«Η μνήμη είναι που διαμορφώνει τον χαρακτήρα μας»

Η Παρθενόπη, η πανέμορφη Σειρήνα της οποίας η σορός, σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό μύθο, κατέληξε στην περιοχή της Ιταλίας που αργότερα ονομάστηκε Νεάπολη – η σημερινή Νάπολη – δεν έχει ίσως άμεση σχέση με την ταινία «Παρθενόπη» του Πάολο Σορεντίνο, η οποία με πρωταγωνίστρια την Τσελέστε Ντάλα Πόρτα προβάλλεται εδώ και δύο περίπου εβδομάδες στις ελληνικές αίθουσες (αυτή την εποχή η ταινία κάνει μια εξαιρετική εμπορική καριέρα στην Ιταλία στην οποία διανεμήθηκε με έξυπνη στρατηγική των μεταμεσονύχτιων προβολών προκειμένου να παρασύρει κοντά της το νεανικό κοινό – κάτι που έγινε).

Σίγουρα όμως η «Παρθενόπη» έχει έμμεση σχέση με τον μύθο διότι η ηρωίδα της ιστορίας ονομάζεται και αυτή Παρθενόπη, και είναι επίσης μια πανέμορφη νέα κοπέλα, σε μια ταινία της οποίας ο χτύπος της καρδιάς μοιάζει να είναι η «χαμένη νιότη».

«Νομίζω ότι για μένα αυτή η ταινία είναι πολύ προσωπική υπόθεση» θα μου πει ο Πάολο Σορεντίνο στη συνάντησή μας στο εστιατόριο Albane, στην ταράτσα του ξενοδοχείου J. Marriott των Καννών, λίγες μέρες μετά την επίσημη πρεμιέρα της, τον περασμένο Μάιο. «Ισως μάλιστα να είναι πολύ πιο προσωπική από την αμέσως προηγούμενή μου, το “Χέρι του Θεού”» (μια ιστορία ενηλικίωσης στη Νάπολη της δεκαετίας του 1980, στην οποία το αγόρι που πρωταγωνιστούσε ήταν ξεκάθαρα ένα alter ego του).

ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Ο Σορεντίνο αποκάλεσε την «Παρθενόπη» «ένα όχημα ιδιαίτερα προσωπικών συναισθημάτων». Είπε ότι πολλά από τα όσα βλέπουμε στην ταινία, που είναι η πορεία της κεντρικής ηρωίδας από τη δεκαετία του 1950 ως τις μέρες μας, προέρχονται από τη δική του ζωή. «Υπάρχουν στοιχεία της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας μου, χαμένες ευκαιρίες, έρωτες, ή όνειρα που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Ομως όλα αυτά συνδέονται με κάτι γενικότερο, κάτι που επίσης με απασχολεί στον κινηματογράφο, και αυτό είναι το στοιχείο του χρόνου. Αυτή η ταινία μού έδωσε την ευκαιρία να εξερευνήσω καλύτερα την έννοια του χρόνου».

Ο σκηνοθέτης, ένας ψηλός, ξερακιανός άντρας με ανακατεμένα μαλλιά και μονίμως αγέλαστο ύφος (ο Σορεντίνο είναι μονίμως επιφυλακτικός με τους δημοσιογράφους γιατί πιστεύει ότι δεν του έχουν φερθεί σωστά στην πατρίδα του), μιλούσε και ένιωθες ότι το βλέμμα του ταξίδευε.

«Ο χρόνος με ενδιαφέρει πολύ, το πώς κυλάει, το πώς περνάει, τα σημάδια που αφήνει πίσω του… Σκέφτομαι την ελπίδα που ποτέ δεν σταματά να υπάρχει, ακριβώς επειδή ο χρόνος βρίσκεται και μπροστά σου. Θα έλεγα ότι η “Παρθενόπη” είναι ένας τρόπος με τον οποίο στοχάστηκα τον χρόνο».

Γεννημένος στη Νάπολη το 1970, ο δημιουργός ταινιών που έχουν κάνει τεράστια αίσθηση παγκοσμίως, από το «Il divo», μια φαντασία για τον πολιτικό Τζούλιο Αντρεότι, ως το αριστούργημά του, την «Τέλεια ομορφιά» (που το 2014  κέρδισε το Οσκαρ διεθνούς ταινίας), έχασε τους γονείς του σε τροχαίο δυστύχημα όταν ήταν μόλις 16 ετών. Ενώ αυτή η τραγωδία διαπερνά την ιστορία της ταινίας «Το χέρι του Θεού», οι συνέπειές της, το πώς αυτή η κατάσταση επηρέασε τον σκηνοθέτη, ίσως να αναπτύσσεται περισσότερο στην «Παρθενόπη», αλλά πιο υπόγεια, και ποτέ με ξεκάθαρο τρόπο. «Δεν είχα ποτέ την ευκαιρία να απολαύσω τη νιότη έτσι όπως οι νέοι άνθρωποι συνήθως την απολαμβάνουν» είπε.

