«Οι νέοι συγγραφείς είναι περισσότερο εξωστρεφείς»

Οι καινούργιες φουρνιές ιταλών συγγραφέων μεταφράζονται σε περισσότερες γλώσσες απ’ ό,τι παλαιότερα και έχουν ως κεντρικό σημείο μυθοπλαστικής αναφοράς αληθινές ιστορίες από τους εαυτούς τους και το κοντινό κοινωνικό περιβάλλον. Η Μελάνια Ματζούκο και το Βραβείο Strega δίνουν συνεχώς βήμα σε νεότερες φωνές, με βασικό μέλημα το άνοιγμα του βραβείου προς νέες αγορές και συγγραφείς που δεν θα είχαν άλλον τρόπο αναγνώρισης. Συζητήσαμε μαζί της στο πλαίσιο της 21ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, όπου η Ιταλία ήταν η τιμώμενη χώρα.

Το Βραβείο Strega τα τελευταία χρόνια είναι ο καθρέφτης της κάθετης ανόδου της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνίας. Ποιες αλλαγές συμβάλλουν σε αυτή την άνθηση;

Το Βραβείο Strega έχει ανοίξει τα σύνορά του. Οι καινοτομίες που υλοποιήθηκαν είναι δύο: η πρώτη περιλαμβάνει την ανάδειξη των γυναικών συγγραφέων. Σκεφτείτε ότι το 2003 κέρδισα εγώ το Strega και χρειάστηκαν άλλα δεκαεπτά χρόνια για να το κερδίσει πάλι γυναίκα. Η δεύτερη έχει να κάνει με τους εκδοτικούς οίκους. Παραδοσιακά στο Βραβείο συμμετείχαν αποκλειστικά οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι. Τα τελευταία χρόνια αυτό άλλαξε και συμμετέχουν και πολλοί μικρότεροι. Προσπαθήσαμε να διευρύνουμε και να εκδημοκρατίσουμε τον θεσμό. Ετσι δόθηκε ευκαιρία σε νέες φωνές να καθιερωθούν, οι οποίες ήταν χαμένες. Το μονοπώλειο των μεγάλων εκδοτικών οίκων έσπασε μαζί με τον ανοδικό κύκλο των γυναικών. Τώρα πλέον μπορούν να κερδίσουν το Βραβείο εκδοτικοί και νέοι συγγραφείς που δεν υπήρχε περίπτωση να συμβεί τα προηγούμενα χρόνια.

Με ποιον τρόπο συγκεκριμένα το Βραβείο άνοιξε τα σύνορα;

Ολες μας οι προσπάθειες είναι να γυρίσει το Strega στην αρχή της συμμετοχικότητας. Ξέρετε το Βραβείο ξεκίνησε από μια παρέα φίλων. Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που έδιναν το Βραβείο και από εκεί και κάτω υπήρχαν τετρακόσιοι ψηφοφόροι – ένας κύκλος λογίων, λογοτεχννών και φιλοσόφων. Ψήφιζαν μεταξύ τους μόνο. Αυτό δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ ότι το Strega γεννήθηκε λίγο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά τον φασισμό. Δημιουργήθηκε για τη δημοκρατία. Η καινούργια επιτροπή, της τελευταίας δεκαετίας περίπου, γυρίζει πίσω σε αυτές τις αρχές. Στην επιτροπή υπάρχουν συγγραφείς, γλωσσολόγοι, άνθρωποι του Ιδρύματος που έχει υπό την αρμοδιότητά του το Βραβείο, εκπρόσωποι εκδοτών και βιομηχάνων.

Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνίας και κυρίως της πεζογραφίας, που σημειώνει μεγάλη άνοδο;

Ας πούμε ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε λιγότερο μια πεζογραφία της εξ ολοκλήρου επινόησης, και περισσότερο ιστορίες που στηρίζονται σε πραγματικά γεγονότα. Αυτοβιογραφικά περάσματα, μαρτυρίες, οικογενειακές αφηγήσεις κ.λπ. Αυτή είναι μια τάση που επικρατεί περισσότερο σε εμάς, και διαβάζεται από περισσότερους αναγνώστες. Προσωπικά δεν θα έλεγα ότι την υιοθετώ, αλλά έχει σαφώς κυριαρχήσει. Αν και τελευταία, φαίνονται σημάδια υποχώρησής της. Για παράδειγμα φέτος στους φιναλίστ έχουμε μια πλειάδα βιβλίων που έχουν non-fiction περιεχόμενο.

