Πριν από δύο χρόνια το κόμμα του Κιρ Στάρμερ στην Αγγλία εξελέγη με μια από τις μεγαλύτερες πλειοψηφίες κοινοβουλευτικά. Τώρα, τίθεται υπό συνεχή αμφισβήτηση, η δημοτικότητά του καταρρέει, ενώ στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές σημειώνει απόλυτα χαμηλές τιμές. Παρόμοια άνοδος που ακολουθείται από ταχεία πτώση φαίνεται να επηρεάζει τη Γερμανία και, πιθανότατα, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Γαλλία έχει προ πολλού βρεθεί σε αυτή την πορεία, ενώ η Ισπανία είναι δακτυλοδεικτούμενη εξαίρεση.
Κάποτε, οι σχολιαστές εντόπιζαν ως αιτία του κύματος αμφισβήτησης την αποστασιοποίηση των ψηφοφόρων και την έλλειψη ενδιαφέροντος για την πολιτική. Καθώς η μια χώρα μετά την άλλη σημειώνει ρεκόρ προσέλευσης στις κάλπες, η δικαιολογία δεν πείθει. Οι ψηφοφόροι ερωτεύονται εύκολα, αλλά απογοητεύονται ευκολότερα. Και πάλι από την αρχή. Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται σε διαφορετικές χώρες, με διαφορετικά πολιτικά και εκλογικά συστήματα και σε μεγάλη απόσταση το ένα από το άλλο.
Ποιο θα μπορούσε να είναι κοινό; Για να συμπίπτουν τόσες περιπτώσεις από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, η απάντηση μάλλον θα έπρεπε να αναζητηθεί όχι τόσο στο μήνυμα όσο στο περιτύλιγμά του, πώς αυτό παρουσιάζεται στο εκλογικό κοινό.
Πριν εκτεθεί ένα προϊόν στο εκλογικό σουπερμάρκετ, περνά από διαδικασία ριζικής απλούστευσης. Προκειμένου να προτιμηθεί το δικό σου προϊόν, ας πούμε απορρυπαντικό, σημασία έχει η τελική απόφαση – η σκόνη “τάδε”, το υγρό “δείνα”. Το τι πραγματικά κάνει η τάδε ή το δείνα δεν έχει σημασία, παρά μόνο το ότι είναι καλύτερο. Καθώς η πολιτική επικοινωνία γίνεται όλο βραχύτερη και τα προϊόντα διαπληκτίζονται στα μαρμάρινα αλώνια του TikTok, τα προβλήματα προοδευτικά εξαϋλώνονται και αφήνουν μόνο το τελικό σλόγκαν: Ψηφίστε “τάδε”· μαυρίστε “δείνα”.
Ο μεμονωμένος ψηφοφόρος, στη Βρετανία, στη Γερμανία, στην Αμερική καταλαβαίνει ότι τα προβλήματά του είναι δύσκολα (χωρίς λεπτομέρειες και συγκεκριμένα στοιχεία – για να μην αποκλειστεί κανείς). Για όλα υπάρχει μόνο μια λύση, το κόμμα Α με τον επικεφαλής τάδε. Και, προς Θεού, όχι το κόμμα Β με τον επικεφαλής δείνα.
Σημαντικό σημείο είναι ότι αποφεύγονται προτάσεις προκειμένου να αποφεύγεται η αποδόμηση. Κάτι τέτοιο θα αφαιρούσε από το εύρος της απήχησης.
Στην «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» σταδιακά εξαφανίζεται ο γάτος του Cheshire και μένει μόνο το χαμόγελό του. Η διαδικασία αφαίρεσης (βλαστολόγημα) πολιτικών προτάσεων διευκολύνει την επιλογή των ψηφοφόρων, αφού υπονοεί πολύ περισσότερα από όσα λέει ανοικτά. Δυστυχώς, όμως, αυτό καλλιεργεί προσδοκίες, οι οποίες μετά πολύ δύσκολα μπορούν να εκπληρωθούν.
Η επιστήμη της πολιτικής επικοινωνίας ασχολείται κατά κύριο λόγο με την επιλογή στις κάλπες. Αν υπάρχουν διαφωνίες για τη γενική κατεύθυνση ή για συγκεκριμένες επιλογές, τις συγκαλύπτει και τις αφήνει για αργότερα. Αυτό στερεί από το εκλογικό σώμα τη δυνατότητα πραγματικής επιλογής, αλλά το εκθέτει μετά τις εκλογές στο θέαμα της αναζήτησης προτάσεων και πρωτοβουλιών. Με τον τρόπο αυτόν, η ενθουσιώδης αρχική επιλογή οδηγεί σε απογοήτευση.
Στην Ελλάδα σήμερα κανείς δεν μπορεί να παραπονεθεί ότι δεν υπάρχει κάτι να επιλέξει στις κάλπες. Και να μη φτάνουν όσα κόμματα υπάρχουν ήδη, κυοφορούνται και άλλα δυο-τρία. Το πρόβλημα είναι ότι όλοι θεωρούν ότι έχουν τη λύση. Κανείς δεν λέει ποιο είναι το πρόβλημα.
Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.
