Η Ευρώπη πρέπει να ανησυχεί, όχι πρωτίστως για το ότι ο στρατός των ΗΠΑ πρόκειται να αποβιβαστεί στη Γροιλανδία, αλλά για το ότι ο Τραμπ πρόκειται να αναγκάσει τη Δανία και τη Γροιλανδία να αποδεχτούν μια συμφωνία, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Τζέιμς Λίντσεϊ, ανώτερος ερευνητής στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, στην έδρα Mary and David Boies, στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (CFR) στην Ουάσιγκτον. Ο αμερικανός ειδικός επισημαίνει ότι αν ο Τραμπ προσπαθούσε να καταλάβει τη Γροιλανδία σε κάποιο σημείο θα χρειαζόταν τη συμφωνία του Κογκρέσου, ενώ προειδοποιεί ότι μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία θα δημιουργούσε μεγάλη ρήξη στο ΝΑΤΟ, αν όχι τον τερματισμό του, οδηγώντας την ευρωπαϊκή ασφάλεια σε μια πολύ επικίνδυνη κατεύθυνση λόγω Μόσχας.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη η επιστροφή των ΗΠΑ στο Δόγμα Μονρόε;
Αυτό που προωθεί ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι το Δόγμα Μονρόε, αλλά το Συνακόλουθο του Δόγματος Μονρόε, όπως διατυπώθηκε από τον Θεόδωρο Ρούζβελτ. Το Δόγμα του Τζέιμς Μονρόε, του 1823, δήλωνε ότι οι ΗΠΑ θα προσπαθούσαν να εμποδίσουν τις ευρωπαϊκές χώρες να ιδρύσουν νέες αποικίες στο δυτικό ημισφαίριο. Ο Θεόδωρος Ρούζβελτ διατύπωσε το 1904 το Συνακόλουθο του Δόγματος Μονρόε, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν το δικαίωμα να εισέλθουν και να αναγκάσουν τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να συμπεριφέρονται σωστά. Ο Ντόναλντ Τραμπ ουσιαστικά «ξεθάβει» μια παλαιότερη παράδοση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η λογική αυτή διατυπώνεται στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που παρουσίασε η κυβέρνηση Τραμπ τον περασμένο μήνα. Η βασική ιδέα είναι ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να είναι υπερδύναμη αν δεν ελέγχουν το δικό τους ημισφαίριο.
Θα υλοποιηθούν οι απειλές για άλλες χώρες που εξέφρασε ο Τραμπ;
Είναι αυτές απειλές ή κομπασμοί; θα ρωτούσα. Στη Βενεζουέλα δεν έχουμε δει αλλαγή καθεστώτος. Εχουμε δει αλλαγή ηγεσίας. Υπάρχουν δύο ερωτήματα. Τι πρόκειται να απαιτήσει ο Ντόναλντ Τραμπ από την κυρία Ροντρίγκες, τη νέα πρόεδρο, και τι θα είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει η ίδια και το καθεστώς. Δεν έχουμε σαφείς απαντήσεις. Στη συνέντευξη Τύπου ο Τραμπ είπε ότι θα υπάρξει μια μετάβαση, αλλά δεν είπε σε τι. Ανέφερε το πετρέλαιο 20 φορές. Ποτέ δεν ανέφερε τη δημοκρατία. Αγνόησε την αντιπολίτευση. Αυτό υποδηλώνει ότι το αίτημά του μπορεί να είναι πολύ περιορισμένο και να είναι διατεθειμένος να ζήσει με το καθεστώς Μαδούρο χωρίς τον Μαδούρο για αρκετό καιρό. Στις δηλώσεις του, όμως, θεωρώ ότι παρουσίασε την κοσμοθεωρία του. Είπε ότι «το μέλλον θα καθοριστεί από την ικανότητα προστασίας του εμπορίου, της επικράτειας και των πόρων, που αποτελούν τον πυρήνα της εθνικής ασφάλειας. Αυτά είναι βασικά για την εθνική μας ασφάλεια. Οπως και οι δασμοί έκαναν τη χώρα μας πλούσια, έκαναν την εθνική μας ασφάλεια ισχυρή, ισχυρότερη από ποτέ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι που πάντα καθόριζαν την παγκόσμια ισχύ. Θα το διατηρήσουμε έτσι».
Δεδομένης της κοσμοθεωρίας Τραμπ που μόλις παραθέσατε, τι να περιμένουμε για τη Γροιλανδία;
Επανερχόμαστε στο ερώτημα, απειλές ή μπλόφα; Δεν θα υπέθετα ότι επίκειται μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία. Η επιθυμία του Τραμπ για τη Γροιλανδία συνδέεται με την κοσμοθεωρία του, σύμφωνα με την οποία η εξουσία πηγάζει από τον έλεγχο επικράτειας και πόρων. Η Γροιλανδία έχει έδαφος και πόρους, ιδιαίτερα σπάνιες γαίες. Αν ο Τραμπ προσπαθούσε να καταλάβει τη Γροιλανδία, να διατάξει στρατιωτική εισβολή, να αναλάβει τον έλεγχο της επικράτειας σε κάποιο σημείο, η υποδούλωση της Γροιλανδίας θα χρειαζόταν να νομιμοποιηθεί, κάτι που θα απαιτούσε να συμφωνήσει το Κογκρέσο. Χωρίς τη νομιμοποίηση, δεν θα μπορούσε να την κρατήσει. Δεν υποστηρίζω ότι δεν θα μπορούσε να προσπαθήσει να ασκήσει στρατιωτικό και πραγματικό έλεγχο στη Γροιλανδία, αλλά θα μας οδηγούσε σε μια πολύ διαφορετική κατεύθυνση με αρνητικές επιπτώσεις, δημιουργώντας μεγάλη ρήξη στο ΝΑΤΟ, αν όχι τερματίζοντάς το. Δεν λέω ότι δεν θα συμβεί, αλλά δεν μπορεί κανείς απλώς να περάσει από το «ο Τραμπ πήρε τον Μαδούρο» στο «ο Τραμπ θα πάρει τη Γροιλανδία». Το να πάρει ο Τραμπ τη Γροιλανδία θα ήταν ένα απίστευτα υψηλό στοίχημα, ειδικά σε μια χρονιά ενδιάμεσων εκλογών. Πρόσφατη δημοσκόπηση δείχνει ότι μόλις το 33% των αμερικανών ενηλίκων ενέκρινε τη στρατιωτική δράση για την απομάκρυνση Μαδούρο.
Οι Ευρωπαίοι όμως ανησυχούν.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια θέση όπου ο εγγυητής της ασφάλειάς της για δεκαετίες μπορεί τώρα να μην εγγυηθεί την ασφάλειά της. Η Ευρώπη πρέπει να ανησυχεί, όχι πρωτίστως για το ότι ο στρατός των ΗΠΑ πρόκειται να αποβιβαστεί στη Γροιλανδία, αλλά για το ότι ο Τραμπ πρόκειται να αναγκάσει τη Δανία και τη Γροιλανδία να αποδεχτούν μια συμφωνία. Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις στην επιχείρηση στη Βενεζουέλα ήταν συγκρατημένες εν μέρει επειδή οι Ευρωπαίοι δεν αναγνωρίζουν τον Μαδούρο ως νόμιμο πρόεδρο, αλλά και επειδή αναγνωρίζουν ότι η εχθρότητα προς τον Τραμπ θα έθετε σε κίνδυνο τα συμφέροντά τους, ιδιαίτερα για την Ουκρανία.
Δεδομένου του ότι η επέμβαση στη Βενεζουέλα ήταν μια παραβίαση του διεθνούς δικαίου, πώς θα αντιδράσουν Κρεμλίνο και Πεκίνο και πώς πρέπει να διαχειριστούν τις ΗΠΑ οι Ευρωπαίοι;
Πράγματι, ήταν μια σαφής παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Δεν είναι καθόλου σαφές ότι η επιχείρηση ήταν νόμιμη ακόμη και βάσει του αμερικανικού δικαίου. Αυτή η ενέργεια παρέχει στο Πεκίνο και στη Μόσχα δικαιολογία για ό,τι σκοπεύουν να κάνουν. Δεν νομίζω πάντως ότι αλλάζει τους υπολογισμούς τους. Η πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι ότι πρέπει να εξισορροπήσουν τα συμφέροντά τους για την ασφάλεια και την οικονομία και ότι δεν υπάρχει πραγματική ευρωπαϊκή ένωση, με δεδομένο ότι οι ΗΠΑ κάνουν πράγματα που μπορεί να τους απογοητεύσουν επί της ουσίας, επί του κράτους δικαίου, ή μπορεί να απειλήσουν τα συμφέροντα ασφάλειάς τους. Θα είναι δύσκολο. Πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δαγκώνουν τη γλώσσα τους για το τι κάνει ο Τραμπ επειδή έχει επιρροή πάνω τους, ιδιαίτερα στο μέτωπο της ασφάλειας. Το βασικό ανησυχητικό σημείο για την Ευρώπη είναι ότι ο εγγυητής ασφάλειάς της μπορεί να μην ενδιαφέρεται πλέον για τη δουλειά. Μία από τις συνέπειες είναι ότι μπορεί να προκαλέσει σύγκρουση που δεν θα συνέβαινε διαφορετικά. Διότι αν η Μόσχα πιστέψει ότι το ΝΑΤΟ είναι πλέον ένα άδειο δοχείο, ότι το Αρθρο 5 είναι άνευ νοήματος, θα οδηγηθεί η ευρωπαϊκή ασφάλεια σε μια πολύ επικίνδυνη κατεύθυνση.
