ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ

Είναι γνωστή η έννοια της προσθήκης, το λεγόμενο «πανωσήκωμα» σε υφιστάμενα κτίρια, που συνδέεται με την εικόνα των αναμονών του οπλισμού στην ταράτσα, που περίμεναν να υποδεχθούν τους νέους ορόφους, και συνήθως προορίζονταν για τα παιδιά μετά τον γάμο, για να μένουν με τους γονείς. Η συνήθης διαδικασία ήταν οι νέοι όροφοι να ακολουθήσουν την αρχιτεκτονική του υπάρχοντος, με μικρές διαφοροποιήσεις, ή το αντίστροφο, δηλαδή η σχετική ανάπλαση του παλιού σύμφωνα με το νέο. Σπάνια βέβαια συναντάμε ανάλογες αρχιτεκτονικές επεμβάσεις που να ξεχωρίζουν. Ωσπου το 1989 μεγάλη εντύπωση προκάλεσαν οι δημοσιεύσεις στα αρχιτεκτονικά περιοδικά της τολμηρής προσθήκης του αρχιτεκτονικού γραφείου Coop Himmelb (l) au στη Falkestrasse στη Βιέννη (εικ. 1). Μία δικηγορική εταιρεία επεκτείνει τα γραφεία της που βρίσκονται σε ένα παλαιό εκλεκτικιστικό κτίριο, με νέους χώρους κάτω από εντυπωσιακές γυάλινες επιφάνειες, δίνοντας μια νέα κατεύθυνση στη λογική της προσθήκης, που ανέτρεπε τα μέχρι τότε δεδομένα. Εκτοτε, παρακολουθώ με ενδιαφέρον το θέμα της προσθήκης τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό και ομολογώ ότι έχουν πραγματοποιηθεί με την υπογραφή των αρχιτεκτόνων ενδιαφέρουσες επεμβάσεις.

Θα ήθελα όμως να αναφερθώ σε ένα άλλο είδος προσθηκών, που κυριαρχεί στην πέμπτη όψη των κτιρίων στην Ελλάδα. Με ιντριγκάρει η λογική της αυτοσχέδιας και συνήθως παράνομης προσθήκης με κεραμίδια στις αστικές πολυκατοικίες. Και αν περιπλανηθείτε από ψηλά στο google earth, θα παρατηρήσετε έναν ικανό αριθμό κτιρίων που καλύπτονται από κεραμοσκεπείς προσθήκες, που δεν είναι συχνά ορατές από τον δρόμο. Μια εικόνα που παραπέμπει στη δεκαετία του ’80, όταν ο Γιάννης Καλαντίδης, γενικός γραμματέας του ΥΠΕΧΩΔΕ, πρότεινε να καλυφθούν οι ταράτσες των πολυκατοικιών με κεραμοσκεπές, αλλάζοντας την πέμπτη όψη των κτιρίων και της πόλης. Μια πρόταση που δεν θεσμοθετήθηκε, αλλά μέσα στον χρόνο φαίνεται να υλοποιείται σταδιακά. Γιατί βέβαια είναι η εύκολη λύση σε σχέση με το μπετόν, μια και τα υλικά της ξύλινης στέγης και το κεραμίδι, αγαπημένο υλικό του Νεοέλληνα, μεταφέρονται και τοποθετούνται εύκολα και εν κρυπτώ. Η ευρηματικότητα του Ελληνα είναι μοναδική και κυρίως οι τρόποι που καταφέρνει να σκαρώνει παράνομες κατασκευές, που τελικά σε έναν βαθμό διασκεδάζουν τη μονοτονία αυτής της πόλης. Κινούμενος λοιπόν στην πόλη, προβληματίζομαι όταν κάποιες φορές διαπιστώνω στη στέψη ενός μοντέρνου κτιρίου μια νέα προσθήκη με το γραφικό κεραμίδι να κυριαρχεί, άλλοτε αξιοπρεπής (εικ. 2) και άλλοτε εκ του προχείρου, διαμορφώνοντας μια εικόνα παράταιρη, αλλοιώνοντας τις όψεις και παραβαίνοντας τους ισχύοντες κανονισμούς της πολυκατοικίας, αλλά τελικά σιωπηρά αποδεκτή σε αυτή την άναρχη πόλη.

