Τελικά ο έλεγχος από το Ιράν των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται το 30% περίπου της παγκόσμιας ενεργειακής προμήθειας, αποδείχτηκε πανίσχυρο όπλο.Εξ ίσου ισχυρό όσο και μια πυρηνική βόμβα που μάταια επιδίωκε η Τεχεράνη να αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια. Χωρίς να έχει να επιδείξει έστω μια υπόγεια πυρηνική δοκιμή που θα έπειθε το έξω κόσμο για την αποφασιστικότητα της να τα χρησιμοποιήσει σε περίπτωση επίθεσης. Εξ ου και η σοβαρή κριτική στην ηγεσία Αλί Χαμεινί από ιθύνοντες του καθεστώτος ότι σπαταλήθηκαν δισεκατομμύρια δολάρια,για χωρίς απτό αποτέλεσμα.
Αντιθέτως, χάρη στη προνοητικότητα και τις ενδελεχείς προετοιμασίες και τη στρατικοποίηση του βόρειου τμήματος των Στενών από τους Φρουρούς της Επανάστασης το Ιράν σήμερα ελέγχει απόλυτα την διέλευση εμπορικών πλοίων. Το αποτέλεσμα, ήδη από τις πρώτες ημέρες του πολέμου, ήταν εντυπωσιακός αφού εγκλωβίστηκε στον Περσικό Κόλπο ένας μεγαλος αριθμός πλοίων με περισσότερα από 300 τάνκερ μεταφοράς πετρελαίου και LNG.
Αυτό οδήγησε αίφνης σε μια σημαντική διακοπή ενεργειακής προμήθειας με αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση των τιμών του αργού και του φυσικού αερίου. Από τα 21 εκατ.βαρέλια πετρελαίου που περνούσαν καθημερινά από τα Στενά τα 14 εκατ.βαρέλια πετρελαϊκής προμήθειας δεν έχουν μπορέσει να αναπληρωθούν, ενώ 6.0 με 7.0 εκατ.βαρ. διοχετεύονται μέσω χερσαίων αγωγών σε εναλλακτικούς προορισμούς στον Κόλπο του Ομάν, στην Ερυθρά Θάλασσα και στην Μεσόγειο.
Η μερική αναπλήρωση των πετρελαϊκών εξαγωγών από την περιοχή του Περσικού Κόλπου μέσω αγωγών είναι και ο λόγος που οι τιμές του αργού δεν εκτοξεύθηκαν σε στρατοσφαιρικά επίπεδα, δηλαδή άνω των $ 150 το βαρέλι. Σήμερα στην περιοχή του Κόλπου λειτουργούν τρεις βασικοί χερσαίοι αγωγοί που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο από τρεις αντίστοιχους παραγωγούς χώρες.Δηλαδή την Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Ιράκ.
Ο αγωγός East -West μήκους 1201 χλμ μεταφέρει πετρέλαιο από το κοίτασμα Abqaiq στην Ανατολική Επαρχία, κοντά στα σύνορα με το Μπαχρέιν και το Κατάρ, προς το τέρμιναλ και τα διυλιστήρια του Yianbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Πρόκειται περί ενός μεγάλου σε δυναμικότητα αγωγού, με διατομή 56 ίντσες, με μέγιστη μεταφορική ικανότητα τα 7.0 εκατ. βαρέλια αργού την ημέρα.
Η σχεδίαση και η κατασκευή του αγωγού πραγματοποιήθηκε την δεκαετία του 1980 εν μέσω μιας μεγάλης κρίσης λόγω της τότε πολεμικής αντιπαράθεσης Ιράκ-Ιράν που είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν προβλήματα στην ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Ο αγωγός Abu Dhabi Crude Oil Pipeline ( ADCOP) που ενώνει την πετρελαιοπαραγωγική περιοχή της Habshan με το λιμάνι της Fujairah μπορεί να μεταφέρει 1.8 εκατ.βαρέλια αργού την ημέρα. Ο συγκεκριμένος αγωγός έχει μήκος 406 χλμ και απεδείχθη ιδιαίτερα σημαντικός για την οικονομία των ΗΑΕ και ήδη ευρίσκονται σε εξέλιξη η κατασκευή ενός νέου αγωγού, δίπλα στον υφιστάμενο, της ίδιας ή και ελαφρώς μεγαλύτερης δυναμικότητας, η κατασκευή του οποίου εκτιμάται ότι θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2027.
Ο αγωγός Kirkuk-Ceyhan μεταφέρει πετρέλαιο από την πλούσια σε κοιτάσματα περιοχή του Κιρκούκ στο Ιρανικό Κουρδιστάν στο λιμάνι του Τσεϊχάν στην Μεσογειακή πλευρά της Τουρκίας. Ο αγωγός που ξεκίνησε την λειτουργία του το 1976 έχει μήκος 970 χλμ, είναι διατομής 48 ιντσών και έχει μεταφορική δυναμικότητα 300 χιλιάδες βαρέλια την ημέρα. Ο συγκεκριμένος αγωγός έχει γίνει στόχος πολλών τρομοκρατικών ενεργειών από Κούρδους αυτονομιστές και για μεγάλα χρονικά διαστήματα βρέθηκε εκτός λειτουργίας.
Οι μεταφορές
Τις τελευταίες εβδομάδες οι ανωτέρω τρεις αγωγοί δουλεύουν σε μέγιστη δυναμικότητα μεταφέροντας μεταξύ τους συνολικά περί τα 8.0 εκατ.βαρέλια αργού πετρελαίου εκτός Κόλπου σε διυλιστήρια κυρίως σε Ασία αλλά και προς ευρωπαϊκούς προορισμούς. Για μια ακόμα φορά οι δυνατότητες που προσφέρουν οι χερσαίοι αγωγοί για παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ γίνονται έντονα αντιληπτοί από τους παραγωγούς του Κόλπου αφού αποτελούν μια ρεαλιστική λύση για την διασφάλιση των εξαγωγικών ενεργειακών ροών.
Στο πλαίσιο αυτό ήδη εξετάζονται μια σειρά από νέα projects τόσο από πλευράς ΗΑΕ, Σ.Αραβίας και Ιράκ. Η πλέον ενδιαφέρουσα πρόταση είναι αυτή που κατατέθηκε στις αρχές Μαίου από τον εκτελεστικό διευθυντή του ΙΕΑ, Δρ. Φατίχ Μπιρόλ ο οποίος εισηγείται την κατασκευή ενός νέου μεγάλου αγωγού που θα ξεκινά από την Μπάσρα στο Ιράκ και θα καταλήγει στο λιμενικό τέρμιναλ του Τσεϊχάν στα παράλια της νότιο δυτικής Τουρκίας.
Ο εν λόγω αγωγός θα σχεδιαστεί για να μπορεί να μεταφέρει ικανές ποσότητες πετρελαίου από τα μεγάλα κοιτάσματα του Ιράκ στον νότο και όχι μόνο από αυτά στο Κιρκούκ και Μοσούλη.Αν και δεν γνωστοποιήθηκαν λεπτομέρειες για τον εν λόγω αγωγό εκτιμάται ότι θα έχει μεταφορική δυνατότητα για 8.0 -10 εκατ.βαρ/ημερα και μήκος περίπου 1.800 χλμ.
Τόσο η αναβάθμιση του αγωγού ADCOP των ΗΑΕ, η επέκταση του αγωγού East-West της Σ.Αραβίας και ο νέος μεγάλος αγωγός που προτείνει ο ΙΕΑ μέσω του Ιράκ, πρόκειται όταν κατασκευαστούν, να αλλάξουν όλο το τοπίο μεταφοράς και αποθήκευσης πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο. Αφού θα προσφέρουν μια μόνιμη και πρακτική λύση για διοχέτευση περίπου του 80% των πετρελαϊκών εξαγωγών των χωρών του Κόλπου παρακάμπτοντας πλήρως τα Στενά του Ορμούζ και αφαιρώντας από την Τεχεράνη ένα μοναδικό μοχλό γεωοικονομικής πίεσης.
Ο Κωστής Σταμπολής είναι πρόεδρος και εκτελεστικός διευθυντής ΙΕΝΕ
