Η πόλη κάτω από την πόλη
Από σήμερα ξεκινούν «οι μέρες της Θεσσαλονίκης». Εκεί θα χτυπάει από σήμερα η καρδιά της χώρας. Εκεί θα συντελείται το «συνέβη». Τι να πω λοιπόν εγώ, μία «Αθηναία»; Ο λόγος λοιπόν στους φίλους Θεσσαλονικείς που μιλάνε σήμερα για τα «συνέβη» της πόλης τους. Ο τραγουδοποιός και αρθρογράφος Στάθης Παχίδης λέει για την υπόγεια και «υπόγεια» πόλη.
«Μην αφουγκράζεστε γωνία Βενιζέλου με Εγνατία. Στην κατά Mazower πόλη των φαντασμάτων, σ’ αυτή την αναπόφευκτη σαλονικιά διασταύρωση, έχει κινδύνους ύπουλους και ρίσκα μεγάλα. Οχι γιατί γίνεται χαμός από κίνηση, όχι γιατί οι δρόμοι είναι κλειστοί, όχι γιατί οι λαμαρίνες των κατασκευών αποκλείουν κάθε πρόσβαση αλλά γιατί μοιάζει να πέρασε από εδώ αρχαίος “underground” Κουστουρίτσα.
Μην αφουγκράζεστε γωνία Βενιζέλου με Εγνατία. Οι πλάκες των πεζοδρομίων κινούνται περίεργα, η άσφαλτος γίνεται λεπτή και κάποτε διάφανη. Τούτη η γη, που την πατούμε, αίφνης ανοίγει και μια πόλη κάτω από την πόλη προβάλλει ανέγγιχτη. Τάχα μου γίνεται μετρό αλλά, μετά σχεδόν μια γενιά, αφότου ξεκίνησε, ποιος να το πιστέψει; Η πόλη όμως, η κάτω πόλη, αυτή κάτω από τον τάχα μου σταθμό Βενιζέλου, είναι πραγματική, υπαρκτή και φωτογραφίσιμη: την είδαμε, την απεικονίσαμε, τη νιώσαμε.
Κι έχει τα πάντα η κάτω πόλη, όσα και η πάνω – κανονικός καθρέφτης δυο όψεων. Μαγαζιά ερειπωμένα, λουτρά και αγορά, σαράφικα και εμπορικά, εργαστήρια και δίκτυο ύδρευσης, ταπεινά λιθάρια και υψιπετή πεζοδρόμια, τετράπυλο αλλά και Χρυσή Πύλη. Οχι, σύνδεσμος των φιλάθλων του ΠΑΟΚ δεν βρέθηκε – ακόμη τουλάχιστον.
Και είναι και θα είναι η κάτω πόλη εκεί κι ας σιγομουρμουρίζουν οι μωρές δήθεν παρθένες της αντιπαροχικής ανάπλασης. Είναι εκεί, ορατή και όριο και μέτρο της ιστορικότητας και του αιώνιου, της γνώσης και της συνείδησης, της συνέχειας και του φθαρτού. Πόσοι και πόσοι, για μια νύχτα πανίσχυροι, δεν πάτησαν τα λιθόστρωτά της, για να μοιράσουν χάντρες και καθρεφτάκια σε ιθαγενείς στις συνάξεις, στις εμποροπανηγύρεις και στις αρχαίες διεθνείς εκθέσεις;
Μην αφουγκράζεστε γωνία Βενιζέλου με Εγνατία. Αρχαία βουή αλλά και αιώνια σκόνη σηκώθηκαν. Λιγάκι αν είσαι δεκτικός, χάνεις την αίσθηση του τώρα και του τότε. Η Μέση Οδός, το σημείο που οι άνθρωποι, οι εποχές και οι ματαιότητες συναντιούνται, βρέθηκε στην κάτω πόλη ανέπαφη να διασχίζει τον χώρο αλλά και τον χρόνο. Εν μέση οδώ…».
Επιθεώρηση
Είναι σκηνικό η Θεσσαλονίκη; Ή μήπως το ίδιο το έργο; Ο Γιάννης Βαλτής έχει κάτι να μας πει: «Δεν είναι σκηνικό μωρέ η Θεσσαλονίκη. Τι μας κουβαλιούνται οι πρωθυπουργοί; Μια μικρομέγαλη πόλη είναι. Μπαρ, σινεμάδες, μαγαζιά, εκκλησίες, φιλάνθρωπες κυρίες, μποτιλιάρισμα, πάθη, ζήλιες, μιζέρια, κοινά μυστικά. Οι άνδρες προσπαθούν να δείξουν ότι τα κατάφεραν, οι γυναίκες πως είναι καλλονές, οι Αλβανοί Ελληνες, οι Παοκτζήδες τρελοί. Ωραία παραλία έχει. Ωραία δειλινά.
Υστερεί δυστυχώς η πόλη. Δεν έχει Παρθενώνα. Μόνο τη θάλασσα έχει και τη ΔΕΘ, που δεν την καλωσορίζει. Δεν στήνει πανηγύρι. Δε μαζεύονται οι πλανόδιοι στο κέντρο, δεν σταματούν τα αυτοκίνητα, δεν έχει μουσικούς στους δρόμους, ζώα, τσίκνα, φρούτα, στολίδια, κιλοτάκια, τον γύρο του θανάτου. Γιατί είναι πόλη είπαμε, δεν είναι επαρχία, είναι η πρωτεύουσα του Βορρά. Εδώ δεν είναι για να ξεχύνεται ο λαός να σουλατσάρει, να μασουλάει, να ψωνίζει, να συναναστρέφεται Βαλκάνιους. Είναι για να κλείνονται οι διεθνείς οι μπίζνες, οι μεγάλες. Είναι για να ‘ρχεται ο Πρωθυπουργός και να χαράσσει με ντόπιους προύχοντες και παπάδες το μέλλον της Ελλάδας. Ισως και της Ευρώπης ολόκληρης. Δεν είναι σκηνικό η Θεσσαλονίκη. Είναι κοτζαμάν επιθεώρηση».
Τα μπαρ
Ο συγκοινωνιολόγος Σταύρος Κωνσταντινίδης ανιχνεύει στα μπαρ της Θεσσαλονίκης ίχνη που οδηγούν στον μύθο της ερωτικής πόλης: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο θρύλος της ερωτικής πόλης, δημιουργήθηκε από τους διαχρονικούς φοιτητές της. Η μεγαλύτερη Πανεπιστημιούπολη της χώρας, στην πιο συμμαζεμένη μεγαλούπολη που κρατάει πάντα τη ζεστασιά της ανθρώπινης κλίμακας. Δεν χρειαζόταν ποτέ και δεν χρειάζεται να έχεις ραντεβού, για να τους συναντήσεις όλους, αφήνεις απλά τα πόδια σου να ακολουθήσουν τους δρόμους του ιστορικού κέντρου, που εμπνεύστηκε και χάραξε κάποτε ευφυώς ο γάλλος πολεοδόμος Ερνέστο Εμπράρ μετά την ολοσχερή καταστροφή της πόλης από την πυρκαγιά του 1917. Από την Καμάρα στη θάλασσα μέσω του πεζόδρομου της Δημητρίου Γούναρη, από την Ρωμαϊκή Αγορά μέχρι την παραλία κατεβαίνοντας την ιστορική οδό Αριστοτελους, και από τη βυζαντινή εκκλησία της Αγίας Σοφίας μέχρι τον Λευκό Πύργο γλιστρώντας πάνω στην περίφημη διαγώνιο της Παύλου Μελά. Πάνω στα ίχνη τέτοιων διαδρομών τα θεσσαλονικιώτικα μπαρ ήταν μικροί φάροι του δημόσιας επικοινωνίας ήδη από το 1979, πρωτοπορώντας ακόμη και σε σχέση με την πρωτεύουσα Αθήνα. Το ελευθεριακό Banal, το σοφιστικέ Defacto, τα μποέμ Δον Κιχώτης και Φλου, και το θρυλικό Berlin άνοιξαν την αυλαία στις αρχές της δεαετίας του ’80 και κληροδότησαν μια avant-garde προσέγγιση της ημερήσιας και νυχτερινής διασκέδασης, στα δεκάδες σημερινά μπαράκια που είναι σφηνωμένα με κομψότητα σε ανύποπτες γωνίες δίνοντας αέρα κοσμοπολιτισμού και εναλλακτικότητας. Στα μπαρ της Θεσσαλονίκης μπαίνεις μόνος και βρίσκεσαι με φίλους. Η πολιτική, πολιτιστική και κοινωνική συναναστροφή της δημόσιας σφαίρας της πόλης, διεξάγεται εκεί. Τα μπαρ σηματοδότησαν τη νεωτερική εποχή της πόλης, υπήρξαν πάντα κάτι σαν η “εκκλησία του Δήμου”».
Σταυρούλα Μαυρογένη
Τι μου αρέσει στη Θεσσαλονίκη
Από μικρή μου άρεσε να τριγυρνώ στη γειτονιά του πατρικού της μητέρας μου στην Ανω Πόλη. Επαιρνα τις μυρωδιές από τα λευκά τριαντάφυλλα της γιαγιάς μου και από τη μούχλα των μισογκρεμισμένων σπιτιών της Ολυμπιάδος. Ολα χάθηκαν όμως μέσα στην αντιπαροχή και ο κόσμος μου έγινε ένα στενό μπαλκόνι στην Αγ. Δημητρίου. Ζούσα όμως τις στιγμές της μέσα από την καθημερινότητα και τις βόλτες κάθε απόγευμα με τον πατέρα μου στο Καπάνι. Η αγάπη μου για την τέχνη δημιουργήθηκε μέσα από τις κυριακάτικες περιηγήσεις μου αρχικά στο Αρχαιολογικό Μουσείο και μετά στις γκαλερί της πόλης. Μου άρεσε πάντα η πόλη μου, και πάντα ήθελα να γυρίσω πίσω όπου κι αν πήγαινα. Να δώσω αυτό που είδα, να μοιραστώ τα καινούργια, να μιλήσω γι΄αυτά. Πολλές φορές αντικρίζω έναν τοίχο, σκοντάφτω, πέφτω κάποιες φορές. Τίποτα όμως δεν είναι πιο δυνατό να με σταματήσει, καθώς η ίδια η πόλη είναι αυτή που πάντα με γεμίζει δύναμη.














