Tabula rasa

Οι δημοσκοπήσεις στην εποχή της ΤΝ

4 λεπτά

Οι δημοσκοπήσεις δεν θα μπορούσαν να μείνουν ανεπηρέαστες από την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Εταιρείες δημοσκοπήσεων στο εξωτερικό, αντί να απευθύνονται σε πραγματικούς ανθρώπους αρχίζουν να αξιοποιούν συστήματα ΤΝ προκειμένου να προβλέψουν τι θα σκεφτόταν ή πώς θα απαντούσε το κοινό, αν και η ουσία των δημοσκοπήσεων αφορά τι σκέφτονται, αισθάνονται και βιώνουν οι άνθρωποι δίνοντας τους έστω πρόσκαιρη φωνή. Στην πολιτική ειδικότερα, «ενημερώνουν» τους ηγέτες για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και για όσα θα επιθυμούσαν να αλλάξουν οι κυβερνώντες. Αν όμως οι δημοσκόποι σταματούσαν να ρωτούν πραγματικούς ανθρώπους κι αρκεστούν στην υπόθεση ότι η ΤΝ «γνωρίζει» τις απαντήσεις, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος σοβαρής παρερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας.

Μελέτες διερευνούν ήδη κατά πόσο η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο των ανθρώπινων συνεντεύξεων. Τα μέχρι στιγμής ευρήματα δείχνουν ότι τα συστήματα ΤΝ κάνουν τις συσχετίσεις με εξαιρετική ταχύτητα, αλλά συχνά αναπαράγουν στερεότυπα, ενώ δυσκολεύονται να αποτυπώσουν με ακρίβεια τις πολιτικές διαφοροποιήσεις και τις ιδεολογικές αποχρώσεις των πολιτών. Ετσι, τείνουν να υποτιμούν το επίπεδο διαφωνίας που υπάρχει στην κοινή γνώμη.

Ωστόσο, η ΤΝ στο μέλλον μπορεί να «καταγράφει» με μεγαλύτερη ακρίβεια τις απαντήσεις που θα έδιναν πραγματικοί άνθρωποι. Ακόμη κι έτσι, η βασική επιστημονική αρχή των δημοσκοπήσεων παραμένει η ίδια: οι έρευνες οφείλουν να καταγράφουν τις απόψεις πραγματικών πολιτών κι όχι εκτιμήσεις αλγορίθμων.

Πέρα όμως από τη χρήση της ΤΝ, ως υποκατάστατου της δειγματοληψίας, υπάρχει κι ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα: η αξιοποίησή της από κακόβουλους χρήστες για τη μαζική πλαστογράφηση απαντήσεων. Για το ερευνητικό κέντρο Pew, η απειλή αυτή αφορά κυρίως τις αποκαλούμενες δημοσκοπήσεις «opt-in», δηλαδή διαδικτυακές έρευνες αυτοεπιλογής. Καθώς στο Διαδίκτυο είναι εύκολο να δημιουργηθούν πλαστές ταυτότητες, αυτού του είδους οι έρευνες αφήνουν περιθώρια για απάτες μέσω αυτοματοποιημένων λογαριασμών και εργαλείων ΤΝ.

Προσωπικά θεωρώ ότι αξιόπιστες δημοσκοπήσεις είναι εκείνες που ρωτούν αληθινούς ανθρώπους. Ωστόσο, λόγω του υψηλού κόστους αλλά και της αυξανόμενης απροθυμίας των πολιτών να συμμετέχουν, οι συγκεκριμένες μέθοδοι έχουν σχεδόν εγκαταλειφθεί.

Το ίδιο, και σε σημαντικό βαθμό, ισχύει και για τις τηλεφωνικές έρευνες, που παρότι φθηνότερες, αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρές δυσκολίες. Ετσι, οι διαδικτυακές δημοσκοπήσεις έχουν πλέον κυριαρχήσει.

Σε αυτές προκύπτουν, όμως, νέα προβλήματα. Στις ΗΠΑ έχει καταγραφεί, σύμφωνα το Pew, η εθελούσια συμμετοχή να επιτρέπει σε κακόβουλους χρήστες να δημιουργούν πολλαπλούς ψεύτικους λογαριασμούς και να συμπληρώνουν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες ερωτηματολόγια ημερησίως, με στόχο το οικονομικό όφελος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χρήση εργαλείων ΤΝ μπορεί να είναι εκτεταμένη.

Συναφές πρόβλημα αποτελούν και οι αποκαλούμενοι «πλασματικοί ερωτηθέντες». Πρόκειται για συμμετέχοντες που δεν καταβάλλουν ουσιαστική προσπάθεια να απαντήσουν ειλικρινά, αλλά επιδιώκουν να ολοκληρώσουν τις έρευνες όσο το δυνατόν γρηγορότερα ώστε να λάβουν χρηματική ανταμοιβή. Ενα χαρακτηριστικό τους είναι ότι τείνουν να επιλέγουν εύκολες θετικές απαντήσεις, όπως «ναι» ή «συμφωνώ». Η πρακτική αυτή, όπως θα ανέμενε κανείς, έχει οδηγήσει κατά καιρούς σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Ο βασικός λόγος ύπαρξης τέτοιων φαινομένων είναι ότι οι έρευνες εθελοντικής συμμετοχής επιτρέπουν ουσιαστικά σε οποιονδήποτε να εγγραφεί χωρίς αυστηρό έλεγχο. Αντίθετα, στις σοβαρές και επιστημονικά οργανωμένες δημοσκοπήσεις, ο ερευνητής επιλέγει προσεκτικά τους συμμετέχοντες και δεν επιτρέπει ανεξέλεγκτες εγγραφές. Ακόμη κι έτσι, όμως, έχει αποδειχθεί ότι και αυτές οι έρευνες μπορούν να παράγουν εσφαλμένα δεδομένα, ιδίως όταν αφορούν νεότερες ηλικίες ή σχετικά σπάνιες συμπεριφορές και πεποιθήσεις. Παραδείγματα αποτελούν η πίστη σε θεωρίες συνωμοσίας ή η αποδοχή της πολιτικής βίας.

Γεγονός είναι ότι οι δημοσκοπήσεις αποτελούσαν πάντα αντικείμενο συζήτησης. Θα καταστούν περισσότερο ή λιγότερο αξιόπιστες με τη χρήση της ΤΝ ή απλώς η χρήση της θα αλλάξει τους ελέγχους ποιότητας των δεδομένων και τις ερευνητικές μεθόδους; Το μόνο βέβαιο είναι ότι όσο αντιμετωπίζονται με τη λογική του κόστους, η αξιοπιστία τους θα είναι επισφαλής. Η λαϊκή ρήση «ό,τι πληρώνεις, παίρνεις» φαίνεται να ισχύει και στην περίπτωση των δημοσκοπήσεων.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Go Deeper

δημοσκοπήσεις τεχνητή νοημοσύνη

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Τα Νεότερα

  1. Θεσσαλονίκη: Μια ιστορία παραγωγής, καινοτομίας και δημιουργίας αξίας με την υπογραφή της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας
  2. Τα προβλήματα παραμένουν για τον Άρη – Στο Βελιγράδι ο Ράτσιτς
  3. Air Force One: Ο Λευκός Οίκος κατάσχεσε τα κινητά των δημοσιογράφων μετά την αναχώρηση από την Κίνα

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies