Η φιλοσοφία για αρχαρίους

Τις δεκαετίες των κινημάτων χειραφέτησης, το 1970 και το 1980, ένα από τα πιο δημοφιλή φιλοσοφικά κείμενα που διάβαζαν οι νέοι του δυτικού κόσμου ήταν η «Μοναδολογία» του Λάιμπνιτς. Επειδή το πρώτο πράγμα που χειραφετούνταν ήταν οι ατομικότητες, που τις περιέγραφαν οι μονάδες, όπως τις περιέγραφε ο φιλόσοφος; Στο κεφάλαιο «Οι βασικές αρχές του συστήματος Leibniz», ο καθηγητής Διονύσης Αναπολιτάνος ξαναπιάνει το νήμα της μακράς σχέσης του με τον Λάιμπνιτς. Οχι, δεν τον μελέτησε στο φως της ευδίας του γαλλικού Μάη και του απόηχού του, αλλά υπό το πρίσμα της αυστηρής προσέγγισης του συγκεκριμένου έργου του συγκεκριμένου φιλοσόφου. Ετσι η αρχή της συνέχειας, η αρχή της αντιφάσεως, η αρχή του αποχρώντος λόγου, η αρχή της ταυτότητας των αδιακρίτων και η αρχή της πληρότητας φτιάχνουν ένα αυστηρό αλλά και τόσο γοητευτικό σύστημα που, μεταξύ άλλων, εξηγεί γιατί ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος δυνατός ή γιατί τίποτα δεν μπορεί να συμβεί αν δεν υπάρχει αποχρών λόγος.

Ο Αναπολιτάνος δεν υπηρετεί απλώς τη γοητεία της φιλοσοφίας. Υπηρετεί, πρωτίστως, ένα σύστημα σκέψης που το ορίζουν οι θετικές επιστήμες και η λογική και στρέφεται στα οριακά προβλήματα που απορρέουν από τη γνώση. Οποιος έχει την υπομονή να περιπλανηθεί σε πολύπλοκες αλλά καθαρές σκέψεις θα απολαύσει υπέροχες στιγμές φιλοσοφικών στοχασμών. Και τι δεν περιλαμβάνουν τα κείμενα του Αναπολιτάνου: την έννοια της αναπαράστασης, σκέψεις για το ον και το δέον, την έννοια της αλήθειας στον Καρτέσιο, τον ρασιοναλισμό του Σπινόζα… Εμπειρία.

Ο Διονύσης Αναπολιτάνος ίσως δεν είναι ευρύτερα γνωστός. Αυτός φταίει. Ανάλωσε όλη τη ζωή του στην επιστήμη και αφιερώθηκε στη συγγραφή και στην πανεπιστημιακή διδασκαλία. Το Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών (το πρώην ΜΙΘΕ) τού οφείλει πολλά – οι φοιτητές του, που τον αγαπούν, και οι συνάδελφοί του παγκοσμίως, που τον σέβονται και τον αναφέρουν, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Καιρός να τον μάθουμε κι οι αναγνώστες μέσα από τα προσιτά και ενδιαφέροντα κείμενά του που περιλαμβάνονται στο νέο βιβλίο του.

Διονύσης Αναπολιτάνος

Φιλοσοφικές εξεικονίσεις, αφηγήσεις και σχήματα

Εκκρεμές, Αθήνα, 2019,
σελ. 290

Τιμή 17,70 ευρώ