Πολύ συχνά, στα λίγα λεπτά που έχουν για να εξηγήσουν τα ευρήματά τους, οι δημοσκόποι περιγράφουν την αποχή ως «όλον» – ένας καναπές, μια κοινή στάση. Η πραγματικότητα όμως είναι αρκετά διαφορετική. Ο καναπές δεν είναι ένας, αλλά πολλοί και διαφορετικοί, άλλου χρώματος ή χωρητικότητας, που «χωρούν» την απογοήτευση και την απραξία πολιτών με διακριτές ιδεολογικές αναφορές.
Στο κοινό που διαχρονικά αποφεύγει τις κάλπες, παραμένοντας αναπαυτικά απολιτίκ ή σταθερά αδιάφορο για τα πολιτικά πράγματα, τα τελευταία χρόνια έχουν προστεθεί άλλοι δύο καναπέδες: ένας κεντροαριστερός, που χωρίζεται σε τμήματα ανάλογα με τον κατακερματισμό του προοδευτικού χώρου (άλλο πράσινο μαξιλάρι, άλλο ροζ, άλλο αντισυστημικά εξοργισμένο), και ένας βαθιά γαλάζιος, για όσους δεξιά της Δεξιάς, αλλά και εντός της ΝΔ, έχουν διακρίνει κηλίδες στα έπιπλα του Μεγάρου Μαξίμου.
Γι’ αυτό η δεξαμενή της αποχής είναι η πιο περίπλοκη, γιατί κανείς δεν μπορεί να εκτιμήσει με ασφάλεια πόσοι και ποιοι θα ενταχθούν σε αυτή. Ο καναπές ή καλύτερα οι καναπέδες αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα στη σημερινή συγκυρία: οι κομματικές ταυτίσεις όλο και χαλαρώνουν, το σκηνικό πόλωσης πετυχαίνει μόνο να συσπειρώνει τους σκληρούς κομματικούς πυρήνες, ενώ επίκειται αναδιάταξη σκηνικού με τα νέα κόμματα.
Η Μαρία Καρυστιανού προχώρησε σε ανακοινώσεις στις 21 Μαΐου, ο Αλέξης Τσίπρας θα το κάνει την ερχόμενη Τρίτη 26 Μαΐου, ο Αντώνης Σαμαράς, χωρίς να βιάζεται, φέρεται ότι κινείται σε ανάλογη κατεύθυνση, την ώρα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Νίκο Ανδρουλάκη δίνουν μάχες χαρακωμάτων για τον χώρο ανάμεσά τους. Η πολιτική αφύπνιση, όμως, απαιτεί μελετημένες κινήσεις.
Στην πραγματικότητα, όλες οι πλευρές θέλουν να σηκώσουν μόνο τους δικούς τους από τον καναπέ, όχι να ενεργοποιήσουν τα αντανακλαστικά των αντιπάλων τους. Δεν θέλουν να μεγαλώσουν την πίτα της συμμετοχής, αν δεν είναι βέβαιοι πως θα πάρουν εκείνοι τα μεγαλύτερα κομμάτια. Για τον ρόλο του καναπέ υπάρχει άλλωστε το προηγούμενο της ευρωκάλπης, όταν η απώλεια 989.812 ψηφοφόρων της ΝΔ επιβεβαίωσε ότι η αποχή ουσιαστικά δεν μοιράστηκε στα κόμματα.
Η μόνη «συμμαχία» της ΝΔ
Από τις ευρωεκλογές μέχρι και σήμερα η ΝΔ αναζητάει μάταια τον παλιό εαυτό της, που μπορούσε να προσελκύσει ετερόκλητα ακροατήρια. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοεί στελέχη και ψηφοφόρους της «παραδοσιακής» ΝΔ αλλά κρατά ως στρατηγικό τον προσανατολισμό του στο Κέντρο, γι’ αυτό και απευθύνει ταυτόχρονα σινιάλα στην «οργανωμένη βάση» της ΝΔ και στους πολίτες που «συντάχθηκαν μαζί μας» το 2019 και το 2023.
Ειδικά από τη στιγμή που καταγράφεται δημοσκοπικά ο κεντρώος καναπές αλλά και που η ΝΔ έχει νιώσει στις ευρωεκλογές τον πόνο που μπορεί να προκαλέσει η αποχή, η μητσοτακική επιχείρηση επαναπατρισμού όσων δεν έχουν κάνει στροφή στο ΠΑΣΟΚ ούτε έχουν περάσει σε άλλη αντικυβερνητική όχθη δεξιότερα, θα ενταθεί.
Με αφήγημα «ασφάλειας» και «προσδοκίας», χαράζοντας διαχωριστικές γραμμές από την «τοξικότητα» – με τα δικά του λόγια, «τελικά το δίλημμα των επόμενων εκλογών θα είναι ποια παράταξη μπορεί σταθερά να πάει τη χώρα μπροστά, ποια μπορεί να αναλάβει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ποια μπορεί να κρατήσει τη χώρα ασφαλή και ποια τελικά μπορεί παρά τις δυσκολίες να εγγυηθεί πρόοδο, ευημερία και προκοπή».
Το «όνειρο» του ΠΑΣΟΚ
Ο Νίκος Ανδρουλάκης κοιτάζει στους πράσινους απογοητευμένους, προς τον καναπέ που κάθισαν οι ψηφοφόροι του 2009, οι οποίοι δεν βρήκαν μέσο έκφρασης πουθενά αλλού και αποστασιοποιημένοι ψάχνουν αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί να τους αποσπάσει ξανά το ενδιαφέρον. Με τα λόγια του Παύλου Γερουλάνου, για κάθε ψηφοφόρο του ΠΑΣΟΚ που έρχεται στην κάλπη υπάρχουν τρεις που απέχουν – «1,5 εκατομμύριο πρώην ψηφοφόροι» μπορεί να δοκίμασαν άλλα κόμματα, αλλά έχουν καταλήξει στο σπίτι τους.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, ενδεχομένως η Χαριλάου Τρικούπη να τρέφει φρούδες ελπίδες, καθώς το κεντροαριστερό κοινό είναι ενεργοποιημένο, και το «όνειρο» του 2009 να μείνει απλώς όνειρο. Ομως μέσα στη δυνητική ψήφο του ΠΑΣΟΚ υπάρχουν όντως πολίτες που επιλέγουν την αποχή. Με βάση την ίδια ανάγνωση των αριθμών, αυτοί οι εν δυνάμει ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ θέλουν «κυβερνητική» λύση – αν διακρίνουν προοπτική νίκης σηκώνονται από τον καναπέ, και αν θεωρήσουν ότι η διεκδίκηση της πρώτης θέσης είναι μη ρεαλιστική τότε παραμένουν στις θέσεις τους. Γι’ αυτό ο Ανδρουλάκης επιμένει να λέει πως το ΠΑΣΟΚ μπορεί να κάνει την ανατροπή, για να καλλιεργήσει εικόνα «παράστασης νίκης» και να πείσει πως ο στόχος για «νίκη με έστω μία ψήφο διαφορά» δεν είναι ανεδαφικός, παρότι προσώρας τα νούμερα των δημοσκοπήσεων δεν βγαίνουν.
Η δεξαμενή του Τσίπρα
Ο Αλέξης Τσίπρας, όπως εκτιμούν τα γαλάζια στελέχη, κοιτάζει με προσμονή στο περίπου 10% που έχασε ο ΣΥΡΙΖΑ από το 2019 στο 2023. Θέλει δηλαδή να ξαναβουτήξει στη δεξαμενή του 31% που τον διατήρησε κυβερνητικό επτά χρόνια πριν, γνωρίζοντας πως αιτία για τον δικό του καναπέ είναι η απογοήτευση των ψηφοφόρων του από την αντιπολιτευτική επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ και όχι από την κυβερνητική. Εξού και από την πρώτη στιγμή η ΝΔ επιχειρεί αποδόμηση του rebranding Τσίπρα ως «μπλόκο» στην επανενεργοποίηση ψηφοφόρων οι οποίοι δεν έχουν μεταπηδήσει στο ΠΑΣΟΚ, αλλά κυρίως ως μέσο επανασυσπείρωσης ψηφοφόρων στις γαλάζιες τάξεις.
Αλλωστε στη ΝΔ πιστεύουν πως μια κόντρα Τσίπρα και Νίκου Ανδρουλάκη για τη δεύτερη θέση θα μπορούσε τελικά να προκαλέσει αντισυσπειρώσεις που θα ευνοούν τον Μητσοτάκη. Ενδεικτικές είναι και οι κυβερνητικές βολές ότι το νέο κόμμα Τσίπρα «είναι ο ΣΥΡΙΖΑ με άλλο ΑΦΜ», που εδράζονται στην πεποίθηση ότι ο πρώην πρωθυπουργός απευθύνεται μόνο στον παλαιό ΣΥΡΙΖΑ ή σε κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, οι οποίοι ούτε ψήφισαν ποτέ ούτε έχουν σκεφτεί να στηρίξουν Μητσοτάκη. Δηλαδή, σε άσχετα με τη ΝΔ ακροατήρια.
Ο στόχος της Ελπίδας
Θεωρητικά, συμφωνούν οι αναλυτές, η Ελπίδα μπορεί να βάλει στον δρόμο προς την κάλπη πολίτες οι οποίοι δεν θα σκέφτονταν να περάσουν το εκλογικό παραβάν. Αυτή είναι η αγωνία των γαλάζιων ως προς το κόμμα Καρυστιανού: μην τυχόν προκύψει νέα δεξαμενή ψηφοφόρων, τους οποίους θα οδηγεί καθαρά το θυμικό. Οσο κι αν στην κυβέρνηση λένε ότι η Καρυστιανού, χωρίς να τραβάει απευθείας γαλάζιους ψηφοφόρους, θα επηρεάσει πρωτίστως τα δεξιότερα, δηλαδή την Ελληνική Λύση και τη Νίκη, καθώς και την Πλεύση Ελευθερίας, εκτιμούν ότι βασικός στόχος της Ελπίδας θα είναι να διεισδύσει εκεί όπου η ΝΔ έχει πια κομμένους τους δικούς της διαύλους. Σε εκείνους που αποδοκιμάζουν πια συστηματικά την κυβέρνηση. Εξού και οι νεοδημοκρατικές παραδοχές στο παρασκήνιο ότι ανακατατάξεις μπορεί πράγματι να προκύψουν με δύο τρόπους: αφενός με κινητοποίηση πολιτών που έχουν στραμμένη την πλάτη συνολικά στο πολιτικό σύστημα, αφετέρου με μετακινήσεις ψηφοφόρων μεταξύ κομμάτων που απευθύνονται οριζόντια στα «αντισυστημικά» αισθήματα θυμωμένων ψηφοφόρων.
