Επισήμως ανύπαρκτος, ανεπισήμως οχληρά υπαρκτός

Η ιστορία της ζωής του Μπεχρούζ Μπουτσανί έχει πολλές αναγνώσεις. Που κουβαλούν αρχαίες και νέες αλήθειες. Γι’ αυτό, άλλωστε, άλλοτε μοιάζει με παραλογή και άλλοτε με σύγχρονο παραμύθι τεχνολογικής φαντασίας. Ξεκινά τον Ιούλιο του 1983, τότε που ο κούρδος δημοσιογράφος και, βραβευμένος πλέον, συγγραφέας γεννήθηκε στην περιοχή του Ιλάμ, στο Δυτικό Ιράν. Πήρε μάστερ στις γεωπολιτικές επιστήμες από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και, αρχικά, εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε ιρανικές εφημερίδες. Η αρθρογραφία του είχε ως βασικό αντικείμενο τα της Μέσης Ανατολής, τις μειονότητες της περιοχής και τον κουρδικό πολιτισμό. Αφοσιώθηκε όμως στο κουρδικό περιοδικό που ίδρυσε ο ίδιος, το «Werya».

Η ΔΙΑΦΥΓΗ. Τον Φεβρουάριο του 2013 οι Φρουροί της Επανάστασης εισέβαλαν στα γραφεία του περιοδικού, συνέλαβαν και φυλάκισαν τους συνεργάτες του Μπουτσανί, ο ίδιος όμως κατάφερε να τους ξεφύγει. Κρυβόταν για τρεις μήνες και, τον Μάιο πλέον, διέφυγε από τη χώρα. Εμεινε για λίγο στην Ινδονησία και από εκεί προσπάθησε, με μια βάρκα, να φθάσει στην Αυστραλία για να ζητήσει πολιτικό άσυλο. Η βάρκα του εντοπίστηκε από το αυστραλιανό Ναυτικό, συνελήφθη και, αρχικά, κρατήθηκε στο Νησί των Χριστουγέννων. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο νησί Μάνους, πρώτα σε κέντρο κράτησης και μετά σε κέντρο φιλοξενίας προσφύγων. Το κέντρο έκλεισε τον Οκτώβριο του 2017, αλλά ο Μπουτσανί, όπως και οι άλλοι συγκρατούμενοί του πρόσφυγες, δεν μπορεί να φύγει από το νησί αφού δεν έχει ταξιδιωτικά έγγραφα και η αυστραλιανή κυβέρνηση δεν του δίνει άσυλο. Ενας άνθρωπος «στον αέρα», ένας άνθρωπος, επισήμως, ανύπαρκτος.

Επισήμως ανύπαρκτος αλλά ανεπισήμως οχληρά υπαρκτός. Από την πρώτη στιγμή που βρέθηκε στο Μάνους προσπάθησε να δημοσιοποιήσει την ιστορία τη δική του και των συγκρατουμένων του. Με ένα και μοναδικό μέσον. Ενα κινητό τηλέφωνο. Με αυτό, και χωρίς σύνδεση με το Ιντερνετ, άρχισε να επικοινωνεί με γνωστούς και αγνώστους. Σε αυτό έγραφε, από αυτό έστελνε άρθρα σε εφημερίδες σε όλον τον κόσμο μιλώντας για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αποκλεισμένοι στο νησί πρόσφυγες. Και με αυτό βιντεοσκόπησε τις συνθήκες κράτησής του, μετατρέποντας τη βία της απομόνωσης και του εγκλεισμού του σε εικόνες γεμάτες ποίηση. Το υλικό στάλθηκε, πάντα μέσω του κινητού, σε φίλο του ιρανό σκηνοθέτη που ζούσε στην Ολλανδία και έτσι έγινε η ταινία «Τσόκα, πες μας τι ώρα είναι». Η εκστρατεία υπέρ του Μπουτσανί κλιμακώθηκε. Το διεθνές λογοτεχνικό σωματείο Pen, που από τη δεκαετία του 1920 δραστηριοποιείται για την ελευθερία του λόγου, κινητοποίησε οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Προστασίας των Συνόρων της Αυστραλίας Πίτερ Ντάτον έλαβε εκατοντάδες επιστολές που τον καλούσαν να συμμορφωθεί με το άρθρο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το καθεστώς των προσφύγων που ορίζει την αρχή της μη επαναπροώθησης. Το Μάνους έγινε πηγή έμπνευσης για τη συγγραφή θεατρικού έργου, που θα παρουσιασθεί μάλιστα σε θεατρικό φεστιβάλ στην Αδελαΐδα και αναφέρεται στη ζωή ιρανών προσφύγων στο νησί.

Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ. Τι έχουμε εδώ; Εναν αποκλεισμένο άνθρωπο και ένα κινητό τηλέφωνο με το οποίο «σπάει» τον αποκλεισμό του. Μια απόδειξη ότι η, δαιμονοποιημένη από πολλούς, τεχνολογία μπορεί να καταφέρει αυτό που δεν κατάφεραν, τελικά, οι μεγάλες σοσιαλιστικές επαναστάσεις. Να δώσει πρόσβαση στους αποκλεισμένους και φωνή στους φιμωμένους. Εχουμε όμως και κάτι άλλο. Την απόδειξη αυτού που ο Ρίλκε όριζε ως ταλέντο συγγραφέα. Το να μην μπορείς να ζήσεις αν δεν γράφεις.

Ετσι έγινε και με τον Μπουτσανί. Παράγραφο παράγραφο έγραφε στο κινητό το βιβλίο του «No Friend but the Mountains» («Κανένας φίλος εκτός από τα βουνά»), στο οποίο, με πεζό λόγο αλλά και ποιήματα, περιγράφει την εμπειρία του από την κράτησή του στο Μάνους. Παράγραφο παράγραφο, με μήνυμα μέσω What’s App, το έστελνε στον εκδότη του. Και πριν από λίγες ημέρες βραβεύτηκε με το Βραβείο Λογοτεχνίας Victorian, ένα από τα μεγαλύτερα λογοτεχνικά βραβεία της Αυστραλίας. «Το έγραφα στο κινητό γιατί στο χαρτί θα το έβρισκαν οι φύλακες. Δύο φορές μού πήραν όλα τα πράγματα, έχασα τα πάντα. Δεν μπορούσα να το διακινδυνέψω» είπε στην εφημερίδα «Guardian» όταν έμαθε για τη βράβευσή του. Βέβαια, στην απονομή δεν μπορεί να παραβρεθεί ο ίδιος ούτε να παραλάβει τα περίπου 80.000 ευρώ που συνοδεύουν το βραβείο. Διότι ο Μπουτσανί εξακολουθεί να είναι ένας «αόρατος» για την αυστραλιανή κυβέρνηση άνθρωπος. Πώς το σχολιάζει ο ίδιος; «Η βράβευσή μου ντροπιάζει την αυστραλιανή κυβέρνηση. Δεν έγραψα αυτό το βιβλίο για να κερδίσω βραβεία. Στόχος μου ήταν και είναι να μάθουν οι Αυστραλοί και όλος ο κόσμος πως το σύστημα βασανίζει αθώους ανθρώπους… Ελπίζω ότι το βραβείο θα κάνει πιο γνωστή την κατάσταση εδώ και θα σημάνει το τέλος αυτής της βάρβαρης πολιτικής».