Αλλο το θέατρο, άλλο ο θάνατος

Στον αποχαιρετισμό του στον δημοφιλέστατο ηθοποιό Κώστα Βουτσά, ο δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης είπε, ανάμεσα σε άλλα, «ήρθε η ώρα να υποκλιθούμε εμείς στην τελευταία σου παράσταση». Δηλαδή ενώ για δεκαετίες ολόκληρες υποκλινόσουν εσύ Κώστα Βουτσά στο χειροκρότημά μας, σήμερα υποκλινόμαστε εμείς σε σένα. Με λίγα λόγια όπως φαίνεται να πιστωνόταν ο Κώστας Βουτσάς την επιλογή ενός έργου του Γιαλαμά και του Πρετεντέρη, ή του Σοβαζόν, ή έστω του Αριστοφάνη, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο η καλλιτεχνική του ελευθερία, τον έσπρωξε να επιλέξει τον θάνατο ως ένα ακόμα έργο προκειμένου να το «ανεβάσει» για μια μόνο παράσταση. Θα ήταν εξόχως ανατριχιαστικό, αν δεν ήταν πρωτίστως ανόητο ένα «έργο» όπως ο «θάνατος» που καταβαλλόταν ως την τελευταία στιγμή προσπάθεια να αποφευχθεί το «ανέβασμά» του, να μεταβάλλεται σε αποτέλεσμα μιας βούλησης, που ενώ είχε την ελευθερία να κινηθεί ανάμεσα σε δεκάδες ή και εκατοντάδες έργα, αυτή προτίμησε τελικά να ανεβάσει ένα έργο που στην καλύτερη περίπτωση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως εκβιασμός της.

Δεν μπορεί πραγματικά να καταλάβει κανείς τι είδους ανακούφιση μπορεί να προσφέρει η αντιμετώπιση του θανάτου με έναν τόσο ρηχό, εκκοσμικευμένο τρόπο, όπως η αναγόρευσή του σε ένα έργο που επιλέγεις να το «ανεβάσεις», όταν μια στοιχειώδης έστω προοπτική ώστε ο θάνατος να καταχωρηθεί ως μια «φυσιολογική» συνθήκη μέσα στη ζωή και μάλιστα με πολύ πιο πρόσφορους τρόπους, έχει αποδειχτεί μέσα στους αιώνες εντελώς άχρηστη. Φαίνεται όμως πως είμαστε μια χώρα που έχει κυριολεκτικά μπερδέψει τα αβγά με τα πασχάλια. Πώς αλλιώς θα ήταν δυνατόν να φανταζόμαστε πως όσο πιο γνωστό ή διάσημο είναι ένα πρόσωπο τόσο πιο αβαρές παραμένει εσωτερικά ώστε να αισθάνεται πως η διασημότητα η κατακτημένη συνειδητά ή ασύνειδα μέσα σε «ομαλές» συνθήκες ζωής θα μπορούσε να το περιβάλλει παρηγορητικά, ενώ έχει πια να λογαριαστεί ή μάλλον να αναμετρηθεί με τελείως διαφορετικά μεγέθη σε σχέση με όσα ως αυτή τη στιγμή του ήταν μια σκληρή, αλλά και οικεία πραγματικότητα. Δεν συμφιλιώνεται κανείς με τον θάνατο με όση καθημερινότητα και αν προσπαθήσει να τον εξαγοράσει ή να τον ισορροπήσει. Αν ένας ηθοποιός μπορεί να χαρακτηριστεί ως πρωταγωνιστικό πρόσωπο σε μια θεατρική παράσταση, το να επιμένουμε να θεωρούμε ότι θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο με τον θάνατό του, σημαίνει πως το θέατρο θα ήταν ο ιδεωδέστερος χώρος ώστε να πάψει να φοβάται κανείς τον θάνατο.

Τι σχέση μπορεί να έχει ο θάνατος, θεωρημένος ακόμη και στην πιο ανώδυνη ή επιθυμητή του μορφή, όταν έχεις παρακαλέσει ή εκλιπαρήσει ή έχεις κάνει οτιδήποτε είναι δυνατόν για να τον αναβάλεις και να τον απομακρύνεις; Δεν τακτοποιείς τους λογαριασμούς σου με τον θάνατο χαρακτηρίζοντάς τον με όρους που ακόμη και μέσα στη σύμφραση της ίδιας της ζωής φαίνονται αδόκιμοι και παραπλανητικοί. Πώς δεν θα δεχόταν να χαρακτηρίσει κανείς ως παράσταση μια σκληρή εμπειρία, για παράδειγμα την εμπειρία ενός πρόσφυγα ή ενός οικονομικού μετανάστη, ενώ για τον θάνατο που δεν γνωρίζουμε απολύτως τίποτε σε σχέση με κάθε μορφής ζωική εμπειρία, θεωρούμε ως πρόσφορο τον όρο «παράσταση»;