Η είδηση ότι ο μόνιμος εξ Ανατολών ταραξίας προτίθεται να νομοθετήσει τις αναθεωρητικές διεκδικήσεις του στο Αιγαίο προκάλεσε αδικαιολόγητη ταραχή στην Αθήνα. Το βέβαιο είναι ότι πάντοτε εκλαμβάνουμε τις προθέσεις της γειτονικής χώρας ως να ήταν γεγονότα (facts τα λένε οι Αγγλοσάξονες). Ξεχνάμε π.χ. (συμπτωματικά;) τη σταδιακή ανατροπή της στρατιωτικής ισορροπίας υπέρ της Ελλάδας που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2020, αμέσως μετά τις αλησμόνητες σεισμικές έρευνες του Oruç Reis νότια του Καστελόριζου.
Τα τελευταία χρόνια, από την ανάλυση των εξελίξεων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εξέρχεται μόνιμα ηττημένος ο ορθολογισμός. Με σοβαρό παρεπόμενο να δίνεται τροφή στον εσμό των πατριδοκάπηλων και τουρκοφάγων που καραδοκούν – οι τελευταίες εξελίξεις αναμένεται να αποτελέσουν τη σημαία του υπό εκκόλαψη κόμματος στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας.
Σχετικά με το αναμενόμενο τουρκικό νομοθέτημα εγείρονται τρία μεγάλα ερωτήματα. Ποια είναι η σημασία του, τι ακριβώς θα νομοθετήσουν οι γείτονες και πώς σκοπεύουν να εφαρμόσουν όσα νομοθετήσουν. Ως προς το πρώτο ερώτημα, ισχύει απολύτως η μεσαιωνικής καταγωγής σοφή λατινική ρήση «verba volant, scripta manent». Η Τουρκία χαρίζει στην Ελλάδα ένα ανεκτίμητης αξίας διπλωματικό όπλο. Δεν θα χρειάζεται πια να επικαλούμαστε έναν θαλάσσιο χάρτη αναρτημένο πίσω από τον Ερντογάν, ημιεπίσημες και αλληλοαναιρούμενες δηλώσεις, και γαλάζιες πατρίδες που άλλοτε ακούγονται ηχηρά και άλλοτε ξεχνιούνται.
Ερώτημα δεύτερο: τι ακριβώς θα νομοθετήσουν οι Τούρκοι; Οτι αμφισβητούν την κυριαρχία της Ελλάδας σε ορισμένα νησιά ή συστάδες νησιών ανατολικά του 25ου μεσημβρινού; Οτι τα νησιά μας δεν έχουν υφαλοκρηπίδα αλλά επικάθονται σε αυτήν της Ανατολίας; Οτι για οποιαδήποτε δραστηριότητα σε συγκεκριμένες ή σε όλες τις περιοχές θα πρέπει να ζητούμε την άδεια της Τουρκίας; Οτι πρέπει να αποσύρουμε τις στρατιωτικές μας δυνάμεις από ορισμένα νησιά και ότι απαγορεύεται να υλοποιήσουμε την «Ασπίδα του Αχιλλέα»; Οτι θα δημιουργήσουν θαλάσσια πάρκα μεταξύ ελληνικών νησιών σε κάποια περιοχή που θα ορίσει ο πρόεδρος Ερντογάν; Μακάρι να συμβούν όλα αυτά και άλλα ανάλογα. Θα πρόκειται για γραπτή ομολογία του τουρκικού αναθεωρητισμού, που την επομένη της ψήφισής του πρέπει να αποσταλεί στις ηγεσίες και τα υπουργεία Εξωτερικών των συμμάχων χωρών και σε όλες τις ελληνικές διπλωματικές αντιπροσωπείες.
Τρίτο και σπουδαιότερο ερώτημα. Πώς θα εφαρμόσει η Τουρκία τις παραπάνω γραπτές διεκδικήσεις της, ή αλλιώς πώς θα εμποδίσει την Ελλάδα να ασκήσει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα; Θα προχωρήσει σε έρευνες στο Αιγαίο σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος; Το καλοκαίρι του 2020 έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Με στρατιωτική υποστήριξη; Χωρίς αεροπορία και αντιαεροπορική άμυνα; Αστείο πράγμα. Είναι ιστορικά τεκμηριωμένο ότι η νεότερη Τουρκία κάνει επίδειξη της στρατιωτικής της ισχύος μόνο κατά συντριπτικά κατώτερων ή εξουθενωμένων αντιπάλων (βλ. την Κύπρο το 1974) και φυσικά κατά αμάχων (σφαγές των Αρμενίων και των Μικρασιατών Ελλήνων). Το σημερινό καθεστώς ενδιαφέρεται πάνω από όλα για την επιβίωσή του.
Συμπερασματικά, η Τουρκία αντιδρά σπασμωδικά υπό την πίεση της κατοχύρωσης των ελληνικών συμφερόντων που έχει επιτευχθεί στους τομείς των εξοπλισμών, των συμμαχιών, της ενέργειας και του θαλάσσιου εξορυκτικού προγραμματισμού. Η εκ μέρους της Τουρκίας προσεχής νομοθέτηση των επεκτατικών διεκδικήσεών της εις βάρος της χώρας μας είναι προς το συμφέρον μας και εις βάρος της ίδιας, μια πράξη αυτοχειρίας (όπως π.χ. με τους S-400) με σοβαρό αντίκτυπο και σοβαρότερες συνέπειες στην εξωτερική της πολιτική. Και το κερασάκι στην τούρτα: η Ελλάδα θα συνεχίσει αδιατάρακτα τις δραστηριότητές της στο Αιγαίο παρά το τουρκικό νομοθέτημα, ενώ αντίθετα η Τουρκία θα αυτογελοιοποιείται συστηματικά λόγω της αδυναμίας της να εφαρμόσει όσα ψήφισε.
Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
