Φιλοξενεί στις ακτές της περίπου 500 εκατομμύρια ανθρώπους από 22 διαφορετικές χώρες του κόσμου, οι ζωές των οποίων είναι συνδεδεμένες μαζί της. Η Μεσόγειος Θάλασσα δεν αποτελεί απλώς ένα ζωτικό οικοσύστημα αλλά έναν από τους πιο αξιόπιστους δείκτες της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης.
Η περιοχή της Μεσογείου θερμαίνεται με ρυθμό 20% γρηγορότερο από ό,τι ο υπόλοιπος πλανήτης – γι’ αυτό και βρίσκεται στο μικροσκόπιο της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας.
Σε ένα τόσο ευάλωτο περιβάλλον τα πάντα αλλάζουν τα τελευταία χρόνια: η θερμοκρασία της θάλασσας αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς, ενώ δραματικά ανεβαίνει και η στάθμη της, φτάνοντας στην Ανατολική Μεσόγειο τα +15 εκατοστά από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η διατάραξη της θαλάσσιας ζωής, η καταστροφή της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας στις παράκτιες περιοχές αλλά και η εξαφάνιση σπουδαίων μνημείων που έφτιαξαν αρχαίοι πολιτισμοί στις ακτές της Μεσογείου αποτελούν ορατό κίνδυνο. Η Ελλάδα, η Ιταλία και η Τουρκία βρίσκονται στις πρώτες θέσεις διακινδύνευσης.
Οπως αναφέρει στα «ΝΕΑ» ο Σταύρος Ντάφης, φυσικός – μετεωρολόγος, επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και συνιδρυτής του επιστημονικού κόμβου πληροφόρησης Climatebook, «η στάθμη της Μεσογείου στην περιοχή της Ελλάδας έχει ανέβει κατά 13 εκατοστά από το 1990». Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί. «Αυτό το γνωρίζουμε από δορυφορικές μετρήσεις, όμως πλέον το βλέπουμε και στα λιμάνια. Αν είχαμε σημειώσει τη στάθμη της θάλασσας με έναν μαρκαδόρο, η άνοδος θα ήταν ορατή σε όλους», εξηγεί.
Ο Σταύρος Ντάφης επισημαίνει ότι «η αύξηση οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, η οποία προκαλεί θερμική διαστολή των ωκεανών και τήξη των παγετώνων. Αυτά τα επιπλέον εκατοστά, όταν προστίθενται σε ένα ακραίο καιρικό γεγονός με χαμηλή πίεση και ισχυρούς ανέμους ή σε κάποια αστρονομικά φαινόμενα, αυξάνουν την πιθανότητα και την έκταση της υπερχείλισης της θάλασσας, όπως συνέβη τον περασμένο Φεβρουάριο σε περιοχές της Ελλάδας. Κάθε εκατοστό ανόδου της θαλάσσιας στάθμης προσθέτει ένα ακόμη πρόβλημα».
Το δυσοίωνο μέλλον
Τα επιστημονικά σενάρια για το μέλλον είναι δυσοίωνα. Σύμφωνα με τις έρευνες, η στάθμη της Μεσογείου προβλέπεται να ανέβει έως και κατά 20 εκατοστά έως το 2050 και έως 57 εκατοστά μέχρι το 2100. «Οσον αφορά την Ελλάδα», εξηγεί ο Σταύρος Ντάφης, «στην περίπτωση που το 2100 έχουμε μια υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 3° C (σ.σ.: αυτό δηλαδή που προβλέπεται αν συνεχιστεί η υφιστάμενη κατάσταση), εκτιμάται ότι η άνοδος της στάθμης θα κινηθεί στα 50 με 70 εκατοστά»…
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της ομάδας ειδικών MedECC, αν δεν υπάρξει άμεση δράση για την ανάσχεση της κλιματικής κρίσης, η άνοδος της στάθμης της Μεσογείου μπορεί να δημιουργήσει έως και 20 εκατομμύρια κλιματικούς πρόσφυγες, δηλαδή 20 εκατομμύρια ανθρώπους που θα εγκαταλείψουν τις παράκτιες πόλεις της Μεσογείου μέχρι το 2100. Επίσης, κρίσιμες υποδομές, όπως δίκτυα μεταφορών και πολιτιστικά μνημεία, θα βρεθούν αντιμέτωπες με πλημμύρες και ανεπανόρθωτες βλάβες.
