Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου έχει βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, κυρίως λόγω των τουρκικών αντιδράσεων και των εκκρεμοτήτων οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών. Πέραν αυτών, ωστόσο, ανακύπτει μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα πτυχή: η ελληνική πρακτική αδειοδότησης των σχετικών εργασιών και η συμβατότητά της με τις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας τις οποίες η ίδια η χώρα επικαλείται.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 κατοχυρώνει το δικαίωμα όλων των κρατών να ποντίζουν υποβρύχια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα. Το παράκτιο κράτος δεν δύναται να παρεμποδίζει την πόντιση ή τη συντήρησή τους, διατηρεί όμως το δικαίωμα λήψης εύλογων μέτρων για την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας. Αξιοσημείωτο είναι ότι η Σύμβαση προβλέπει ρητώς τη συγκατάθεσή του για τη χάραξη της πορείας των αγωγών, όχι όμως των καλωδίων.
Η διάκριση αυτή αντανακλά τη διαφορετική έκταση της παράκτιας δικαιοδοσίας στις δύο περιπτώσεις. Η Ελλάδα επικαλείται, ευλόγως, την ελευθερία πόντισης καλωδίων έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων. Παράλληλα, ωστόσο, υπάγει τις σχετικές εργασίες σε καθεστώς προηγούμενης αδειοδότησης από το υπουργείο Εξωτερικών.
Η επιλογή αυτή δύναται να εξυπηρετεί ευρύτερες στρατηγικές επιδιώξεις, όπως την εμπέδωση των ελληνικών θέσεων για την υφαλοκρηπίδα των νησιών και την ενίσχυση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας οριοθέτησης έναντι του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Οι επιδιώξεις αυτές είναι κατανοητές, δεδομένης της διαρκούς αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Ανακύπτει, εντούτοις, ένα ζήτημα νομικής συνέπειας.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει εξυπαρχής και αυτοδικαίως κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας, ακόμη και σε περιοχές που δεν έχουν οριοθετηθεί, δεν συνεπάγεται ότι δύναται να απαιτεί προηγούμενη άδεια για κάθε δραστηριότητα που ασκείται σε αυτήν.
Ειδικότερα, τα δικαιώματα αυτά δεν θεμελιώνουν αφ’ εαυτών αρμοδιότητα αδειοδότησης της πόντισης καλωδίων. Υπό το πρίσμα αυτό, ανακύπτουν εύλογα ερωτήματα ως προς τη συνέπειά της με την ελευθερία πόντισης καλωδίων που επικαλείται η ίδια η Ελλάδα.
Η προηγούμενη αδειοδότηση δεν στερείται νομικής βάσης σε κάθε περίπτωση. Το άρθρο 79 παράγραφος 4 της Σύμβασης διατηρεί το δικαίωμα του παράκτιου κράτους να θέτει όρους για τα καλώδια που εισέρχονται στο έδαφός του ή στη χωρική του θάλασσα.
Για την πόντισή τους στην υφαλοκρηπίδα πέραν της χωρικής θάλασσας, αντιθέτως, δεν προβλέπεται αρμοδιότητα προηγούμενης αδειοδότησης. Η συμβατότητα της ελληνικής πρακτικής με τη Σύμβαση εξαρτάται, συνεπώς, από το αντικείμενο, τη γεωγραφική έκταση και τη νομική βάση των σχετικών αδειών.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις μη οριοθετημένες περιοχές υφαλοκρηπίδας, όπου οι ελληνικές και οι τουρκικές διεκδικήσεις επικαλύπτονται. Εάν η μονομερής επίκληση δικαιωμάτων υφαλοκρηπίδας αρκούσε για την απαίτηση προηγούμενης άδειας, θα παρείχε έρεισμα και στις αξιώσεις που ήδη προβάλλει η Τουρκία. Αυτό δεν εξισώνει τη νομική βασιμότητα των θέσεων των δύο κρατών.
Αναδεικνύει, όμως, τον κίνδυνο μια διεθνώς κατοχυρωμένη ελευθερία να υπαχθεί σε ανταγωνιστικές αξιώσεις δικαιοδοσίας, οι οποίες ήδη συνοδεύονται από εντάσεις και παρεμβάσεις που παρεμποδίζουν το έργο. Η προάσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας πόντισης καλωδίων δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Προϋποθέτουν, όμως, μια συνεκτική κρατική πρακτική, η οποία δεν αφήνει περιθώρια επίκλησης των ίδιων νομικών αρχών προς θεμελίωση αντίθετων αξιώσεων.
Η Σοφία Γαλάνη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο














