Υφαίνεται μια καλοπλεγμένη αμνησία για το τραύμα της χρεοκοπίας, δεκαπέντε χρόνια μετά. Θυμίζω: η Ελλάδα χρεοκόπησε το 2010, κατέρρευσε οικονομικά, θεσμικά και πολιτιστικά. Σήμερα, συνεχίζεται η ίδια τεχνική που κυριάρχησε στην αρχική περίοδο πτώσης και συντριπτικής έκπληξης: δεν είμαστε αυτό που το τότε πολιτικό σύστημα περιέγραφε, η «ισχυρή Ελλάδα», αλλά αυτό που άρχισε να περιγράφει o ευρωπαϊκός Τύπος και πολλές ευρωπαϊκές ελίτ: αχαΐρευτοι και τεμπέληδες που τρώνε πολύ περισσότερα από αυτά που «τους δίνουμε». Το οποίο μεταφράστηκε, ως δεν είμαστε αυτοί που (με δάνεια) κολυμπάμε στο lifestyle Μυκόνου, αλλά αυτοί που προσβάλλονται στα συσσίτια. Τέτοια η διαφορά.
Από το 2015, ο ρόλος του ενόχου καρφώθηκε στον Τσίπρα και το πείραμα ΣΥΡΙΖΑ, όπως ακριβώς το 2010 στον Γιώργο Παπανδρέου – έξι μηνών πρωθυπουργό. Φυσικά, πέρα από τους λόγους ωμής εκλογικής ιδιοτέλειας που γίνονται εμφανείς σε πολλές από τις σημερινές κυβερνητικές τοποθετήσεις για τη χρεοκοπία, ενυπάρχει και το μοτίβο της απόκρυψης τεράστιων πολιτικών ευθυνών του ίδιου χώρου.
Το παλαιό πολιτικό σύστημα οδήγησε στη χρεοκοπία αντί της ανάπτυξης, για να εκμαυλίσει ψηφοφόρους και να βολέψει «δικά του παιδιά». Ετσι όταν έφτασε η ώρα της αλήθειας (που τη βάφτισαν με το λυρικό «να μη μπορεί η χώρα να δανειστεί από τις αγορές», αντί του ρεαλιστικού αλλά πολιτικά συντριπτικού, «πτώχευση»), περάσαμε στο «δεν έχω ευθύνη εγώ, την έχει ο διπλανός μου». Ή «δεν φταίει το (αισχρό) οικονομικό και πολιτιστικό μοντέλο που επέλεξα, για να ψηφίζομαι και να δίνω δουλίτσες σε λίγους δικούς μου», αλλά φταίει ο αγγελιοφόρος της κατάρρευσης αυτού του μοντέλου.
Η χρεοκοπία είναι το σημαντικότερο γεγονός μετά τον εμφύλιο πόλεμο, που γκρέμισε το κοινωνικό σώμα και αναδιάρθρωσε τους τρόπους εθνικής και ατομικής αυτοαναγνώρισης. Αυτό με το οποίο καταλάβαινε και κατέτασσε ο Ελληνας τον εαυτό του ανατράπηκε. Δεν ήταν μόνο τα χρήματα που ξαφνικά έλειψαν, αλλά η αυτοεκτίμηση που συνετρίβη. Το καλοχτισμένο κινηματογραφικά ντοκιμαντέρ των κ.κ. Βαρβιτσιώτη και Δενδρινού δείχνει τα περιστατικά, αλλά εσύ ο θεατής πρέπει να απαντήσεις στο αιτιακό υπόστρωμα.
Εχει ενδιαφέρον γιατί φωτίζει και χαρακτήρες και συμπεριφορές (εκτός από οικονομικές και πολιτικές τεχνικές), αλλά δεν αρκεί για να «δεις» με ιστορικά αξιόπιστο τρόπο την ουσιώδη εθνική παρεκτόπιση. Οπως δεν αρκούν οι κατά καιρούς απολογισμοί που έχουν εισφέρει κάποιοι από τους τότε πρωταγωνιστές (ιδίως της Κεντροαριστεράς, αφού οι άλλοι κρύβονται). Το βασικότερο πρόβλημα δεν είναι η ιδεολογική οπτική ή η εμπάθεια κάποιων, αλλά η αδυναμία να δει κανείς καθαρά τους αμείλικτους όρους του προβλήματος.
Ο εξοργιστικά επιπόλαιος τρόπος με τον οποίο ενσωματώθηκε η οικονομία στο ενιαίο νόμισμα (την κατά αρχήν ορθή στρατηγικά απόφαση), η κατάρρευση κάθε παραγωγικής δύναμης (βιομηχανία, γεωργία), η κατάρρευση του αβαθούς και παροξυσμικού χρηματιστηρίου, η συνακόλουθη φούσκα των ακινήτων, η φούσκα της ηλίθιας εκμαυλιστικής καταναλωτικής δανειολειψίας, όλες οι καταρρεύσεις συνδέθηκαν σε μια ολική: τότε ψάχναμε στον Γιώργο (που του έσκασε η βόμβα στα χέρια) τον «πράκτορα» του ΔΝΤ, στον ωμό Πάγκαλο (που έριχνε στα μούτρα του οργισμένου και χρεοκοπημένου πλήθους τη συνενοχή), στον Βενιζέλο, στον Σαμαρά, μετά στον Τσίπρα, στον Βαρουφάκη κ.λπ.
Με πρόφαση το καλογυρισμένο αλλά μερικό εκ των πραγμάτων, ντοκιμαντέρ, ανοίγει ακόμα μια φορά η βεντάλια της απόκρυψης. Η χώρα χρεοκόπησε με το πολιτικό έργο πολλών κυβερνήσεων, πολλών πρωθυπουργών κι όχι από στιγμιαίες προεκλογικές ρητορικές ανοησίες. Εκλογές έρχονται· κάθε τι πρέπει να χρησιμεύσει για την απόκρυψη των ευθυνών αυτών που κυβερνούν και τώρα. Αντί επιστημονικής αποτίμησης, διεγείρονται πάθη, μίση και εκλογικές ιδιοτέλειες.
Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ.
