Παίζοντας με τα κύματα

Το ερώτημα καταγράφεται από πολλές πλευρές: Επιδιώκει πράγματι η Αγκυρα να προκαλέσει κυματισμούς στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο σε μια φάση που η Μέση Ανατολή, από τον Περσικό έως τον Λίβανο, εξακολουθεί να μαζεύει συντρίμμια από ισχυρές σεισμικές δονήσεις; Ενα δεύτερο ερώτημα έχει να κάνει με τα ελληνοτουρκικά και το ενδεχόμενο το σκηνικό της τελευταίας τριετίας να αλλάξει άρδην. Αρμόδιοι και αναλυτές βρίσκονται σε στάση αναμονής, περιμένοντας τις κινήσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Υπάρχουν αρκετοί που εκτιμούν ότι η Τουρκία επιδιώκει να ταράξει τα ήρεμα νερά, δοκιμάζοντας αντιδράσεις.

Οι περισσότεροι ωστόσο, προβάλλοντας και τα δεδομένα που συλλέγονται από τα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ακόμη για τους σχεδιασμούς της τουρκικής διπλωματίας, θεωρούν ότι η Αγκυρα όταν προαναγγέλλει μία κίνηση, κατά βάση προχωρεί στο επόμενο βήμα και δεν κρύβει τα χαρτιά της. Συνεπώς, εάν σκοπεύει το Ακ Σαράι να προωθήσει στην τουρκική Βουλή νομοσχέδιο για την κάλυψη της «Γαλάζιας Πατρίδας», δύσκολα θα αλλάξει κατεύθυνση. Από την εισβολή στην Κύπρο έως το casus belli, τις γκρίζες ζώνες και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στην Αθήνα γνωρίζουν ότι η τουρκική διπλωματία όσα γνωστοποιεί τα κάνει. Οι αιφνιδιασμοί σπανίζουν.

Προφανώς, η εμβέλεια ενός σχεδίου για νομοθετικό περίβλημα του τουρκικού αναθεωρητικού σχεδιασμού περιορίζεται εντός των συνόρων της γείτονος. Εξω από αυτά δεν έχει καμία ουσιαστική αξία ούτε δεσμεύει κανέναν, πολύ περισσότερο εάν οι προβλέψεις του απέχουν παρασάγγας από τα προβλεπόμενα στο διεθνές δίκαιο, ιδίως στο Δίκαιο της Θάλασσας.

Πρόκειται για παράμετρο που γνωρίζουν καλά στην Αγκυρα, αλλά εκείνο που ενδιαφέρει τον Ερντογάν είναι να φορτώνει το καλάθι των τουρκικών απαιτήσεων συνεχώς με νέα ζητήματα. Την ώρα που η Αθήνα πιέζει για μια απόσυρση της νομοθετημένης απειλής του casus belli, θεωρώντας ότι πρωτίστως για συμβολικούς λόγους δεν έχει καμία θέση σε μια συντεταγμένη πορεία ελληνοτουρκικής προσέγγισης, η Αγκυρα ετοιμάζεται να προσθέσει στα μελλοντικά ελληνικά αιτήματα και την απόσυρση της νομοθετικής σφραγίδας στη «Γαλάζια Πατρίδα». Επίσης για συμβολικούς λόγους.

Είναι ένα ζήτημα εάν η εποχή είναι κατάλληλη για αυτή τη διελκυστίνδα, όπως είναι αμφίβολο εάν το κυοφορούμενο νομοθέτημα θα προσδώσει πόντους στον Ερντογάν στο δικό του ακροατήριο, εφόσον η κίνηση αποβλέπει και σε  εσωτερική κατανάλωση. Επιπλέον, δείχνει η κίνηση να μην υπολογίζει την αντίδραση του διεθνούς παράγοντα, την ώρα που η τουρκική ηγεσία ετοιμάζεται να υποδεχθεί στην Αγκυρα, το πρώτο δεκαήμερο του Ιουλίου, τους 32 ηγέτες των κρατών – μελών του ΝΑΤΟ σε μία από τις κρισιμότερες συνόδους στη διαδρομή της δυτικής Συμμαχίας. Και θα έχει ενδιαφέρον τι θα πουν στο περιθώριο αυτής της συνόδου ο Μητσοτάκης με τον Ερντογάν.

Στην Αθήνα, σε μια πρώτη εκτίμηση για τις στοχεύσεις της Αγκυρας, η έμφαση δίνεται στο μήνυμα και όχι στο μέσο. Η τουρκική επιμονή ή εμμονή στο σχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» μπορεί να δημιουργήσει προσεχώς νέες εστίες σύγκρουσης εκατέρωθεν του Αιγαίου και τα νερά να γίνουν καυτά, αλλά στην πραγματικότητα ανοίγει έναν νέο κύκλο τριβών της Τουρκίας σχεδόν με όλες τις χώρες στην ανατολική πλευρά της Μεσογείου.

Στη βάση αυτής της εκτίμησης, σε Μαξίμου και ΥΠΕΞ θεωρούν ότι το ιδιότυπο νομοσχέδιο περισσότερο φανερώνει ότι η Αγκυρα και ο Ερντογάν σε αυτή τη φάση είναι στριμωγμένοι από τις εξελίξεις και επιδιώκουν να αντιδράσουν. Η επίθεση στο Ιράν δεν άφησε ζωτικό χώρο ούτε φαίνεται να ενισχύει την τουρκική παρεμβατικότητα στην ευρύτερη περιοχή.

Στο Ουκρανικό η Αγκυρα είχε βρει ρόλο, αλλά στο νέο γεωπολιτικό παιχνίδι με επίκεντρο τον Περσικό δεν έχει βρει μια αντίστοιχη θέση στο τραπέζι. Η στρατιωτική ασπίδα από Ελλάδα, Γαλλία και λοιπούς Ευρωπαίους στην Κύπρο, εξάλλου, έχει διαμορφώσει νέα δεδομένα, ενώ η Αίγυπτος δεν φαίνεται πρόθυμη να ενταχθεί σε μια τουρκική ατζέντα. Και το Ισραήλ έχει αρχίσει να δημιουργεί στο Ακ Σαράι ένα κλίμα ανασφάλειας.

Από αυτή την οπτική, η Τουρκία θέλει να επιστρέψουν τα κύματα για να συντηρήσει την εικόνα της περιφερειακής δύναμης, πριν δει κάποιους να την αμφισβητούν εμπράκτως.