«Πότε μπορείς να μιλήσεις στα παιδιά για γενοκτονία;»

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, 124.702 βρετανοί στρατιώτες έπεσαν θύματα επιθέσεων με αέριο. Επαθαν εγκαύματα ή υπέστησαν προσωρινή τύφλωση και 2.308 από αυτούς πέθαναν. Τον Ιούλιο του 1918 το υπουργείο Πληροφοριών έστειλε τον ζωγράφο Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ στο μέτωπο, ο οποίος στον απόηχο των επιθέσεων φιλοτέχνησε μια ζωγραφική ζωφόρο πλάτους έξι μέτρων στην οποία απεικονίζεται μια πομπή από τραυματίες να παραπατούν, με δεμένα μάτια, ενώ σε πρώτο πλάνο περισσότεροι άνδρες είτε κείτονται νεκροί είτε ξεψυχούν.

Πρόσφατα συντηρημένο ώστε να διακρίνεται καθαρά το ροδαλό απογευματινό φως το συγκεκριμένο έργο βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας πτέρυγας αφιερωμένης στην τέχνη, τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία, του Αυτοκρατορικού Πολεμικού Μουσείου στο Λονδίνο. Σε αυτήν θα εκτίθενται από την Παρασκευή σε μόνιμη βάση περί τα 500 έργα που ιχνηλατούν την ιστορία της πολεμικής τέχνης από τον Ιούλιο του 1916, όταν ο Μούιρχεντ Μπόνε έγινε ο πρώτος επίσημος καλλιτέχνης που φτιάχνει χαρακτικά στα πεδία των μαχών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, έως τον 21ο αιώνα, όπως το φωτογραφικό τρίπτυχο «Gateway II» (2009) του Ντέιβιντ Κοτερέλ που δείχνει τραυματίες να χειρουργούνται σε ένα αεροπλάνο κατά την επιστροφή τους από το Αφγανιστάν σε νοσοκομείο στο Μπέρμιγχαμ. Τα τυπωμένα σε αλουμίνιο καρέ δείχνουν, όπως το έθεσε ο δημιουργός τους, ότι «παρ’ όλη τη συζήτηση για την τεχνολογία και τη διπλωματία και για την πρόοδο των πραγμάτων, εξακολουθούμε ουσιαστικά να βάζουμε νέους ανθρώπους μπροστά σε αιχμηρές εικόνες και να προσπαθούμε να τους εκπαιδεύσουμε να πληγώνουν ο ένας τον άλλον για να λύσουν τα όποια προβλήματα».

Πλάνα από πεδία μαχών και σκληρές σκηνές με ακρωτηριασμένα ανθρώπινα σώματα. Νεκροί από στρατόπεδα συγκέντρωσης στιβαγμένοι όπως τους έχει καταγράψει ο κινηματογραφικός ή φωτογραφικός φακός. Και υλικό που όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά σε εκτενές δημοσίευμα του «Guardian», θα κρατούσε ζωντανό το ενδιαφέρον του επισκέπτη για μέρες.

Ενα ερώτημα

Μια συγκεκριμένη γωνιά της νέας πτέρυγας ωστόσο είναι εκείνη που δίνει την αφορμή για ένα καίριο ερώτημα. Το σημείο είναι ο χώρος προβολής πλάνων στα οποία απεικονίζονται σοροί που ανακαλύφθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέλσεν. Η προβολή είναι «κρυμμένη» πίσω από ένα μικρό διαχωριστικό τοιχίο, ώστε οι γονείς να μπορούν να αποφασίσουν εάν τα παιδιά τους πρέπει να εκτεθούν σε αυτή τη φρίκη.

Και η ερώτηση που προκύπτει, όπως την παραθέτει η βρετανική εφημερίδα, είναι: Ποια ηλικία είναι κατάλληλη για να διδαχθούν τα παιδιά τι είναι γενοκτονία; Και μήπως κάποια έργα τέχνης που φιλοτεχνήθηκαν ή εμπνέονται επί παραδείγματι από το Ολοκαύτωμα – όπως η ζωγραφική απεικόνιση των αποστεωμένων επιζώντων των στρατοπέδων συγκέντρωσης που τους περιποιούνται οι νοσοκόμες με την υπογραφή της Ντόρις Ζίνκαϊζεν – είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσουν εφιάλτες στα παιδιά από τις παραστάσεις ωμής βίας;