Αντίστοιχα, στο Λονδίνο παρακολουθώ με ενδιαφέρον ανάλογες προσθήκες σε υφιστάμενα κτίρια που φέρουν την υπογραφή αρχιτεκτόνων με άλλοτε τολμηρές και άλλοτε πιο ήπιες επεμβάσεις που πραγματικά κινούν το ενδιαφέρον και αποτελούν τοπόσημα στην πόλη, όπως τη βραβευμένη ιδιάζουσα προσθήκη (εικ. 3) του αρχιτεκτονικού γραφείου Penoyre and Prasad, στο κτίριο του 1920 του University of London, Birkbeck Campus, στην περιοχή του σταθμού Great Portland Street.

Στην Ελλάδα έχουν πραγματοποιηθεί κάποιες τολμηρές και ενδιαφέρουσες προσθήκες με την υπογραφή αρχιτεκτόνων, που έχουν και έναν πειραματικό χαρακτήρα. Οι αρχιτέκτονες Νίκος Σκουτέλης και Φλάβιο Ζανόν, ήδη από το 1996, μας αιφνιδίασαν με μια ετερόκλητη προσθήκη στο Ηράκλειο Κρήτης με εφήμερα υλικά. Θα ήθελα επίσης να επισημάνω το γνωστό πολυβραβευμένο «κουτί που πετάει», που πραγματοποίησε η αρχιτέκτων Μυρτώ Κιούρτη, με αφετηρία μια προσθήκη ορόφου, ένα πανωσήκωμα στο Χαϊδάρι, όπου συσχετίζοντας τον σχεδιασμό με βαθύτερες πτυχές του ψυχισμού των κατοίκων προχώρησε σε μια εντυπωσιακή μετάπλαση του συνόλου.

Μια ακόμα ενδιαφέρουσα προσθήκη, σε μια διπλοκατοικία της δεκαετίας του ’50 (εικ. 4), πραγματοποίησαν πρόσφατα οι αρχιτέκτονες Ματίλντα Μπεράχα, Δημήτρης Σωτηρόπουλος και Ρωξάνη Μαραγκουδάκη στην πλατεία Καραμανλάκη, στην περιοχή Πατησίων. Μια προσθήκη με οπισθοχωρήσεις των ορόφων και μεγάλες βεράντες, με μια ιδιάζουσα και ενδιαφέρουσα συνύπαρξη του παλιού με το καινούργιο, και με μια βιοκλιματική προσέγγιση που εξασφαλίζεται με την ένταξη στις όψεις ενός νέου μεταλλικού κελύφους από κινούμενα από διάτρητη λαμαρίνα πάνελ, που η δομή τους σχετίζεται με τη ματιέρα του σοβά αρτιφισιέλ του υπάρχοντος. Παράλληλα δίνουν και μια αέρινη αίσθηση, και κατά τη διάρκεια της ημέρας με το φως το κτίριο μεταλλάσσεται, ενώ παράλληλα προσδίδουν και ένα αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, αποτελώντας μια έκπληξη για την περιοχή.

Ας αξιοποιήσουμε την πρόσθετη δόμηση με προσθήκες πάνω στα υπάρχοντα κτίρια, όποτε είναι εφικτό, αποφεύγοντας τις εύκολες κατεδαφίσεις παλιών κτιρίων και αναζητώντας λύσεις σε συνεργασία με αξιόπιστους αρχιτέκτονες, που διατηρούν τις μνήμες της πόλης και την ιστορία της, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα ενδιαφέρουσες καινοτόμες προτάσεις.