Δεν μπορούμε να αφήσουμε αυτόν τον πόλεμο να χαθεί στη σιωπή

Το βράδυ της 14ης Απριλίου 2023, χτύπησε το τηλέφωνό μου ενώ βρισκόμουν στην Ντζαμένα του Τσαντ. Ηταν ο διευθυντής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP). Η φωνή του ήταν ήρεμη και σταθερή: «Ξεκίνησε η σύγκρουση στο Χαρτούμ. Εχω κλείσει το αεροπλάνο του WFP. Πάμε στα σύνορα».

Δύο μέρες αργότερα, στις 16 Απριλίου, προσγειωθήκαμε κοντά στα σύνορα μεταξύ του Τσαντ και της περιφέρειας του Νταρφούρ του Σουδάν. Ο δρόμος, γεμάτος σκόνη, απλωνόταν μέσα σε ένα γυμνό, άγονο τοπίο. Τα ίδια τα σύνορα ήταν σχεδόν αόρατα: ήταν απλά ένα «ουάντι» (wadi), η ξερή κοίτη ενός ποταμού πλάτους μόλις λίγων μέτρων. Και όμως, αυτό το «ουάντι» σηματοδοτούσε το πέρασμα σε μια εύθραυστη υπόσχεση ασφάλειας.

Εκεί συναντήσαμε τις πρώτες οικογένειες που έφευγαν από το Σουδάν. Κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους. Κουβαλούσαν μαζί τους στρώματα, λίγα τρόφιμα σε μικρές σακούλες, τα ελάχιστα που είχαν καταφέρει να περισώσουν. Η βία, μας έλεγαν, δεν είχε φτάσει ακόμα στα χωριά τους. Αλλά γνώριζαν τι πλησίαζε. Το είχαν ζήσει ξανά. Αρκετοί μας το έλεγαν χαμηλόφωνα, με μια αφοπλιστική βεβαιότητα, πως θα περνούσε πολύς καιρός μέχρι να επιστρέψουν. Για πολλούς, αυτός ήταν ένας ακόμα ξεριζωμός από το Νταρφούρ – ένας από τους πολλούς που είχαν ζήσει μέσα στα χρόνια.

Στη σκιά ενός κοντινού δέντρου, συναντήσαμε τον Πρεφέ (Préfet), τον τοπικό αξιωματούχο που είχε την ευθύνη της περιοχής. Ηταν ένας μορφωμένος, σκεπτόμενος άνθρωπος, ο οποίος ήταν σαφής: «Οποια και αν είναι η έκβαση αυτού του πολέμου, το Τσαντ θα υποδεχτεί πολλούς, πάρα πολλούς σουδανούς πρόσφυγες, με πραγματικό κίνδυνο αποσταθεροποίησης». Δεν άφηνε περιθώρια για αυταπάτες. Ηταν ωστόσο αποφασισμένος: το Τσαντ θα κρατούσε τα σύνορά του ανοιχτά και θα προστάτευε όσους αναζητούσαν ασφάλεια.

Η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο WFP αντέδρασαν άμεσα, υποστηρίζοντας τις Αρχές και τις κοινότητες υποδοχής καθώς αυξανόταν ο αριθμός όσων έφταναν. Μερικές εβδομάδες αργότερα, οι ροές εντάθηκαν κι άλλο προς τα νότια, στην ίδια επαρχία. Αυτή τη φορά, οι άνθρωποι έφταναν χωρίς τίποτα πια. Τα σπίτια τους είχαν καεί. Οι αγαπημένοι τους είχαν σκοτωθεί. Η φρίκη που είχαν ζήσει ήταν ακόμη νωπή και ζωντανή.

Τον Ιούνιο του 2023 όλα άλλαξαν. Η δολοφονία του κυβερνήτη της Ελ Τζενέινα στο Δυτικό Νταρφούρ άνοιξε τον δρόμο για μια συστηματική εκστρατεία βίας κατά της κοινότητας των Μασαλίτ, που ήταν η πλειονότητα των κατοίκων της περιοχής. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διέσχιζαν τα σύνορα κάθε μέρα. Οι εικόνες γυναικών, παιδιών και ανδρών να συρρέουν κατά μήκος της ξηρής κοίτης του ποταμού έχουν χαραχτεί βαθιά στη μνήμη μου – και θα τις κρατώ μέσα μου για πάντα. Κι όμως, μέσα στην καταστροφή, μία μόνο λέξη ακουγόταν ξανά και ξανά: ειρήνη. Να σταματήσουν οι μάχες. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο.

Σήμερα, τρία χρόνια αργότερα, το αίτημα αυτό παραμένει ανεκπλήρωτο. Από τον Απρίλιο του 2023, σχεδόν 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί βίαια λόγω του πολέμου στο Σουδάν. Σχεδόν 4,5 εκατομμύρια φιλοξενούνται σε γειτονικές χώρες, δοκιμάζοντας τα όρια ήδη εύθραυστων κοινοτήτων. Τα κενά στην ανθρωπιστική χρηματοδότηση σπρώχνουν οικογένειες σε αδιέξοδα διλήμματα: να επιχειρήσουν να μετακινηθούν κι άλλο ρισκάροντας τη ζωή τους σε επικίνδυνα ταξίδια ή να επιστρέψουν πρόωρα σε μια χώρα ρημαγμένη ακόμα από τον πόλεμο; Στο εσωτερικό του Σουδάν, οι υποδομές έχουν καταρρεύσει. Οι κίνδυνοι, ειδικά για τις γυναίκες και τα παιδιά, παραμένουν αμείλικτοι.

Δουλεύοντας πια στην Αθήνα, ως επικεφαλής του γραφείου της Υπατης Αρμοστείας στην Ελλάδα, διαπιστώνω ότι ο αντίκτυπος του πολέμου ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα του Σουδάν. Ομως, οι αφίξεις στις ακτές της Ευρώπης δεν είναι παρά η κορυφή μιας τεράστιας περιφερειακής καταστροφής.

Η πιο έντονη αίσθηση που μου έμεινε από εκείνη την ημέρα του Απριλίου του 2023 δεν ήταν τόσο η απόγνωση, αλλά η διαύγεια. Το έβλεπα καθαρά, οι άνθρωποι αυτοί δεν έφευγαν αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Εφευγαν γιατί ήθελαν να ζήσουν, και αυτό δεν τους άφηνε άλλη επιλογή. Τρία χρόνια μετά, ο λαός του Σουδάν εξακολουθεί να χρειάζεται αυτό που ζήτησε τότε: ειρήνη. Εχουν υποφέρει αρκετά. Δεν μπορούμε να αφήσουμε αυτόν τον πόλεμο να χαθεί στη σιωπή.

Η Laura Lo Castro είναι αντιπρόσωπος για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα στην Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