Xρήσιμα «προηγούμενα»
Με το ερευνητικό σκάφος «Abeille Marengo» να συνεχίζει ομαλά τις εργασίες του για το καλώδιο GSI σε διεθνή ύδατα και την Τουρκία να αντιδρά ηπίως, διαψεύδονται τα καταστροφικά σενάρια για κλιμάκωση, θερμό επεισόδιο, κ.λπ.
Η στρατηγική ωριμότητα επικράτησε (με τη βοήθεια της γαλλικής διπλωματίας). Επιλύεται έτσι ένα πρόβλημα (χωρίς εγκατάλειψη θέσεων/συμφερόντων από καμία πλευρά), δημιουργώντας ταυτόχρονα ορισμένα ενδιαφέροντα «προηγούμενα» για τη διαχείριση κρίσεων.
Η εικόνα δύο χωρών, Ελλάδας – Τουρκίας (συμμάχων υποτίθεται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ) να εκδίδουν NAVTEX και αντι-NAVTEX (για να ακυρώσουν οι μεν τις δε) δεν ήταν στο ύψος των κρίσιμων περιστάσεων.
Καλό είναι να δούμε τη μεγάλη εικόνα στην περιοχή πέρα από τις γραφειοκρατικές, λεγκαλίστικες αναγνώσεις.
Η αφετηριακή αιτία για την όλη έκρυθμη κατάσταση βρίσκεται βεβαίως στο γεγονός ότι στην επίμαχη θαλάσσια περιοχή δεν υπάρχει οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών σύμφωνα με τους κανόνες της UNCLOS παρά μόνο μία, μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου (και αυτή μερική – 2020) και μία παράνομη, η τουρκολιβυκή οριοθέτηση (2019). Από εκεί και πέρα κάθε χώρα έχει βασίμως ή μη εικαζόμενη υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ για την οποία γίνεται όλη η διαμάχη για «δικαιώματα», κ.λπ.
Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας σε δύο άρθρα της (58 και 79) προβλέπει ότι όλα τα κράτη, παράκτια ή χωρίς ακτές, έχουν το δικαίωμα να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς σε οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα.
Η τοποθέτηση των καλωδίων δεν απαιτεί προηγούμενη άδεια και δεν υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους (ενώ αντίθετα η τοποθέτηση σωληναγωγών υπόκειται – άρθ. 79). Επομένως, κι αν ακόμη υποθέσουμε ότι η επίμαχη θαλάσσια περιοχή είχε οριοθετηθεί όπως προβλέπει η Σύμβαση, και πάλι δεν θα απαιτείτο άδεια από τα παράκτια κράτη για την πόντιση καλωδίων.
Νόμιμη οριοθέτηση (σύμφωνα με τη Σύμβαση) για στενές θάλασσες συνεπάγεται, ως γνωστόν, διαπραγματεύσεις μεταξύ κρατών με έναντι ή παρακείμενες ακτές προκειμένου να καταλήξουν σε συμφωνία με σκοπό την «επίτευξη δίκαιης λύσης». Εκκρεμούσης της συμφωνίας τα ενδιαφερόμενα κράτη «καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την επίτευξη προσωρινών διευθετήσεων πρακτικού χαρακτήρα».
Η (δήθεν) οριοθέτηση με συντεταγμένες που μονομερώς κατέθεσε η Τουρκία το 2020 στον ΟΗΕ δεν έχει επομένως καμία νομική αξία.
Βεβαίως, και η ελληνική υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ δεν είναι προϊόν συμφωνημένης οριοθέτησης σύμφωνα με την UNCLOS. Εικαζόμενη είναι. Ωστόσο, η εμπλοκή της Γαλλίας στη διαδικασία (εκτέλεση έργου από γαλλικές εταιρείες, κ.λπ.) διευκόλυνε τη «συνεννόηση» με την Τουρκία μέσω της γραπτής ενημέρωσης και συντονισμού των δύο χωρών (Γαλλίας – Τουρκίας).
Οι καλές γαλλοτουρκικές σχέσεις όπως έχουν διαμορφωθεί τελευταία επέτρεψαν την συνεννόηση Αγκυρας και Παρισίων για τη διεκπεραίωση σχετικών διαδικασιών (με άτυπη συγκατάθεση της Τουρκίας μέσω NAVTEX).
Από διαφορετική οπτική γωνία, έχει ενδιαφέρον ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Γαλλία υποβαθμίζουν την ευρωπαϊκή διάσταση της καλωδιακής σύνδεσης της Κύπρου (έργο κοινού ενδιαφέροντος – PCΙ – χρηματοδοτούμενο με 657 εκατ. ευρώ). Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να έχει σημαντικό ενεργό ρόλο για την ομαλή εκτέλεσή του.
Πάντως, η διαχείριση «καλώδιο», ως έγινε, δημιουργεί ορισμένα χρήσιμα (αν και δυνητικώς παρερμηνεύσιμα) «προηγούμενα»/κεκτημένα για την επίλυση των προβλημάτων οριοθέτησης της περιοχής και όχι μόνο. Ενώ υποδεικνύει ακριβώς αυτό: την αναγκαιότητα γρήγορης οριοθέτησης σύμφωνα με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Τα προηγούμενα ως μαθήματα (με τη βοήθεια και της E. Braw, The Undersea War, Λονδίνο, 2026).
Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ.














