Το εθνικό μας συμφέρον

Στην Ελλάδα, έχουμε μια παράξενη αντίληψη για την εξωτερική πολιτική. Επιτυχία θεωρούνται ο θυμός, η αδιαλλαξία, οι προειδοποιήσεις, οι καταγγελίες – ασχέτως του αποτελέσματος.

Μια διπλωματική διευθέτηση που επιτρέπει ένας στόχος να επιτευχθεί χωρίς ένταση, στα ελληνικά ειωθότα αντιμετωπίζεται ως ήττα και εθνική υποχώρηση. Κάπως έτσι αντιμετώπισε η αντιπολίτευση την εξέλιξη με το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ελλάδας με την Κύπρο.

Το έργο είχε συναντήσει σοβαρά εμπόδια στο πρόσφατο παρελθόν. Νομίζω ότι οι αμφιβολίες για την οικονομική βιωσιμότητά του, κυρίως από κυπριακής πλευράς, ήταν κοντόφθαλμη στάση – λες και η μοίρα της Κύπρου είναι η εσωστρέφεια και η αδυναμία κατανόησης της πολυπλοκότητας του κόσμου στον οποία συμμετέχει.

Αλλ’ η παρέμβαση της Τουρκίας ανοιχτά της Κάσου, το καλοκαίρι του 2024, ήταν σοβαρή. Και απαιτούσε απάντηση. Η οποία δόθηκε με τον καλύτερο τρόπο – ακόμα κι αν χρειάστηκε η γαλλική ενίσχυση.

Για να εξηγήσω τι γίνεται αυτές τις μέρες με το καλώδιο, θα επικαλεστώ την οπτική της σχολής του κλασικού ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις και, ιδίως, του σημαντικότερου εκφραστή της, του Χανς Τζ. Μοργκεντάου, που μας βοηθά να απομακρύνουμε τη συζήτηση από τον νομικισμό των NAVTEX, εστιάζοντάς τη στις σχέσεις ισχύος, στο εθνικό συμφέρον και στην πολιτική φρόνηση.

Τι έχει συμβεί; Απέναντι σε μια αναθεωρητική δύναμη που επιδιώκει να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα – την Τουρκία – η μόνη αποτελεσματική απάντηση είναι η αποφασιστική πολιτική ανάσχεσης στο πεδίο. Η εμπλοκή της Γαλλίας και οι διπλωματικές παρεμβάσεις των ΗΠΑ είναι κλασικό εργαλείο εξισορρόπησης ισχύος.

Όταν ένα κράτος δεν μπορεί μόνο του να αντιμετωπίσει έναν ισχυρότερο ή αναθεωρητικό γείτονα, συνδέει τα ζωτικά του συμφέροντα με τα συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων, ώστε το κόστος της σύγκρουσης για τον αντίπαλο να γίνει απαγορευτικό.

Η Ελλάδα έδρασε φρόνιμα, προσεκτικά, σταθμίζοντας τις συνέπειες κάθε πράξης της. Η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα ή η διαχείριση της κρίσης χωρίς ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση δείχνουν την προσπάθεια των εμπλεκομένων να επιτύχουν το ουσιαστικό αποτέλεσμα (την πόντιση του καλωδίου), αποφεύγοντας μια κρίση.

Το καλώδιο δεν θα ποντιστεί, απλώς επειδή το επιτάσσει το Διεθνές Δίκαιο, αλλά επειδή – στον βαθμό που – διαμορφώθηκε ένα πλέγμα ισχύος και συμφερόντων (Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία, ΕΕ, ΗΠΑ) ικανό να ανασχέσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στο πεδίο.

Οι πολιτικές δυνάμεις, πάλι, που αναλώνονται απλώς να αρθρώσουν λόγο απέναντι στις κυβερνητικές επιλογές, απαντούν στερεότυπα με κατηγορίες. Είναι τόσο τυφλές, ώστε αρνούνται να δουν τη μελλοντική χρησιμότητα ή μη του έργου. Δεν διερωτώνται καν τι θα είναι η συγκεκριμένη επένδυση, αν γίνει δυνατή για το μέλλον της χώρας, για τη στρατηγική της θέση και για τα ευρύτερα συμφέροντά της.

Το μακροπρόθεσμο συμφέρον. Αυτός ο παράγων λείπει από την εθνικόφρονα, εν τέλει, γκρίνια για τη μεθόδευση υλοποίησης του έργου, η οποία δεν υπολογίζει τα οφέλη από την υλοποίησή του.

Το μακροπρόθεσμο συμφέρον, λοιπόν, είναι ότι η Κύπρος θα έλθει πιο κοντά στην Ελλάδα. Κι αν στη συνέχεια το καλώδιο της ενεργειακής διασύνδεσης επεκταθεί, αν δηλαδή η Ελλάδα καταφέρει να συνδεθεί το ενεργειακό της δίκτυο με άλλες χώρες και με άλλες αγορές, θα υπάρχουν οφέλη, ενεργειακά και οικονομικά, αλλά και στρατηγικά.

Αυτό παίζεται εδώ, η εμβέλεια της ελληνικής οικονομίας και η γεωπολιτική ισχύς της χώρας. Και επ’ αυτών δεν ακούω αντιρρήσεις.

Νόμος παντού

Η χθεσινή συντονισμένη αστυνομική επιχείρηση κατά εγκληματικής συμμορίας στο Ζεφύρι και η σύλληψη 36 ατόμων, πολλά από τα οποία έχουν συγγενική σχέση, καταρρίπτουν επιτέλους ένα ταμπού: η ανάγκη εξάρθρωσης του εγκλήματος είναι η βαθύτερη κοινωνική ανάγκη – και μπροστά σε αυτή υποχωρούν οι αναλύσεις που αναζητούν κοινωνικούς λόγους στην παραβατικότητα.

Η ζωή δεν είναι κοινωνιολογία. Δεν ξέρω αν υπάρχουν κοινωνικές ομάδες με λιγότερες ευκαιρίες ένταξης και αποδοχής των κανόνων που ρυθμίζουν την κοινή ζωή μας, αλλά δεν με ενδιαφέρει κιόλας – ιδίως από τη στιγμή που, ιδίως στην Αθήνα, σε όλες τις ευαίσθητου ενδιαφέροντος κοινωνικές ομάδες δίνονται επί δεκαετίες οι δυνατότητες να μορφώσουν τα παιδιά τους, να έχουν ιδιοκτησία, να εργάζονται, να ενσωματωθούν.

Η επιλογή πολλών από αυτές τις ομάδες να περιφρονούν την κοινωνική ένταξη, να κάνουν ό,τι μπορούν για να μη μορφωθούν τα παιδιά τους ή να μην υπηρετήσουν στον στρατό δεν μπορεί να είναι άλλοθι για να δρουν παραβατικά χωρίς συνέπειες.

Το κοινό έγκλημα, κυρίως οι επιθέσεις εναντίον ηλικιωμένων, και οι απάτες, η κλοπή χαλκού, η εμπορία ναρκωτικών είναι απόρροια επιλεγμένης αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Αν η πολιτεία δεν μπόρεσε να ενσωματώσει μειονοτικές ομάδες, έχει υποχρέωση να εξαρθρώσει τις συμμορίες τους που εντάχθηκαν στο έγκλημα. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος.