Aν ο Ντόναλντ Τραμπ όντως ποντάρει ότι θα υπάρξει ανατροπή του καθεστώτος του Ιράν γιατί θα υπάρξει κάποιου τύπου λαϊκός ξεσηκωμός, δεν είναι παρά ένας ακόμα αμερικανός πρόεδρος που δεν γνωρίζει τον κόσμο, αλλά ζει στον κόσμο του. Το τι είναι η αντιπολίτευση του Ιράν το ξέρουμε χρόνια. Την αποτελεί ένα μεγάλο μέρος των ανθρώπων που ανήκουν σε αυτό που λέμε «αστική τάξη»: μιλάμε για επιχειρηματίες, επιστήμονες, ανθρώπους που ζουν από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες και που ασφυκτιούν από ένα καθεστώς που περιορίζει όντως ελευθερίες. Δίπλα σε αυτούς υπάρχουν φοιτητές και κυρίως ακτιβιστές για τα δικαιώματα των γυναικών.
Υπάρχουν επίσης πολλοί που προσπαθούν να παρέμβουν στα εσωτερικά της χώρας όντας εξόριστοι. Διανοούμενοι, καλλιτέχνες, συγγραφείς, σκηνοθέτες που, αφού έκαναν κάποια επιτυχία στο Ιράν, την εκμεταλλεύτηκαν για να φύγουν και να ζήσουν και να δουλέψουν στο εξωτερικό στέλνοντας μηνύματα συμπαράστασης και στη χώρα τους. Υπάρχουν επίσης μεταξύ των ενεργών αντιφρονούντων αθλητές που, έχοντας ταξιδέψει αρκετά, μπόρεσαν να διευρύνουν τις απόψεις τους: αν δείτε τις αναρτήσεις του Ταρέμι, ιρανού ποδοσφαιριστή του Ολυμπιακού, θα ανακαλύψετε πολλή λογική και ευαισθησία.
Ολοι αναγνωρίζουμε την ιρανική αντιπολίτευση στους κατά καιρούς ξεσηκωμούς που πνίγηκαν στο αίμα και οι πιο πολλοί την υποστηρίζουμε για λόγους απλούς και σοβαρούς: επειδή είναι ενστικτώδες να υποστηρίζουμε την ελευθερία και τα δικαιώματα ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν ελεύθεροι. Σε κάθε τέτοια εξέγερση, που πνίγεται συνήθως στο αίμα, υπάρχουν και μάρτυρες και ήρωες. Ως άνθρωποι της Δύσης νιώθουμε δέος βλέποντας τόση αγάπη για την ελευθερία της έκφρασης, την ελευθερία να πιστεύεις ή να μην πιστεύεις σε μια θρησκεία, την ελευθερία να ντύνεσαι όπως θες, ακόμα και την ελευθερία να αφήνεις τα μαλλιά σου ελεύθερα. Αλλά όλα αυτά δεν ξέρω αν είναι το Ιράν και πολύ φοβάμαι πως δεν είναι.
Γνωρίζουμε πολύ λιγότερο, έως και καθόλου, το τμήμα του πληθυσμού που τάσσεται με το καθεστώς – και φοβάμαι πως είναι μεγάλο. Το συνθέτουν οι αγροτικές μάζες, οι λειτουργοί του καθεστώτος, οι δημόσιοι υπάλληλοι που νιώθουν ότι είναι εξουσία, οι στρατιώτες που αισθάνονται ότι υπερασπίζονται την πατρίδα τους, οι φανατικοί εθνικιστές, η πίστη των οποίων δυναμώνει από τους βομβαρδισμούς, αλλά κυρίως όλοι αυτοί που φοβούνται τις αλλαγές, την πρόοδο, τη νεωτερικότητα.
Είναι άνθρωποι τους οποίους δεν εκφράζουν οι εξόριστοι καλλιτέχνες: αμφιβάλλω αν θα μιλούσαμε ποτέ μαζί τους γιατί δεν θα ξέραμε τι να πούμε. Ανήκουν σε μια γκρίζα ζώνη, αυτή των πιστών που θεωρούν το καθεστώς θεματοφύλακα μουσουλμανικών αξιών: οι πιο πολλοί είναι άνθρωποι που δεν έχουν γνωρίσει τίποτα άλλο – αγνοούν π.χ. την αστική δημοκρατία. Και είναι αυτοί που με τη σιωπή τους και την ανοχή τους διατηρούν το καθεστώς. Από φόβο πως αν κάτι αλλάξει, θα αλλάξει θεαματικά και προς το χειρότερο το μέλλον αυτής της αρχαίας και συναρπαστικής χώρας.
Το έχουμε δει κι αλλού. Οι πόλεις είναι ανοιχτές, πολύβουες, γεμάτες ανθρώπους που προβληματίζονται, που απεχθάνονται τον αυταρχισμό. Αλλά οτιδήποτε δεν είναι πόλη, οτιδήποτε υπάρχει στη γιγάντια ενδοχώρα, είναι ένα σκοτεινό, επικίνδυνο μυστήριο. Σε αυτά τα μέρη, πάνω απ’ όλα, κυριαρχεί ένας φόβος για την εξουσία, την παράδοση, τη θρησκεία και το έθνος – ένας φόβος που γίνεται σιωπηρή συναίνεση. Εκεί, δεν θα υπάρξει ποτέ καμία εξέγερση, κι αν υπάρξει θα είναι ενάντια στη Δύση που με τις ιδέες της θέλει να καταστρέψει αξίες στις οποίες ένας κόσμος έχει μάθει να πιστεύει γιατί ποτέ του δεν είχε άλλες. Ακόμα και η ελευθερία για τον κόσμο αυτόν μοιάζει με μια ιδιοτροπία φοιτητών ή κοριτσιών που απλά είναι παραστρατημένα.
