Μόνο μία επιλογή για την Ευρώπη

Το παγκόσμιο γεωπολιτικό τοπίο έχει πλέον μεταβληθεί σημαντικά. Γινόμαστε μάρτυρες μετατοπίσεων ισχύος εντός ενός πολυπλοκότερου και ανταγωνιστικότερου πολυπολικού συστήματος.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023, τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα μετά τον πόλεμο στο Ιράν, η διεθνής και η ευρωπαϊκή ασφάλεια παραμένουν σε κατάσταση συναγερμού.

Μόλις λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωσή του, ο αμερικανός πρόεδρος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το «Σχέδιο Ελευθερία», την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση συνοδείας των δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ. Ηταν ένα ακόμη πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ. Αιτία, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, ένας από τους βασικούς του συμμάχους, η Σαουδική Αραβία που τον άφησε εκτεθειμένο. Το Ριάντ, που έχει δεχθεί βαριές ιρανικές επιθέσεις από την αρχή του πολέμου, αυτή τη φορά αρνήθηκε να επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να χρησιμοποιήσει τις βάσεις και τον εναέριο χώρο του. Κι αυτό παρά την τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του αμερικανού προέδρου και του σαουδάραβα πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Ενα περιστατικό που αποκαλύπτει την απώλεια εμπιστοσύνης του Ριάντ στη διαχείριση της σύγκρουσης από τον Τραμπ.

Από την πλευρά της η Τεχεράνη κερδίζει συνεχώς χρόνο, δείχνει να εμπιστεύεται την Κίνα και αναμένει από το Πεκίνο να συνεχίσει να διαδραματίζει θετικό ρόλο στην προώθηση της ειρήνης και στον τερματισμό του πολέμου.

Οσο για τις διατλαντικές σχέσεις που μας αφορούν, έχουν περίπου καταρρεύσει λόγω των επιλογών του προέδρου Τραμπ. Και η Ευρώπη οφείλει να ενισχύσει την ικανότητά της να εγγυάται η ίδια την ασφάλειά της.

Δεδομένης της δυσαρέσκειας και της πικρίας που έχουν συσσωρευτεί και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και πέρα από τις διαφωνίες για τον επιμερισμό των αμυντικών δαπανών, το εμπόριο, τους δασμούς, την Ουκρανία και τη Ρωσία, ή ακόμα και τη Γροιλανδία, ο πόλεμος με το Ιράν οδήγησε την ένταση στα άκρα.

Η Ευρώπη δεν έχει πολλές επιλογές. Μάλλον μόνο μία. Την πολιτική ενοποίηση που θα συνοδεύεται από την απαραίτητη γεωπολιτική ενηλικίωση έστω και με βίαιο τρόπο. Πρόκειται για μια κολοσσιαία πρόκληση για την Ευρώπη, γιατί πρέπει να φτάσει στον στόχο της χωρίς την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, μέσω της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και της στρατηγικής αυτονομίας προωθώντας την εμβάθυνση στην ενοποίηση της οικονομίας.

Γιατί η στρατηγική αυτονομία συνεπάγεται τελικά κάτι πολύ ευρύτερο από τη συγκρότηση μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής αμυντικής δομής ή μιας αυτόνομης Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Αμυνας. Αυτό έχει καταστεί σαφές ύστερα από δύο δεκαετίες διαχείρισης διαφορετικών κρίσεων, οι οποίες, αν και επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια, δεν αφορούν απαραίτητα την άμυνα έναντι συμβατικών στρατιωτικών απειλών. Η πανδημία του Covid-19 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ακόμη και σήμερα, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι κύριες απειλές κατά των δυτικών δημοκρατιών είναι υβριδικής φύσης και όχι τόσο άμεσες στρατιωτικές. Συνεπώς, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει την ικανότητα θωράκισης της Ευρώπης και έναντι αυτών των υβριδικών απειλών.

Οικοδόμηση λοιπόν μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας με τρόπο που θα καθιστά την Ευρώπη ικανότερη να ανταποκρίνεται σε όλες τις προκλήσεις.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστημίου Αιγαίου.