Μιλώντας σχετικά πρόσφατα με τη Βερόνικα Ράιμο, μου έλεγε ότι σκοπός δεν είναι μόνο να μετατοπιστούμε από τον ανδρικό κανόνα, αλλά μέσα από αυτή την ανατρεπτική διαδικασία να δώσουμε μια νέα μορφή στην πεζογραφία.

Πράγματι οι γυναίκες του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα δημιούργησαν ένα νέο λογοτεχνικό είδος. Οταν πήγαν ύστερα να γράψουν τους κανόνες αυτής της νέας λογοτεχνικής διαδικασίας, δεν τις έλαβε κανείς υπόψη. Εμείς τώρα είναι σαν να ανακαλύπτουμε μια καινούργια γενεαλογία και ξαναγράφουμε το περιεχόμενό της. Ξέρετε το πιο γνωστό παράδειγμα σε ιστορικό μυθιστόρημα που δεν κέρδισε το Βραβείο Strega ήταν ένα κομβικό μυθιστόρημα της Αννα Μπάντι με τίτλο «Αρτεμισία». Ηταν η ιστορία της πιο γνωστής ζωγράφου του 17ου αιώνα, γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο, με τη συγγραφέα να μιλάει μέσα από τη ζωγράφο για το πώς βλέπει τον κόσμο. Τώρα οι περισσότεροι έτσι γράφουν, αλλά το 1946 που η Αννα Μπάντι το κυκλοφόρησε, βρήκε μόνο απόρριψη. Αρα γι’ αυτό σας είπα ότι για δεκαετίες είχαμε αγνοήσει τις αρχικές πηγές ενός είδους. Ουσιαστικά οι γυναίκες από παλιά είχαν αποδομήσει τα λογοτεχνικά είδη.

Πώς βλέπετε αυτή την επέκταση της ιταλικής λογοτεχνίας, που μεταφράζεται σε πολλές γλώσσες πια, οι επαγγελματίες του χώρου σας κάνουν καριέρες σε άλλες μεγάλες χώρες, οι νέοι ιταλοί συγγραφείς έχουν πρωτόφαντη αναγνώριση;

Υπάρχει μια καινούργια φουρνιά συγγραφέων, που είναι περισσότερο Ευρωπαίοι και εξωστρεφείς. Και μεταξύ τους συνδέονται. Η αφήγησή τους έχει βελτιωθεί πολύ. Δεν δίνουμε βάρος μόνο στον πολιτικό λόγο αλλά και στον αφηγηματικό πλούτο. Δίνουμε βάρος εδώ για να μπορεί η ιταλική λογοτεχνία να ποντάρει και στη μετάφρασή της, κάτι που γίνεται τα τελευταία χρόνια. Η βασική έλξη για την επέκταση της ιταλικής λογοτεχνίας είναι οι ιστορίες της, πέρα από τις κρατικές ή άλλες βοήθειες. Προσωπικά είναι αυτό που λένε: γίνε πολύ καλός σε κάτι και άσε τους άλλους να ενδιαφερθούν. Μη φανταστείτε ότι διαβάζουμε πολύ. Λιγότερο από τους μισούς Ιταλούς διαβάζουν σταθερά ένα βιβλίο τον χρόνο.

Ποια είναι η μεγάλη πρόκληση του Βραβείου Strega τα επόμενα χρόνια;

Να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε την εξέλιξη της κοινωνίας γύρω μας και να βρούμε τρόπους επαφής με τη νεότερη γενιά, για την οποία σε μεγάλο βαθμό η λογοτεχνία είναι είδος προς εξαφάνιση. Κύριό μας μέλημα είναι η αξιολόγηση του βιβλίου στην ολότητά του, με βάση τη γλώσσα.