Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα το έχετε αντιληφθεί, διότι ο εορτασμός γίνεται πάντα με άκρα σεμνότητα, όμως κάποια από τις μέρες της περασμένης εβδομάδας ήταν η Ημέρα της Ευρώπης. Δεν θυμάμαι ποια από όλες, αλλά ούτε και έκανα τον κόπο να το εξακριβώσω, αν και πανεύκολο, από σεβασμό στη σεμνότητα της ατμόσφαιρας του εορτασμού.
Είναι εύλογη αυτή η σεμνότητα, γιατί πανηγυρισμοί για το λαμπρό μέλλον που ανοίγεται μπροστά μας, όπως εκείνοι που ακούγαμε στο γύρισμα του αιώνα, σήμερα θα ήταν εκτός εποχής. Σήμερα, το πρότζεκτ «Ενωμένη Ευρώπη» προχωρεί στον άγνωστο κόσμο, αυτόν που διαμορφώνεται μετά την κατάρρευση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων, προσπαθώντας να εξισορροπήσει τις αντιφάσεις του.
Να κάνω σαφές, κατ’ αρχάς, ότι σε καμία περίπτωση δεν μιλώ από την πλευρά του ευρωσκεπτικιστή. Δεν έχω, ούτε είχα ποτέ την παραμικρή αμφιβολία ότι η ιστορία που ξεκίνησε με την κοινότητα άνθρακα και χάλυβα, για να εξελιχθεί στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση, είναι μια ευλογία στην αιματοβαμμένη ιστορία της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Είναι το μοναδικό παράδειγμα στην Ιστορία ενοποίησης από κάτω προς τα επάνω και έχει εξασφαλίσει τη μακρότερη περίοδο ειρήνης και ευημερίας, έπειτα από αιώνες πολέμων. (Χάρη και στη βοήθεια των Αμερικανών, του σχεδίου Μάρσαλ συγκεκριμένα, γιατί στους καιρούς μας είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι οι διατλαντικοί δεσμοί είναι στον πυρήνα της πολιτικής ενότητας που ονομάζουμε Δύση…) Αν ενδιαφέρομαι για κάτι, λοιπόν, αυτό δεν είναι πώς θα κάνει πίσω η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως θα ήθελαν οι ευρωσκεπτικιστές, αλλά πώς θα προχωρήσει μπροστά, από το σημείο στο οποίο έχει κολλήσει σήμερα. Η δική μου σκοπιά είναι του ευρωπραγματιστή, αν μου επιτρέπεται ο νεολογισμός.
Παρατηρήστε, λ.χ., τα θέματα ευρύτερου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, που προβάλλονται από τα ελληνικά κόμματα. Από τη μια, ζητάμε από την τρέχουσα προεδρία να προωθήσει τη διεύρυνση της Ευρώπης στα Δυτικά Βαλκάνια (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία), από την άλλη απαιτούμε ενιαία ευρωπαϊκή άμυνα, αν είναι μάλιστα δυνατό τη θέλουμε μέσα στο επόμενο δίμηνο. Πώς συμβιβάζονται αυτά τα δύο; Είναι κατανοητοί οι λόγοι για τους οποίους θα ήταν προς το συμφέρον και της χώρας μας, όπως και της Ευρώπης συνολικά, η διεύρυνση.
Με την ένταξη των χωρών αυτών, πρώτα απ’ όλα, σταθεροποιούνται τα σύνορα των κρατών της περιοχής μέσα στο πλαίσιο της ΕΕ. Διασφαλίζεται δηλαδή η ειρήνη, που ενισχύεται επιπλέον από τα οικονομικά οφέλη της ένταξης. Την ίδια ώρα, με την ένταξή τους στο πρότζεκτ καλύπτεται το γεωπολιτικό κενό που υπάρχει σήμερα στην περιοχή και επιτρέπει τη διείσδυση της Ρωσίας. Στο επίπεδο των στενότερων ελληνικών συμφερόντων, το πλεονέκτημα της μικρής γεωγραφικής απόστασης είναι προφανές ότι ανοίγει ευκαιρίες στην ελληνική επιχειρηματικότητα και το εμπόριο. (Αφήστε, δε, ότι θα διευκολυνθεί και θα διευρυνθεί η δράση των βαλκανικών μαφιών στην Ελλάδα, προς όφελος του αγαθού της συμπεριληπτικότητας…)
Ολα αυτά είναι υπέροχα, επειδή όμως μιλούμε για χώρες με θεσμούς και παραδόσεις βαλκανικές, ας έχουμε υπ’ όψιν ότι ακόμη και αν, με κάποιο τρόπο μαγικό, κατάφερναν να εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις ένταξης σε ένα εξάμηνο, η ώθηση του πρότζεκτ προς τα εμπρός (όποια και αν είναι, τέλος πάντων) θα μειωνόταν περαιτέρω. Είναι λογικό, αφού η βάση λήψης των αποφάσεων θα μεγάλωνε και η διαδικασία εξισορρόπησης ή και συμβιβασμού των ποικίλων συμφερόντων θα γινόταν ακόμη μεγαλύτερη. Υπό τις συνθήκες αυτές, πώς θα μπορούσε να προχωρήσει η κοινή ευρωπαϊκή άμυνα με την ταχύτητα και την αποφασιστικότητα που θα θέλαμε; Βρισκόμαστε έτσι εγκλωβισμένοι στο προαιώνιο δίλημμα του πρότζεκτ, διεύρυνση ή ενοποίηση.
Η εντύπωσή μου είναι ότι η Ευρώπη προσπαθεί να πείσει τον εαυτό της ότι το δίλημμα είναι ψευδές και ότι είναι δυνατόν να επιδιωχθούν και οι δύο στόχοι συγχρόνως. Καλό πράγμα η αισιοδοξία, δεν λέω! Αλλωστε όλοι δεν μεγαλώνουμε τα παιδιά μας εμφυσώντας τους πίστη στην αξία της αισιοδοξίας; Το κάνουμε όμως για εκπαιδευτικούς λόγους, για να μην απογοητευτούν από την αρχή – ας ανακαλύψουν την αλήθεια αργότερα. Στην πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων όμως, η αισιοδοξία ισοδυναμεί με απερισκεψία. Ενας τρόπος υπάρχει μόνο για να υπερβεί το δίλημμα η Ευρώπη και είναι η αναθεώρηση των συνθηκών. Τρεχάτε να βρούμε όμως τους ηγέτες που θα μπορούσαν να πετύχουν τέτοιον άθλο…
