Ποιον στοχεύει η «Συμφωνία της Μέκκας»
Οι ειδήσεις για τη σύναψη της «Συμφωνίας της Μέκκας» μεταξύ του Πακιστάν, της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας δεν εξέπληξαν τους επαΐοντες, δεδομένου ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονταν εδώ και αρκετούς μήνες. Οι προσπάθειες για την ίδρυση μιας αμυντικής συμμαχίας στη Μέση Ανατολή διαρκούν εδώ και πολλές δεκαετίες, ενώ η απροθυμία – ή και αδυναμία – των Ηνωμένων Πολιτειών να εγγυηθούν την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα από την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν είναι εντυπωσιακή.
Η συμπληρωματικότητα δε των τριών μερών είναι προφανής, καθώς το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικά όπλα, η Σαουδική Αραβία οιονεί ανεξαντλήτους χρηματικούς και ενεργειακούς πόρους, ενώ η Τουρκία αξιόμαχες ένοπλες δυνάμεις και ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία. Η δε πιθανότητα προσθήκης της Αιγύπτου δεν είναι ιδιαιτέρως πιθανή, καθώς ο συμμετρικός χαρακτήρας της συμμαχίας θα διεταράσσετο.
Η Σαουδική Αραβία θα προτιμούσε να μονοπωλεί την εκπροσώπηση του αραβικού κόσμου και να διατηρήσει την επιρροή της επί του καθεστώτος Σίσι μέσω των διμερών των σχέσεων. Αν μελετήσει κανείς την κοινή δήλωση, μπορεί να διακρίνει την προσπάθεια των τριών συμβαλλομένων να διατηρήσουν χαμηλά τον πήχη των προσδοκιών.
Το αξιακό περιεχόμενο του συμφώνου προσδιορίζεται από την κοινή αναφορά του σουνιτικού Ισλάμ, η οποία δηλώνεται σαφώς και από την επιλογή της πόλεως, όπου τα τρία μέρη συνήψαν τη συμφωνία. Ποια είναι τα κράτη εναντίον των περιφερειακών σχεδιασμών των οποίων αυτή κυρίως στρέφεται;
Πρώτον, το Ιράν, η μείζων σιιτική δύναμη της Μέσης Ανατολής, η οποία βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Η απόφαση του Ιράν να επιτεθεί εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και των άλλων μοναρχιών του Κόλπου ανέδειξε τόσο την τρωτότητά τους, την αδιαφορία των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ για τα δικά τους συμφέροντα, παρά την προσπάθεια καλλιεργείας στενών σχέσεων, όσο και την ανάγκη να βελτιώσουν τις αμυντικές τους υποδομές.
Δεύτερον, το Ισραήλ, το οποίο προσπάθησε να αναδιατάξει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής προς όφελός του μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023. Οι επιτυχίες των ισραηλινών πολεμικών επιχειρήσεων, η επιθετικότητα αλλά και η αδιαφορία του για τα συμφέροντα των άλλων περιφερειακών δρώντων αναπόφευκτα έφερε τους τελευταίους πλησιέστερα από ό,τι κατά το παρελθόν.
Τρίτον, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα , τα οποία ανταγωνίζονται την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία σε πολλά μέτωπα, εντός και πέραν της Μέσης Ανατολής. Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να διεκδικήσουν τη δική τους σφαίρα επιρροής στη Μέση Ανατολή, το Κέρας και την Υποσαχάριο Αφρική προκαλεί ανησυχίες μεταξύ των κρατών που θεωρούσαν αυτές τις περιοχές προνομιακό πεδίο επιρροής.
Τέταρτον, η Ινδία, η οποία, πέραν της υπαρξιακού χαρακτήρος αντιπαραθέσεώς της με το Πακιστάν, έχει, υπό την κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι, αναπτύξει στρατηγικές ασφαλείας και συμμαχιών βάσει πολιτισμικών κριτηρίων. Η καλλιέργεια ειδικών δεσμών με το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνέβαλε στην ανησυχία και προσέγγιση της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας με το Πακιστάν.
Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ














