Ο σύγχρονος ιμπεριαλισμός εν δράσει

Με μια έννοια, η ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν «απλώς» συνεχίζει την τροχιά της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, της αζερικής κατάληψης του Ναγκόρνο Καραμπάχ, της καταστροφής της Γάζας από το Ισραήλ και των επιθέσεών του στη Συρία και τον Λίβανο, του αμερικανικού πραξικοπήματος στη Βενεζουέλα και των απειλών του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία διά της βίας.

Αυτές οι περιπτώσεις αποτελούν παραδείγματα του «ο ισχυρός κάνει ό,τι θέλει», δηλαδή της απροκάλυπτης απειλής ή χρήσης εξαναγκασμού για την απόκτηση εδαφών ή άλλων ωφελημάτων. Αυτό συμβαίνει εν μέρει βάσει ιδιωτικών – ή ακόμη και προσωπικών – συμφερόντων ολίγων, τα οποία στη συνέχεια μεταμφιέζονται σε δημόσιο αγαθό ή εθνικό συμφέρον. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, την επιθυμία του Νετανιάχου να αποφύγει το δικαστήριο ως κινητήριο μοχλό σύγκρουσης ή την επιδίωξη πλούτου από τον Τραμπ. Οι άρχουσες ελίτ αυτών των χωρών έχουν έντονη αίσθηση ανωτερότητας, αλλά ελάχιστη λογοδοσία.

Ωστόσο, κάτι νέο βρίσκεται επίσης σε εξέλιξη: η άνοδος του «δίκαιου» και υπερεθνικιστικού κράτους με, παραδόξως, αυτοκρατορικές φιλοδοξίες. Οι άρχουσες ελίτ αυτών των κρατών λειτουργούν με την παραδοχή ότι η υποτιθέμενη μοναδικότητά τους τούς δίνει απλώς το δικαίωμα να υλοποιήσουν το μέλλον που επιθυμούν. Αν αυτό απαιτεί την υποταγή του άλλου, την εγκαθίδρυση μόνιμου φόβου ή τη διάδοση θανάτου, ας είναι.

Ο προκύπτων στρατιωτικός τυχοδιωκτισμός αντιμετωπίζει τις ζωές χιλιάδων άλλων ως εύκολα αναλώσιμες, όπως και εκείνες των ίδιων των πολιτών τους, που γίνονται «ήρωες» μόνο αφού θυσιαστούν. Η Ρωσία, το Ισραήλ, οι ΗΠΑ και, σε μικρότερο βαθμό, το Αζερμπαϊτζάν εντάσσονται σε αυτή τη λογική. Η Κίνα περιμένει στο παρασκήνιο, μαζί με μερικούς ακόμη υποψήφιους. Ολοι διατηρούν υπερμεγέθεις εδαφικές διεκδικήσεις και θεωρούν εαυτούς ως ηγετικές πολιτισμικές δυνάμεις με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Την ίδια στιγμή, η ικανότητα άλλων χωρών να συσπειρωθούν και να σταματήσουν την καταστροφή που προκαλούν αυτοί οι υπερεθνικιστές-με-ιμπεριαλιστικές-φιλοδοξίες είναι μικρότερη από ό,τι στο παρελθόν.

Η στρατιωτική επέλαση των αμερικανών, ρώσων, ισραηλινών και αζέρων υπερεθνικιστών με ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες έχει σοβαρές συνέπειες για ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. Πρώτον, επιδιώκουν να αναιρέσουν το διεθνές δίκαιο ως εύθραυστο προστατευτικό φράγμα που καθοδηγεί τη διεθνή συμπεριφορά, ιδίως τη χρήση βίας. Δεύτερον, οδηγούν επίσης βασικούς θεσμούς στον δρόμο της απαξίωσης, θεσμούς που λειτουργούσαν ως κάπως πιο σταθερά προστατευτικά εμπόδια απέναντι στη διεθνή παραβατικότητα.

Πού μας αφήνει αυτό; Η δυστοπική εικόνα είναι ένας περιχαρακωμένος κόσμος, κατοικημένος από δίκτυα προνομιούχων που ελέγχουν στρατιωτικά ισχυρά κράτη και κυριαρχούν σε φτωχότερους και άφωνους πληθυσμούς ως ζήτημα δικαιώματος και ρουτίνας. Είναι πιθανό ότι η σύγκρουση, η κλιματική αλλαγή και η μετανάστευση θα οδηγήσουν τελικά ακόμη και στην καταστροφή αυτών των «περιχαρακωμένων κοινοτήτων», δημιουργώντας δυστυχία παντού. Εναλλακτικά, αυτά τα υπερεθνικιστικά-με-ιμπεριαλιστικές-φιλοδοξίες δίκτυα και καθεστώτα μπορεί τελικά να καταρρεύσουν υπό το βάρος των εσωτερικών τους αντιφάσεων.

Ο Ερβιν φαν Βιν είναι ανώτερος ερευνητής στη Μονάδα Ερευνας Συγκρούσεων (CRU) του ανεξάρτητου θινκ τανκ Clingendael.