Μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, με συνέπειες για τις ενεργειακές αγορές, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σηματοδοτούν η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και οι στρατιωτικές συγκρούσεις στην περιοχή. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονται κατά μέσο όρο περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου – περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως – και το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), με αποτέλεσμα οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της περιοχής να οδηγούν ήδη σε άνοδο των τιμών της ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφοράς και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.
Σύμφωνα με ανάλυση της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), ήδη καταγράφονται επιπτώσεις στη ναυτιλία, με περιορισμούς στην ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου και σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φθάνουν περίπου στο 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως.
Παράλληλα, είναι πλέον ορατές και οι καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, καθώς και οι εκτροπές ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε μέρος του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Η ανάλυση που πραγματοποίησε η ΕΣΕΕ παρουσιάζει τρία βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης:
1 Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο, που αφορά μια σύντομη κρίση διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων, οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένες και κυρίως βραχυπρόθεσμες. Εκτιμήσεις της Oxford Economics δείχνουν ότι μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
2 Το δεύτερο σενάριο προβλέπει παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτήν την περίπτωση, οι επιθέσεις σε πλοία ή και ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, ενώ οι τιμές του πετρελαίου θα κινηθούν γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι πριν υποχωρήσουν σταδιακά. Ωστόσο, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη σκαρφαλώσει στα 101 δολάρια το βαρέλι.
3 Το τρίτο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε μια τέτοια εξέλιξη, οι τιμές του πετρελαίου θα ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, αυξημένο πληθωρισμό και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας. Αν και ακόμα κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τη διάρκεια του πολέμου, η τιμή του μαύρου χρυσού έχει ήδη εκτοξευθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Η ανάλυση της ΕΣΕΕ επισημαίνει ότι η κατάσταση αυτή θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στο λιανικό εμπόριο, καθώς η άνοδος των τιμών ενέργειας και μεταφορών ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, την ίδια στιγμή που οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου αντιμετωπίζουν συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.
Δύο ταχυτήτων οι επιπτώσεις
Μάλιστα, αυτές οι πιέσεις δεν κατανέμονται ισόρροπα, καθώς οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πιο ανθεκτικά δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. «Οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και σημαντικά το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να επιβαρύνουν τις τελικές τιμές για τον καταναλωτή.
Ηδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων και των μεταφορών», αναφέρει ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ Σταύρος Καφούνης. Σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτούνται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι οι πλέον ευάλωτες.
Από την πλευρά του ο επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ Κωστής Μουσουρούλης υπογραμμίζει ότι στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited, που έχει προγραμματιστεί στις Βρυξέλλες για τις 12 Μαρτίου, η ΕΣΕΕ θα ζητήσει συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφώσουμε κοινή γραμμή και συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με στόχο να προστατευθούν η ρευστότητα και η ομαλή λειτουργία της αγοράς σε όλα τα κράτη – μέλη.