Αξίζει να σημειωθεί πως, σύμφωνα με το Διεθνές Ιδρυμα για τους Πόλους, «το θερμό κλίμα της Μεσογείου αποτελεί ιδανική συνθήκη για μεγάλο ποσοστό εξάτμισης των νερών της. Η Μεσόγειος χάνει με αυτόν τον τρόπο σχεδόν ένα μέτρο νερού κάθε χρόνο. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι “αδειάζει”, καθώς το νερό της αναπληρώνεται με τρεις τρόπους: μια μικρή ποσότητα προέρχεται από τα ποτάμια και τις βροχές, μια πολύ μικρή ποσότητα από τη Μαύρη Θάλασσα και το μεγαλύτερο μέρος από τον Ατλαντικό Ωκεανό, μέσω του Πορθμού του Γιβραλτάρ – περίπου 35.000 km3 ετησίως».
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας συνδέεται και με την εκρηκτική αύξηση της θερμοκρασίας της. Τα τελευταία χρόνια η Μεσόγειος Θάλασσα «βράζει». Βιώνει θαλάσσιους καύσωνες, με τις θερμοκρασίες της επιφάνειάς της να κινούνται ενίοτε σε ακραία υψηλά επίπεδα. Τον Αύγουστο του 2024 σημειώθηκε ρεκόρ όλων των εποχών – από τότε που ξεκίνησε να καταγράφεται η θερμοκρασία της Μεσογείου –, με τη μέση θερμοκρασία της θάλασσας να φτάνει τους 28,15 βαθμούς Κελσίου.
«Οι βραχυπρόθεσμες προβλέψεις δείχνουν πως φέτος η κατάσταση δεν θα είναι καλύτερη από τα τελευταία χρόνια», λέει στα «ΝΕΑ» ο Σταύρος Ντάφης. «Το πρόβλημα είναι πολύ έντονο στις ρηχές περιοχές της Μεσογείου, όπως ο Θερμαϊκός Κόλπος, όπου η θερμοκρασία των υδάτων μπορεί να ξεπεράσει και τους 30 βαθμούς Κελσίου. Καθώς προκαλούμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ανεβαίνει η θερμοκρασία του αέρα και η επιφάνεια της θάλασσας που έρχεται σε επαφή με τον αέρα θερμαίνεται επίσης. Τα καλοκαίρια, ύστερα από ισχυρά επεισόδια καύσωνα του αέρα, ακολουθούν καύσωνες θάλασσας, οι οποίοι έχουν πάντα μεγαλύτερη διάρκεια».
Οι συνέπειες είναι τραγικές. Ενα μοναδικό οικοσύστημα εξαφανίζεται, η αλιεία καταστρέφεται, η ανθρώπινη υγεία επηρεάζεται σοβαρά. Πτυχές του προβλήματος βιώνει ήδη η Ελλάδα με την καταστροφή των μυδοκαλλιεργειών της λόγω των υψηλών θερμοκρασιών της θάλασσας, τη μεγάλη ανάπτυξη μεδουσών και τη δραματική μείωση των ιχθυοαποθεμάτων. Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, με μόλις 0,8° C επιπλέον θέρμανση της Μεσογείου ως το 2100 οι πληθυσμοί των ψαριών θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 30%-40%, η αναπαραγωγή της θαλάσσιας χελώνας να υποστεί μεταβολές, λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης όπως η ποσειδωνία θα μπορούσαν να εξαφανιστούν, ενώ χωροκατακτητικά φύκια και ξενικά είδη ψαριών να κυριαρχήσουν.
