Ζούμε στην εποχή της «Οπλοποίησης των Πάντων» (Weaponisation of Everything), όπως πολύ σωστά έχει σημειώσει ο Mark Galeotti. Η ενέργεια είναι ίσως το ισχυρότερο «όπλο» που έχουν στο χέρια τους αυταρχικά καθεστώτα για να πιέσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και να εκβιάσουν χώρες.
Η Ρωσία το έχει κάνει πάρα πολλές φορές με γειτονικές χώρες, για αυτό και η ανάγκη βιώσιμης απεξάρτησης από τους ενεργειακούς της πόρους ήταν και παραμένει στρατηγική προτεραιότητα για την ΕΕ Η πολυκρίση που προέκυψε από την εισβολή της Ρωσίας και τον πόλεμο στην Ουκρανία ήταν ένα μεγάλο σοκ και στον τομέα της ενέργειας.
Συνέδεσε με τον πλέον εμφατικό τρόπο την ενεργειακή εξάρτηση με την επιθετική συμπεριφορά μιας χώρας που εξελίχθηκε σε άμεση απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ο πόλεμος στο Ιράν και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, με ανοιχτό ακόμη το μέτωπο του πολέμου της Ουκρανίας, έκανε αυτή την άσκηση δυσκολότερη και τις επιπτώσεις για τις εφοδιαστικές αλυσίδες μεγάλες.
Η διατάραξη στις αγορές ενέργειας είναι σημαντική και ακόμη και αν δεν έχουμε νέα ανάφλεξη η επιστροφή στην κανονικότητα θα χρειαστεί ένα σημαντικό χρονικό διάστημα. Η ανησυχία για την πιθανότητα απόκτησης από το Ιράν πυρηνικού όπλου συνάντησε ένα νέο υπαρξιακό ζήτημα, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Είναι πλέον πασιφανές πόσο κρίσιμη είναι η διαφοροποίηση της ενεργειακής προμήθειας. Για αυτόν τον λόγο έχουμε δει διάφορες πρωτοβουλίες τα τελευταία χρόνια, με αρκετές από αυτές να έχουν την Ελλάδα στο επίκεντρο, όπως ο Κάθετος Διάδρομος και το Καλώδιο Σύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται η πρωτοβουλία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να επεκτείνουν τον υπάρχοντα αγωγό Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP), κατασκευάζοντας και έναν δεύτερο αγωγό, ο οποίος θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ και θα συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα του Αμπου Ντάμπι με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, δηλαδή έξω από τα Στενά του Ορμούζ. Ετσι, τα δεξαμενόπλοια δεν θα χρειάζεται να περνούν από το επίμαχο σημείο. Με τον υπάρχοντα αγωγό τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να μεταφέρουν περίπου 1,5-1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Με τον νέο αγωγό, η εξαγωγική ικανότητά τους εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί. Δεν θα δημιουργηθεί απλώς μια εναλλακτική ενεργειακή διαδρομή, αλλά θα μειωθεί η εξάρτηση από ένα «στενό σημείο» (CheckPoint) και θα ενισχυθεί η σταθερότητα των αγορών ενέργειας.
Κρίσιμος κόμβος
Με αυτόν τον τρόπο το λιμάνι της Φουτζέιρα θα μετατραπεί σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για την ευρύτερη περιοχή. Ο αγωγός των ΗΑΕ δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο – είναι ένα στρατηγικό σχέδιο ομαλοποίησης από πιθανές διαταραχές και επιρροής προς τη σταθερότητα σε μια περιοχή όπου η ενέργεια και η γεωπολιτική είναι άρρηκτα δεμένες.
Ωστόσο, υπάρχουν και ορισμένα σημεία προβληματισμού που πρέπει να αναδειχθούν. Ο νέος αγωγός δεν θα μπορέσει να μεταφέρει το σύνολο της παραγωγής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά μέρος αυτής. Δεν μπορεί και δεν θα αντικαταστήσει την ενεργειακή κίνηση από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά θα δημιουργήσει μια σημαντική εναλλακτική, χωρίς όμως να αναιρεί τη στρατηγική σημασία του.
Κυρίως όμως, θα είναι ευάλωτος σε επιθέσεις τόσο με drones, κάτι που προκαλεί σημαντικό προβληματισμό για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα όποια έχουν πολλαπλώς στοχοποιηθεί και δεχθεί επιθέσεις με drones και πυραύλους από το Ιράν τους τελευταίους μήνες, όσο και σε διάφορες δολιοφθορές.
Η ανθεκτικότητά του λοιπόν είναι ένα κρίσιμο ζητούμενο. Τέλος, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως στην πράξη θα αυξήσει την εξάρτηση από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η ΕΕ λοιπόν έρχεται ξανά αντιμέτωπη με τις επιλογές που πρέπει να στηρίξει ώστε να κινηθεί στην κατεύθυνση της ενεργειακής στρατηγικής αυτονομίας και να περιορίσει τη γεωπολιτική της εξάρτηση.
Σε αυτή την κατεύθυνση υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση που περιλαμβάνει τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, την πυρηνική ενέργεια, αλλά και τους δυνητικούς ενεργειακούς πόρους από την Ανατολική Μεσόγειο. Η γεωπολιτική της ενέργειας είναι μία δύσκολη και επίπονη άσκηση.
Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ
