Θυμός εναντίον φόβου

Από όσο μπόρεσα να καταλάβω, πολλοί, και όχι αναγκαστικά οι πιο ρομαντικοί, ήταν στις αρχές της εβδομάδας εκείνοι που έφυγαν από την παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Χριστοδουλάκη για τις χαμένες ευκαιρίες της περιόδου 2018-2025 ( «Μετά τα μνημόνια. Οι χαμένες ευκαιρίες. Κείμενα πολιτικής 2018-2025» , εκδόσεις Παπαζήση) με την απορία γιατί να μην έχει αξιοποιηθεί η ύλη του για τον ορισμό της ατζέντας του πολιτικού διαλόγου ενόψει των προσεχών εκλογών.

Το ερώτημα φαίνεται, άλλωστε, να είναι πράγματι τοσούτω μάλλον εύλογο όσο περισσότερο καθίσταται πλέον σαφές ότι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, ο μεν δείκτης ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης για τα διαμειβόμενα μεταξύ των εκπροσώπων των κομμάτων ή των προαλειφόμενων υποψηφίων βουλευτών τους παραμένει εξαιρετικά χαμηλός, η δε ποιότητα των μεταξύ τους αντιπαραθέσεων άκρως προβληματική παρά την πυκνότητα και την κρισιμότητα των γεγονότων που κατακλύζουν τη μάλλον καυτή επικαιρότητα της περιόδου.

Είναι προφανές ότι με αυτούς τους όρους ο κομματικός ανταγωνισμός ούτε τις βελόνες των δημοσκοπήσεων μπορεί να κουνήσει ούτε τους πολιτικούς συσχετισμούς μπορεί να μεταβάλει.

Εξού και η ακινησία που επί σειρά πολλών μηνών έχει επικρατήσει, αντανακλώντας τις τάσεις του εκλογικού σώματος.

Με αφορμή τις συζητήσεις περί τουρκολιβυκού μνημονίου και δικαίου, που διέπει τόσο τις προετοιμασίες όσο και τις εργασίες για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος – Κύπρου – Ισραήλ, ο Ευάγγελος Βενιζέλος εξέφρασε τις ανησυχίες του λέγοντας τις προάλλες στο ραδιόφωνο του Meganews 104,6, ότι «έχουµε µπει σε µια µακρά προεκλογική περίοδο, όπου ο διεθνής χρόνος τρέχει και τα πάντα είναι ρευστά, και, αντί εµείς να είµαστε σοβαροί, συναινετικοί και µε ιστορικότητα, έχουµε περιπέσει σε µια κατάσταση κάπως µικροκοµµατική και στενά εκλογική».

Πλην, όμως, από τη στιγμή που στις ημέρες μας η πολιτική έχει παραιτηθεί υπέρ της επικοινωνίας ασχολούμενη σχεδόν αποκλειστικά με τις δημοσκοπήσεις και τις τεχνικές του επηρεασμού των αποτελεσμάτων τους, η εξέλιξη του κομματικού ανταγωνισμού εξαρτάται από τη στενή αλληλεπίδραση μεταξύ της μάχης για την ατζέντα και της διαχείρισης των συναισθημάτων που η συγκυρία γεννά στην πορεία προς τις κάλπες.

Από την ένταση και τη φύση αυτών των συναισθημάτων θα εξαρτηθεί κατά πάσα πιθανότητα και το μέγεθος της αποχής, που αυτή τη φορά θα έχει καθοριστική σημασία, ακριβώς επειδή το κλειδί των εκλογών θα βρεθεί στα χέρια αυτών που θα σηκωθούν από τον καναπέ.

Ξέρουμε από τις εφαρμογές της θεωρίας του καθορισμού της ατζέντας (agenda setting) ότι μέσα από τον δημόσιο διάλογο προσδιορίζονται τα ζητήματα που οι πολίτες αξιολογούν ως τα σημαντικότερα για τη διαμόρφωση των κριτηρίων με τα οποία θα ψηφίσουν.

Ταυτόχρονα, όμως, γνωρίζουμε  από την κοινωνική ψυχολογία και τη θεωρία της συναισθηματικής νοημοσύνης ότι σπάνια οι εκλογικές προτιμήσεις οριστικοποιούνται με ψυχρά, ορθολογικά και υπολογιστικά κριτήρια σαν και αυτά στα οποία αναφέρονται  όσοι επαναλαμβάνουν το στερεότυπο ότι οι πολίτες ψηφίζουν με την τσέπη τους.

Πολλώ δε μάλλον, όταν καλούνται να πάρουν τις αποφάσεις τους υπό συνθήκες λιγότερο ή περισσότερο ακραίας πόλωσης.

Αν ήταν έτσι δεν θα είχαμε δει ποτέ το «μπλε τσουνάμι» να σαρώνει την κυριαρχία του Τραμπ στις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές, ούτε την άνοδο του κόστους ζωής να λειτουργεί  μαζί με την εξάπλωση της διαφθοράς σαν το εκρηκτικό μείγμα που παρήγαγε την ιστορικών διαστάσεων συμμετοχή και πολιτική μετατόπιση του αμερικανικού  εκλογικού σώματος στην ίδια εκλογική αναμέτρηση. Οπως δεν θα είχαμε δει πριν από μερικά χρόνια τους οπαδούς του Nigel Farage να σαρώνουν τους υπέρμαχους της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ στο σχετικό δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2016. Ούτε θα παρακολουθούσαμε σήμερα τη ραγδαία άνοδο της Ακροδεξιάς στο ευρωπαϊκό πολιτικό στερέωμα.

Στην πραγματικότητα θα είναι η ψυχολογική κατάσταση στην οποία θα βρίσκονται οι πολίτες στις παραμονές των εκλογών που θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό και παρ’ ημίν την έκβασή τους.

Αυτή θα αποφασίσει και ποια θα είναι τα θέματα που θα βαρύνουν περισσότερο στην ζυγαριά της κάλπης. Και μπορεί σε περιόδους αυξανόμενης κοινωνικής και γεωπολιτικής ανασφάλειας τα μηνύματα που υπόσχονται σταθερότητα να βρίσκουν μεγαλύτερη απήχηση από εκείνα που ευαγγελίζονται ριζικές αλλαγές.

Ωστόσο, με την τροπή που φαίνεται να παίρνουν τα πράγματα, δεν αποκλείεται να αποδειχθεί ότι η κρισιμότερη μάχη θα είναι αυτή που θα στρέψει τον θυμό των «από κάτω» εναντίον του φόβου των «από πάνω» για το ενδεχόμενο απώλειας των κεκτημένων τους.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός αναλυτής