Η εικόνα κουκουλοφόρων και βίαιων επεισοδίων μέσα σε ελληνικά πανεπιστήμια δεν μπορεί να θεωρείται κανονικότητα το 2026. Τα γεγονότα που σημειώθηκαν στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης δεν είναι ένα ακόμη περιστατικό έντασης. Είναι ένα βαθιά προβληματικό φαινόμενο που πλήττει τον ίδιο τον πυρήνα της πανεπιστημιακής ζωής.
Το δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς κοινωνικής προόδου, γνώσης και δημοκρατίας. Δεν ανήκει σε ομάδες βίας, σε μηχανισμούς εκφοβισμού ή σε μειοψηφίες που επιχειρούν να επιβάλουν την παρουσία τους με κουκούλες και ρόπαλα. Ανήκει στους φοιτητές, στους καθηγητές, στους ερευνητές, στους εργαζόμενους και συνολικά στην κοινωνία που το στηρίζει και το εμπιστεύεται.
Η βία στα πανεπιστήμια δεν είναι απλώς ζήτημα δημόσιας τάξης. Είναι ζήτημα ελευθερίας. Οταν ένας φοιτητής αισθάνεται φόβο να πάει στη σχολή του, όταν μια ακαδημαϊκή διαδικασία διακόπτεται από βίαιες ομάδες, όταν το πανεπιστήμιο μετατρέπεται σε χώρο επιβολής και εκφοβισμού, τότε τραυματίζεται η ίδια η έννοια της πανεπιστημιακής ελευθερίας.
Η ασφάλεια στα πανεπιστήμια δεν είναι ιδεολογική αντιπαράθεση. Είναι αυτονόητη υποχρέωση της Πολιτείας και των ιδρυμάτων απέναντι στους χιλιάδες νέους ανθρώπους που δικαιούνται να σπουδάζουν σε ένα περιβάλλον ανοιχτό, ασφαλές και δημιουργικό. Η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών θέλει να σπουδάζει και όχι να φοβάται. Θέλει πανεπιστήμια γνώσης, έρευνας, διαλόγου και δημιουργίας, όχι χώρους έντασης, βίας και ανομίας.
Η θέση μας είναι ξεκάθαρη: καμία ανοχή στη βία, καμία ανοχή στον εκφοβισμό, καμία ανοχή στην ανομία. Με σεβασμό στο αυτοδιοίκητο των ιδρυμάτων, σε συνεργασία με τις πρυτανικές αρχές και με πλήρη εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών, οι ευθύνες πρέπει να αποδοθούν και θα αποδοθούν.
Ταυτόχρονα, η κριτική που διατυπώνεται από την κοινωνία πρέπει να ληφθεί σοβαρά. Δεν αρκεί να καταδικάζουμε τη βία εκ των υστέρων. Οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι τέτοια φαινόμενα δεν θα επαναλαμβάνονται. Γι’ αυτό η εφαρμογή των σχεδίων ασφάλειας στα ιδρύματα πρέπει να προχωρήσει άμεσα, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και χωρίς εκπτώσεις.
Επικαιροποίηση σχεδίων ασφάλειας, ελεγχόμενη πρόσβαση όπου απαιτείται, αξιοποίηση της φοιτητικής κάρτας, σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, σαφή πρωτόκολλα και σταθερή συνεργασία με τις πρυτανικές αρχές είναι στοιχεία μιας αναγκαίας πολιτικής. Η Πολιτεία δεν μπορεί να λειτουργεί με συνθήματα. Οφείλει να λειτουργεί με κανόνες, ευθύνη και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Το πανεπιστήμιο πρέπει να παραμένει ανοιχτό στην κοινωνία, αλλά όχι απροστάτευτο απέναντι στη βία. Πρέπει να είναι ελεύθερο, αλλά όχι έρμαιο ομάδων που επιχειρούν να επιβληθούν μέσω του φόβου. Η ασφάλεια δεν αντιστρατεύεται την ακαδημαϊκή ελευθερία. Είναι βασική προϋπόθεσή της. Δεν θα χαρίσουμε το δημόσιο Πανεπιστήμιο στη βία, την ανομία και την απαξίωση. Το στηρίζουμε και το προστατεύουμε. Το θέλουμε ανοιχτό, ελεύθερο, σύγχρονο, δημιουργικό και ασφαλές. Γιατί ανοιχτό πανεπιστήμιο σημαίνει ασφαλές πανεπιστήμιο. Και η δημοκρατία στα πανεπιστήμια δεν εκφράζεται με κουκούλες και ρόπαλα, αλλά με γνώση, διάλογο και ελευθερία.
Ο καθηγητής Νίκος Παπαϊωάννου είναι υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, αρμόδιος για την Ανώτατη Εκπαίδευση
