Δεν ξέρω αν το έχετε παρατηρήσει, αλλά τον τελευταίο καιρό ακούμε κάθε τόσο σενάρια περί του τέλους του κόσμου. Την περασμένη εβδομάδα θυμηθήκαμε μία επιστημονική έρευνα που δημοσιεύτηκε το 1960 και σύμφωνα με την οποία ο πληθυσμός της Γης, αν εξακολουθούσε να αυξάνεται με τους τότε ρυθμούς, τον Νοέμβριο του 2026 θα είχε φτάσει το άπειρο και αυτό θα σήμαινε την καταστροφή μας.
Προχθές περιμέναμε πάλι να ζήσουμε την τελευταία μας μέρα, δεν θυμάμαι για ποιον ακριβώς λόγο, θα έσκαγε πάλι ο κόσμος στα χέρια μας, τέλος πάντων τη σκαπουλάραμε, πάμε παρακάτω. Με αφορμή όλα αυτά, ξαναέπιασα για πολλοστή φορά στα χέρια μου ένα από τα πιο αγαπημένα μου αναγνώσματα, την «Τελευταία νύχτα της Γης», μια συλλογή του Πέτρου Χάρη όπου υπάρχει και η ομώνυμη νουβέλα. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1924 όταν ο Πέτρος Χάρης (ψευδώνυμο του Ιωάννη Μαρμαριάδη) ήταν μόλις 22 ετών. Και τη συγκεκριμένη ιστορία του την τοποθετεί στο 1910, τότε που η εμφάνιση του κομήτη Χάλεϊ είχε προκαλέσει παγκόσμιο πανικό καθώς υπήρχαν, λένε, προβλέψεις ότι η ουρά του θα χτυπούσε τον πλανήτη μας και, τότε, γαία πυρί μιχθήτω.
Την κρίσιμη νύχτα, λοιπόν, μια αθηναϊκή εύπορη οικογένεια από τη Νεάπολη αποφασίζει, μαζί με τους φίλους της, να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να καταφύγουν σε έναν λόφο έξω από την πόλη μήπως και σωθούν από την καταστροφή.
Σιγά όμως που θα άφηναν την περιουσία τους αφύλαχτη. Ετσι κλειδώνουν στο σπίτι την υπηρετριούλα τους την Αργυρώ, διότι ανεξαρτήτως αν γλιτώσουν οι ίδιοι από τον κίνδυνο, πρέπει να διασώσουν το βιος τους από πλιάτσικο ή ό,τι άλλο.
Η Αργυρώ αισθάνεται προδομένη και συνειδητοποιεί την ταξική αδικία που γίνεται σε βάρος της. Φωνάζει τον φίλο της τον Τάσο που δουλεύει κι αυτός στο απέναντι σπίτι και αποφασίζουν να το σκάσουν μαζί.
Αλλάζουν όμως γνώμη, παραμένουν στο σπίτι και ενώ στους δρόμους γίνεται το σώσε από τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι ζουν τις τελευταίες τους ώρες, οι δύο νέοι «έκαμαν οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου» όπως θα έγραφε δεκαετίες αργότερα ο Ανδρέας Εμπειρίκος. Για να το πω στα σύγχρονα, ξεχαλινώθηκαν στο σεξ. Το ξημέρωμα ωστόσο φτάνει, η Γη είναι ακόμη στη θέση της, η Αργυρώ κλαίει και ο Τάσος βλέπει τον ήλιο να βγαίνει από τη Δύση.
Δεν πρόκειται βέβαια για το χρονικό μιας καταστροφής που ουδέποτε έγινε, αλλά για το πώς αντιδρούν οι άνθρωποι όταν πιστεύουν ότι όλα τελειώνουν. Απέναντι στην προοπτική του θανάτου άλλοι εξακολουθούν να τρομάζουν υπό την απειλή της απώλειας και επιμένουν να αγωνιούν για την τύχη της περιουσίας τους ακόμη και αν δεν θα υπάρχουν ούτε οι κληρονόμοι τους και άλλοι παραμερίζουν τις κοινωνικές συμβάσεις και παραδίνονται σε ένα πάθος που συμβολίζει όμως και τη συνέχεια αυτής καθαυτής της ζωής.
Τότε και τώρα
Οταν ο Πέτρος Χάρης έγραφε την «Τελευταία νύχτα της Γης» η χώρα μας προσπαθούσε να διαχειριστεί τις τρομακτικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Και μαζί με ολόκληρη την Ευρώπη, τις συνέπειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εμπιστοσύνη σε έναν μελλοντικό καλύτερο κόσμο είχε κλονιστεί. Και οι άνθρωποι είχαν αρχίσει να συνειδητοποιούν ότι η εντυπωσιακή τότε ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας θα μπορούσε να τους γυρίσει μπούμερανγκ. Οι βεβαιότητες είχαν χαθεί και το μέλλον έμοιαζε, αν μη τι άλλο, δυσανάγνωστο.
Σήμερα, εκατό και βάλε χρόνια από την κυκλοφορία του βιβλίου, οι συνειρμοί είναι προφανείς. Αυτή η αίσθηση ότι ο κόσμος όπως τον γνωρίζαμε μπορεί και να χαθεί ή έχει ήδη χαθεί είναι διάχυτη. Την καλλιεργούν τα survival kit, τα black out στις υπηρεσίες του Διαδικτύου, η απειλή ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυτονομηθεί εναντίον μας. Φαίνεται, λοιπόν, ότι κάτω από τέτοιες συνθήκες, σε οιαδήποτε εποχή, μπορεί να έχουμε ανάγκη από τέτοια σενάρια καταστροφής, ελπίζοντας σε ένα restart.
