«Οι συνθήκες με ανάγκασαν να ωριμάσω απότομα, να μην υπάρξω ποτέ ανέμελος, να μη ζήσω όπως θα ήθελα να ζήσω, όπως ο περισσότερος νέος κόσμος ζει. Τελικά, η μόνη διέξοδός μου αλλά και το μέσο με το οποίο μπορώ να μιλήσω για όλα αυτά ήταν ο κινηματογράφος».

ΤΟ ΦΙΛΤΡΟ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ. Πράγματι, τίποτα στην «Παρθενόπη» δεν δηλώνει ότι παρακολουθούμε μια ιστορία συνυφασμένη με τη ζωή του σκηνοθέτη· τίποτα δεν «λέγεται» με ξεκάθαρο τρόπο.

Ομως την ίδια ώρα, ο τρόπος με τον οποίο η «Παρθενόπη» είναι κατασκευασμένη, είναι λίγο ονειρικός, σαν να παρακολουθείς έναν πίνακα με ζωγραφιές που με έναν παράξενο τρόπο αποκρυσταλλώνουν αναμνήσεις. Τις αναμνήσεις του Σορεντίνο. «Ναι, ναι, συμφωνώ» απάντησε στην παρατήρησή μου. «Ετσι είναι. Και στην πράξη αυτό φαίνεται όταν βλέπουμε την ηλικιωμένη κυρία να θυμάται…». Για τον Πάολο Σορεντίνο «η μνήμη είναι ένα φίλτρο που μας επιτρέπει να θυμόμαστε τα γεγονότα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Η μνήμη είναι τελικά αυτή που διαμορφώνει τον χαρακτήρα μας και νομίζω ότι πραγματικά η μνήμη είναι που μας βοηθά να αποφασίσουμε τι θα γίνουμε στη ζωή μας».

Ομως η «Παρθενόπη» είναι επίσης μια ταινία για τη Νάπολη και η Νάπολη είναι η πατρίδα του Πάολο Σορεντίνο. Οταν τον ρώτησα αν η αίσθηση του «ανήκω κάπου» παίζει σημαντικό ρόλο στις ταινίες του, εκείνος αρχικά δεν κατάλαβε την ερώτηση. «Τι εννοείτε να ανήκω κάπου;» ρωτά με τη σειρά του. «Με ποια έννοια;». Του εξήγησα ότι αναφέρομαι στη χωροταξική έννοια του όρου «ανήκω κάπου», στην ίδια τη Νάπολη, την πατρίδα του. «Αααα, τώρα καταλαβαίνω» απάντησε ο Σορεντίνο. «Οχι, δεν αισθάνομαι ότι ανήκω κάπου και ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι εργάζομαι σε διάφορα σημεία του κόσμου, όχι μόνο στην Ιταλία αλλά και σε άλλες πόλεις της Ευρώπης, όπως και στο Χόλιγουντ (μια από τις λιγότερο επιτυχημένες ταινίες του είναι η «Εκεί που χτυπά η καρδιά μου» με πρωταγωνιστή τον Σον Πεν).

Μόνον δύο ταινίες μου είναι τοποθετημένες στη Νάπολη, οι υπόλοιπες οκτώ είναι μοιρασμένες από εδώ και από εκεί. Γεννήθηκα στη Νάπολη, μου αρέσει η Νάπολη αλλά δεν νιώθω ότι ανήκω σε αυτή την πόλη». Αν σκεφτείς το πόσο ζωντανό ρόλο παίζει η Νάπολη στην «Παρθενόπη» όσο και στο «Χέρι του Θεού», η απάντηση ξαφνιάζει κάπως, αλλά ο Σορεντίνο την υποστηρίζει. «Αν κάτι νομίζω ότι αυτήν τουλάχιστον την περίοδο με ενδιαφέρει κυρίως είναι να ανακαλύψω τη Νάπολη, μια πόλη την οποία γνωρίζω γιατί πέρασα εκεί ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου αλλά σήμερα, που δεν ζω πλέον εκεί, αισθάνομαι ότι δεν τη γνωρίζω πλήρως».