Η παραμονή μου στην Κίνα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ήταν μια συναρπαστική εμπειρία. Η αντίθεση μεταξύ των επίσημων αναφορών για τη συνάντηση του Τραμπ με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ ήταν άμεσα εμφανής. Το μόνο ουσιαστικό συμπέρασμα, κατά την άποψη πολλών κινέζων παρατηρητών, ήταν η σιωπηρή αναγνώριση από την Αμερική ότι η Κίνα είναι πλέον ισότιμη μαζί της σε οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο.
Ολα αυτά ενώ αυξάνεται η αυτοπεποίθηση των ελίτ της Κίνας, οι οποίες βλέπουν την εξαιρετική οικονομική μεταμόρφωση της χώρας ως απόδειξη ότι η κρατικά καθοδηγούμενη ανάπτυξη πέτυχε εκεί όπου ο φιλελεύθερος καπιταλισμός απέτυχε. Αυτά τα επιτεύγματα, κατά την άποψη πολλών κινέζων οικονομολόγων, έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη στασιμότητα και την πολιτική δυσλειτουργία που πλήττουν όλο και περισσότερο τις ανεπτυγμένες χώρες του «ελεύθερου κόσμου».
Οι τρέχουσες συζητήσεις για την οικονομική πολιτική, που πάντα πλαισιώνονται από τη Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ, δίνουν όλο και μεγαλύτερη έμφαση στη χρήση του κρατικού σχεδιασμού για την ενσωμάτωση της μακροοικονομικής διαχείρισης με διαρθρωτικούς, τομεακούς και περιφερειακούς στόχους. Οι δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές – συμπεριλαμβανομένης της κεντρικής τράπεζας, η οποία δεν θεωρείται θεσμικά ανεξάρτητη – συντονίζονται στενά με τις προσπάθειες για τη μείωση των ανισορροπιών μεταξύ κατανάλωσης και επενδύσεων, καθώς και μεταξύ περιφερειών και τομέων.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η Κίνα εξακολουθεί να χρειάζεται υψηλά επίπεδα δημόσιων επενδύσεων προκειμένου να αναπτύξει νέες βιομηχανίες, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας με καλύτερες αποδοχές και να τροφοδοτήσει την ανάπτυξη που βασίζεται στην κατανάλωση. Αυτό το επιχείρημα έχει τα πλεονεκτήματά του. Ωστόσο, παραβλέπει σοβαρές διαρθρωτικές προκλήσεις, όπως η τεράστια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα σε ορισμένους τομείς, η εξάρτηση από τις εξαγωγές για την απορρόφηση της υπερπαραγωγής και η ακόμη επώδυνη αποσυμπίεση της φούσκας των ακινήτων. Τείνει επίσης να υποβαθμίζει τις επίμονες ανισότητες στον πλούτο και το εισόδημα, καθώς και την αυξανόμενη ανεργία των νέων, η οποία θα μπορούσε να επιδεινωθεί από τις ίδιες τις τεχνολογικές εξελίξεις που προωθεί με ενθουσιασμό η κυβέρνηση.
Υπάρχουν και άλλοι λόγοι για τους οποίους οι κινέζοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αντισταθούν στο να θριαμβολογούν. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η πολιτική οικονομία της Κίνας αποτελεί πλέον ένα σύστημα διαμορφωμένο από μια μηδενικού αθροίσματος πάλη μεταξύ ενός μηχανισμού κόμματος-κράτους που καθοδηγείται από στόχους και της επεκτατικής λογικής του καπιταλισμού. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί εξίσου από τις εξελίξεις εντός της Κίνας όσο και από τις παγκόσμιες οικονομικές και γεωπολιτικές μεταβολές.
Το αναπτυξιακό μοντέλο της Κίνας ισχυρίζεται ότι προσφέρει εναλλακτική λύση στις κρίσεις και τις ανισότητες του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Αλλά η Κίνα πρέπει να προχωρήσει πολύ πιο μακριά. Πρέπει να επανεξετάσει τη σχέση μεταξύ εργασίας, κεφαλαίου και κράτους.
Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Αμχερστ, μέλος της Επιτροπής Μετασχηματιστικής Οικονομίας του Club of Rome και εκ των προέδρων της Ανεξάρτητης Επιτροπής για τη Μεταρρύθμιση της Διεθνούς Εταιρικής Φορολογίας
