ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ, ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΠΟΤΕ

Η φωνή είναι η ίδια. Περιτριγυρισμένη, στηριγμένη, αγκαλιασμένη και από τις άλλες, ίδιες κι αυτές, τυλιγμένη σε νήματα μουσικής που κρατούν μέσα τους κάτι γνώριμο – μιαν υπενθύμιση, έναν χαιρετισμό. Και αποχαιρετισμό. Χρειάστηκαν πέντε δεκαετίες. Ο Τζον Λένον έγραψε το «Now and Then» το 1977, πολύ μετά αφού είχε διαλυθεί το συγκρότημα, και το 1994 η Γιόκο Ονο παρέδωσε το demo στους τρεις επιζήσαντες Μπιτλς μαζί με άλλες του ηχογραφήσεις. Τον Φεβρουάριο της επόμενης χρονιάς ο ΜακΚάρτνεϊ, ο Χάρισον και ο Σταρ ξεκίνησαν να προσπαθούν να χτίσουν πάνω του ένα ολοκληρωμένο τραγούδι, αλλά η ποιότητα του ήχου ήταν πρόβλημα: η φωνή του Λένον χανόταν τελείως πίσω από ένα θολό πιάνο. Και μετά πέθανε ο Χάρισον και η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε.

Εως ότου εμφανίστηκαν οι νέοι υπολογιστές που μπόρεσαν να απομονώσουν τα μουσικά όργανα από τις ανθρώπινες φωνές και να «καθαρίσουν» τον Λένον. Και μετά έγινε αυτό για το οποίο η ανθρωπότητα αξίζει πραγματικά να υπερηφανεύεται: συναντήθηκε η τεχνολογία με την ανθρώπινη ψυχή. Η τεχνητή νοημοσύνη σε αρμονική συνεργασία με τη συναισθηματική – κυριολεκτικά. Μόνοι τους πια, ο 81χρονος ΜακΚάρτνεϊ και ο 83χρονος Σταρ κινητοποίησαν όλα όσα είχαν μέσα τους, όλο τους τον συναισθηματικό και εμπειρικό εξοπλισμό, όλα όσα είχαν θησαυρίσει από τότε που τα τέσσερα Σκαθάρια έγραφαν και ηχογραφούσαν μαζί. Ξανάπαιξαν τα κομμάτια του πιάνου του Λένον και τα ένωσαν με ένα κιθαριστικό σόλο έτσι όπως θα το έπαιζε ο Τζορτζ Χάρισον, πρόσθεσαν μελωδικά φωνητικά από άλλα τραγούδια (ακούγονται μικρές σπίθες από το «Here, There and Everywhere», το «Eleanor Rigby», το «Because» κ.ά.) μαζί και με μια ολοκαίνουργη ορχηστρική με έγχορδα, και έβαλαν και τις γνωστές εκπνοές τους από «α» και «ου». Και έγινε το τραγούδι.

Δεν είναι το μεγάλο φινάλε, είναι ένα υστερόγραφο, γράφει ο Τζον Παρέλις στους «New York Times». Και αν κάτι μετράει, για όποιους μετράει, δεν είναι τόσο το πόσο καλό ή κακό είναι, αλλά το ότι υπάρχει. Γιατί, ναι, είναι και οι τέσσερις Μπιτλς εδώ. Χάρη στη μεγαλοφυΐα του ΜακΚάρτνεϊ που κατέχει τον εσώτερο μουσικό μηχανισμό του συγκροτήματος από τα έγκατά του, τον ιστό των δικών τους κωδίκων και το πώς η κάθε απλή μελωδία μπορεί να γίνει κάτι παραπάνω· αλλά και χάρη στη μεγαλοφυΐα του ίδιου του συγκροτήματος, των τεσσάρων δηλαδή εκείνων ανθρώπων των οποίων το έργο δεν ήταν ποτέ κάτι τυχαίο, κάτι που απλώς «έκατσε» σε μια συγκεκριμένη εποχή.

Είναι ένα τραγούδι αγάπης, με τον γνωστό τρόπο του Λένον: λίγη μελαγχολία, λίγη χαρά, ένα στρώμα φαινομενικής αφέλειας και από κάτω πίστη σε κάτι που ποτέ δεν θα αποδειχθεί αληθινό ή ψεύτικο. «Το ξέρω πως είναι αλήθεια. Το ξέρω πως όλα οφείλονται σ’ εσένα και πως αν τα καταφέρω θα είναι χάρη σ’ εσένα. Και αν, πότε πότε, πρέπει να ξαναρχίζουμε από την αρχή, θα ξέρουμε στα σίγουρα πως θα σ’ αγαπώ. Πότε πότε μου λείπεις, πότε πότε σε θέλω να είσαι εκεί για μένα, πάντα να ξαναγυρνάς σ’ εμένα. Το ξέρω γιατί είναι αλήθεια, και ότι αν ποτέ φύγεις, θα ξαναγυρίσεις πίσω». Πάνω απ’ όλα είναι ένα ακόμα τραγούδι των Μπιτλς, δηλαδή ένα τραγούδι νοσταλγίας. Που είναι φυσικά εμπορεύσιμη, που έχει φυσικά τη σφραγίδα του μάρκετινγκ, αλλά που είναι και πραγματικά δική μας.

Δεν ξέρω αν είναι θέμα γενιάς. Δεν ξέρω αν, γράφοντας σήμερα για τους Μπιτλς, λέμε κάτι στους νεότερους, κάτι περισσότερο από μια συμπαθητική αναδρομή μουσικής παρελθοντολογίας. Ξέρω πως δεν υπάρχει τίποτα πιο απατηλό από τις περίφημες «εποχές αθωότητας» που συνηθίζουμε να επικαλούμαστε μιλώντας για μορφές τέχνης περασμένων χρόνων. Καμιά εποχή δεν ήταν ποτέ αθώα. Το μόνο αθώο, πάντα, είναι ότι δεν ξέρουμε τι θα ακολουθήσει. Οσοι ακούγαμε Μπιτλς τότε, δεν ξέραμε τι θα ερχόταν μετά: το τότε ήταν για μας το παν, όπως είναι για κάθε γενιά που πρωτοανακαλύπτει (και νομίζει πως πρωτοεφευρίσκει) τον κόσμο. Ομως ξέραμε ότι αυτό που ακούγαμε ήταν το μοναδικό, το ξεχωριστό που εμφανίζεται, πότε πότε, σαν μικρό θαύμα. Το ξέραμε πως αυτό είναι αλήθεια. Και ίσως αυτό αρκεί για φινάλε ή και υστερόγραφο.