Κλείνουμε δεκαπενθήμερο από την Τρίτη των εκλογών και περιμένουμε να καταμετρηθούν οι επιστολικές ψήφοι στην Αλάσκα για να μάθουμε αν οι Δημοκρατικοί θα κερδίσουν την 56η έδρα τους, για να σχηματίσουν την ισχυρότερη πλειοψηφία της τελευταίας 15ετίας στη Γερουσία.
Έχουν, έτσι κι αλλιώς, καταρρίψει πολλά εκλογικά ρεκόρ. Κέρδισαν, σε εθνικό επίπεδο, με τη μεγαλύτερη διαφορά ψήφων εδώ και μισό αιώνα. Κατέγραψαν πρωτοφανείς μεταστροφές, όπως στο Τέξας, όπου ο Τραμπ είχε κερδίσει πριν από δύο χρόνια με 13 μονάδες διαφορά και ο εκλεκτός του έχασε τώρα με 12 μονάδες.
Γκρέμισαν ακλόνητα ρεπουμπλικανικά κάστρα – με συμβολικά σημαντικότερο εκείνο του Μισισίπι, όπου εξελέγη ο τρίτος μαύρος γερουσιαστής όλης της ιστορίας του, σχεδόν 150 χρόνια μετά τον δεύτερο. Και κέρδισαν τόσες αναμετρήσεις, ώστε τα 3/4 των πολιτών της χώρας να ζουν τώρα πια σε Πολιτείες με κυβερνήτη από το Δημοκρατικό Κόμμα.
Δεν ξέρουμε ακόμη τι επίπτωση θα έχει αυτό το εκλογικό αποτέλεσμα στην τρέχουσα αμερικανική πολιτική, στις επιλογές του Λευκού Οίκου, στην εξέλιξη των πολεμικών αναμετρήσεων όπου οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί ή πώς θα αντιδράσει ο ίδιος ο Τραμπ, ο οποίος από τις εκλογές κι ύστερα έχει πει τα πάντα και τα αντίθετά τους. Ξέρουμε, όμως, πως η ήττα του ήταν συντριπτική. Ιστορικών διαστάσεων.
Το ερώτημα είναι αν θα αποδειχθεί και μεταδοτική. Μέσα στους επόμενους μήνες, μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες θα έχουν εκλογές. Η Ισπανία, σε λιγότερο από δύο εβδομάδες. Η Γαλλία, την άνοιξη. Η Γερμανία σε κρίσιμα δυτικά της ομόσπονδα κρατίδια. Η Πολωνία και η Ιταλία. Κι εμείς, στην Ελλάδα, κάπου ανάμεσα.
Θα επηρεαστούν αυτές οι εκλογές από το αμερικανικό μπλε κύμα; Θα αποδειχθούν οι αμερικανικές εκλογές μέρος μιας γενικότερης μετατόπισης του εκλογικού εκκρεμούς που, εδώ και χρόνια, μοιάζει γενικά να κινείται προς τα Δεξιά ή τα Υπερ-Δεξιά, με μικρές διορθώσεις στις πρόσφατες εκλογές στην Ουγγαρία, τη Σερβία και τη Βραζιλία; Τα ιστορικά προηγούμενα δεν επιτρέπουν εύκολες προβλέψεις.
Οι νίκες της Θάτσερ (1979) και του Ρέιγκαν (1980), για παράδειγμα, επηρέασαν βαθιά της κυρίαρχες οικονομικές ιδέες και διαμόρφωσαν νέο υπόδειγμα. Δεν δημιούργησαν, όμως, πολιτικό και εκλογικό ρεύμα. Λίγα χρόνια μετά τις δικές τους εκλογικές νίκες, σοσιαλιστές εκπορθούσαν με θριαμβευτικό τρόπο, για πρώτη φορά από τον πόλεμο κι ύστερα, τη Γαλλία, την Ελλάδα και την Ισπανία.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, στον αγγλοσαξονικό κόσμο θριάμβευε ο νεοφιλελευθερισμός, αλλά 8 στις 10 χώρες της τότε Ευρωπαϊκής Ενωσης είχαν σοσιαλιστή ή σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργό. Την επόμενη δεκαετία, όμως, όταν ο Κλίντον διέκοπτε μια εικοσαετή ρεπουμπλικανική κυριαρχία στις ΗΠΑ, ένα κεντροαριστερό κύμα απλώθηκε και στην Ευρώπη.
Στα τέλη εκείνης της δεκαετίας, οι 11 στις 15 χώρες της Ενωσης είχαν πρωθυπουργό από τη σοσιαλιστική και σοσιαλδημοκρατική οικογένεια. Και τώρα; Οι αισιόδοξοι ελπίζουν σε ένα νέο κύμα που θα σαρώσει και την απέναντι ακτή του Ατλαντικού.
Οι απαισιόδοξοι έχουν μια διαφορετική ανάγνωση της ήττας Τραμπ. Μπορεί, λένε, να μην είναι ένδειξη μιας μετακίνησης του εκκρεμούς από τα Δεξιά προς τα Αριστερά, αλλά μια επιβεβαίωση ενός φαινομένου που επαναλαμβάνεται από κάλπη σε κάλπη και από χώρα σε χώρα στον «δυτικό» κόσμο: την αποδοκιμασία των κυβερνώντων – όποιοι κι αν είναι, όποιο κι αν είναι το πολιτικό τους πρόσημο, είτε ανήκουν στο ήσυχο πολιτικό mainstream είτε στον φασαριόζικο κόσμο του αντισυστημικού περιθωρίου.
Το 2024, για παράδειγμα, ήταν μια χρονιά εκλογών στον κόσμο, όπου ενάμισι εκατομμύριο πολίτες ψήφισαν σε 73 χώρες. Σε όλες, δίχως εξαίρεση, τις χώρες του «αναπτυγμένου δυτικού κόσμου» που είχαν εκλογές εκείνη τη χρονιά, όσοι είχαν ασκήσει εξουσία ηττήθηκαν.
Τα κόμματα που ήταν στην κυβέρνηση έχασαν ψήφους σε τρεις στις τέσσερεις εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων 30 χρόνων. Στην Αμερική, από την επανεκλογή Ομπάμα, το 2012, κανένας απερχόμενος δεν κέρδισε δεύτερη εκλογή.
Η Βρετανία άλλαξε επτά πρωθυπουργούς σε 15 χρόνια. Και οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Ο Μακρόν επανεξελέγη πρόεδρος απέναντι στη Λε Πεν το 2022, αλλά έχασε την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία αμέσως μετά. Και στις ειδικές ελληνικές συνθήκες, ο Μητσοτάκης κέρδισε με αναπάντεχα μεγάλη διαφορά την επανεκλογή του το 2023, αλλά οι ψηφοφόροι έμοιαζε να καταψηφίζουν για δεύτερη φορά τον προηγούμενο, τον Αλέξη Τσίπρα, παρά να επιβραβεύουν εκείνον.
Οσοι, λοιπόν, αναζητούν ενθάρρυνση ή πρότυπα στην εκλογική ήττα του Τραμπ και περιμένουν το μπλε κύμα να φτάσει και στην Ευρώπη, θα πρέπει μάλλον να συγκρατήσουν τον ενθουσιασμό τους.
Το «κύμα» απαιτεί κάτι περισσότερο από πετυχημένη προσαρμογή εκλογικής τακτικής και πολιτικής γλώσσας, καπάτσα χρήση των social media ή ανάδειξη νέων προσώπων.
Χρειάζεται μια νέα προγραμματική ιδέα που θα σπάσει τον πυρήνα της δυσαρέσκειας και της δυσπιστίας των πολιτών, που τους κάνει να καταψηφίζουν μάλλον παρά να υπερψηφίζουν, κάθε φορά που έρχονται στις κάλπες.














