ΑΠΟΨΗΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ντροπή είναι επαναστατική

Η ντροπή είναι επαναστατική
4 λεπτά

Μετά το βιβλίο του για την ανυπακοή, που είχε προκαλέσει αίσθηση, ο Φεντερίκ Γκρο έρχεται τώρα να «απενοχοποιήσει» την ντροπή, αντιστρέφοντας το νόημά της. H ντροπή είναι η οδυνηρή αίσθηση μιας υστέρησης, λέει σε συνέντευξή του στη Libération με αφορμή την έκδοση του νέου του βιβλίου με τίτλο «Η ντροπή είναι ένα επαναστατικό συναίσθημα» (εκδ. Albin Michel). To ζήτημα είναι σε τι αφορά η υστέρηση αυτή. Αν είναι δηλαδή η απόσταση ανάμεσα σ’ αυτό που φαντάζομαι ότι θα ήθελαν οι άλλοι να είμαι και σε αυτό που πραγματικά είμαι ή η απόσταση ανάμεσα στον κόσμο όπου θα ήθελα να ζω και στον κόσμο όπου πραγματικά ζω. H ντροπή μπορεί να έχει πόνο και δυστυχία, μπορεί να έχει και οργή. Είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα.

Σύμφωνα με τον γάλλο φιλόσοφο, η ντροπή είναι το κυρίαρχο συναίσθημα των ημερών μας. Κι αυτό αποτυπώνεται σε τρεις φράσεις της εποχής. H πρώτη είναι «Μην ντρέπεστε πια για τον εαυτό σας», ένα τίναγμα θυμού και ζωής κατά της ντροπής-δυστυχίας που δηλητηριάζει την ύπαρξη. Η δεύτερη είναι «Δεν υπάρχει πια ντροπή», μια φράση που αρθρώνεται από τους ηθικολόγους οι οποίοι ανησυχούν μήπως επικρατήσουν οι ξεδιάντροποι. Και η τρίτη είναι «Εσείς πρέπει να ντρέπεστε!», ή «Η ντροπή πρέπει να αλλάξει στρατόπεδο», που απευθύνεται σε δολοφόνους, βιαστές, αιμομίκτες, διεφθαρμένα αφεντικά, ανυπόληπτους δισεκατομμυριούχους. Οταν η ηθοποιός Αντέλ Ενέλ αποχωρεί από την απονομή των βραβείων Σεζάρ φωνάζοντας «Είναι ντροπή!» επειδή βραβεύτηκε ο Ρομάν Πολάνσκι, δίνει ένα χαστούκι σε ένα σύστημα όπου πάνω απ’ όλα δεν πρέπει να κάνεις φασαρία. Να γιατί έχει δίκιο ο Μαρξ όταν λέει ότι η ντροπή είναι επαναστατική.

Αρα, όταν λέμε σήμερα πως κάτι είναι επονείδιστο, ντροπιαστικό, εννοούμε ότι είναι άδικο; «Η αδικία υπάρχει, το θέμα είναι αν τη δέχεσαι ή όχι. Η ντροπή υπονοεί ότι δεν μπορείς να κάνεις σαν να μην υπάρχει η αδικία. Είναι ένα από τα μυστικά της αναφοράς του Πρίμο Λέβι στην “ντροπή του κόσμου”: τα πράγματα θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Ολοι εκείνοι – οι Σπινοζικοί, οι Νιτσεϊκοί – που λένε σήμερα ότι πρέπει να πάψουμε να αυτομαστιγωνόμαστε, ότι υπάρχει υπερβολική δυστυχία, δεν καταλαβαίνουν ότι η ντροπή δεν μπορεί να ξεπεραστεί. Απλώς μεταμορφώνεται σε οργή».

Η φαντασία παίζει αποφασιστικό ρόλο σε αυτή τη μεταμόρφωση, γιατί χρειάζεται φαντασία για να νιώθεις ντροπή. Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην ντροπή και την ενοχή, λέει ο γάλλος φιλόσοφος, είναι ότι δεν μπορώ να αισθανθώ ένοχος για κάποιον άλλο. Να ντραπώ για λογαριασμό του, ναι. Οταν βλέπω μια σκηνή εξευτελισμού, ένα παιδί να κακοποιείται ή μια γυναίκα να πέφτει θύμα βιασμού, μπαίνω στη θέση του άλλου και φαντάζομαι εναλλακτικούς κόσμους. Αυτό εννοεί ο Ζολά όταν λέει ότι η Κομμούνα εξηγεί την ντροπή του 1870. Μόνο ο λαός μπορεί να νιώθει ντροπή. Κι όταν συμβαίνει αυτό, λέει ο Μαρξ, ο λαός είναι σαν το λιοντάρι που ετοιμάζεται να χυμήξει. Η ντροπή είναι η σπίθα. Υστερα χρειάζεται δυναμίτης.

Ο 56χρονος Γκρο ανήκει σε μια γενιά που αρνείται να νιώσει ντροπή. Μια γενιά τυχερή, που αποτελείται από λευκούς ανθρώπους σε μια μάλλον καλή κατάσταση. Μια γενιά, εν τούτοις, που θα έπρεπε να δεχθεί να έχει τόση δα ντροπή για έναν λόγο που επίσης εξηγεί σε ένα άλλο σημείο ο Λέβι: ότι τη θέση που κατέχει την πήρε κατά κάποιον τρόπο από έναν άλλο. Οταν νιώθεις καλά σε μια θέση, λες στον εαυτό σου ότι την αξίζεις και ότι κανείς δεν μπορεί να τη διεκδικήσει. Αν όμως είχες λίγη διαύγεια, θα αντιλαμβανόσουν ότι η θέση αυτή είναι προϊόν περισσότερο τύχης παρά αξίας, και ότι αυτή την τύχη κάποιοι άλλοι την πλήρωσαν ακριβά.

Η ντροπή είναι κι ένα πολύτιμο εργαλείο για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Αυτό που οι Σουηδοί αποκαλούν flygskam, δηλαδή «ντροπή να παίρνω το αεροπλάνο», δεν είναι ένα υποκριτικό αίσθημα των προνομιούχων, ούτε μια παροδική μόδα, αλλά η αρχή μιας ευφυούς προσέγγισης της καθημερινότητάς μας.

 

Φεντερίκ Γκρο (1965 – )
Η αιδώς του Πλάτωνα
Καθηγητής της πολιτικής σκέψης στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού, ο Γκρο έχει διδάξει τόσο στην Εθνική Σχολή Δικαστών όσο και στις φυλακές της Santé. Πολυμεταφρασμένος στην Ελλάδα, είναι ειδικός στον Φουκό, στην ιστορία της ψυχιατρικής και στη βία του πολέμου. Οπως λέει στο τελευταίο του βιβλίο, υπάρχει η ντροπή που ο Καρτέσιος χαρακτηρίζει ένα «περιττό πάθος», υπάρχει όμως και η ελληνική «αιδώς», την οποία ο Πλάτων ορίζει ως επιλογή να ζούμε μαζί επειδή ντρεπόμαστε να αφεθούμε έρμαια των παθών μας. Αυτή η ντροπή, αυτό το κράτημα, μας υπαγορεύουν να θεωρούμε ότι δεν είναι όλα επιτρεπτά με τους άλλους και ότι δεν κατέχουμε την απόλυτη αλήθεια. Και καταλυτικό ρόλο στο να μη θεωρούμε την ντροπή μια ένοχη δυστυχία, αλλά ένα έναυσμα για να κάνουμε πιο δίκαιο τον κόσμο, παίζουν η τέχνη και η φιλοσοφία.

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Τα Νεότερα

  1. Σπάει ταμεία το GTA 6 – Εκτοξεύτηκε στα 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια
  2. Οι αθλητικές μεταδόσεις της ημέρας (20/11): Όλα τα φώτα στο Ολυμπιακός – Ρεάλ Μαδρίτης
  3. Golden Visa: Μειώθηκαν κατά 44% οι νέες αιτήσεις – Πού στρέφονται πλέον οι ξένοι επενδυτές ακινήτων

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies