Το θηρίο είμαστε εμείς οι ίδιοι

Ευτύχησε στα χέρια της Εμέι ντι Γιονγκ, ολλανδής συγγραφέως graphic novel, δημιουργού κινουμένων σχεδίων και εικονογράφου, βραβευμένης μεταξύ άλλων με το International Manga Award, ένα από τα σπουδαιότερα μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ένα κλασικό βιβλίο που θα έπρεπε να διαβάζεται από τους μαθητές και τους συγγραφείς.

Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα που εξέδωσε, το 1954, ο συγγραφέας Γουίλιαμ Γκόλντινγκ (Αγγλία,1911-1993), Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας 1983, ένα έργο που αποτελεί υπόδειγμα ισορροπίας μεταξύ της μορφής και του περιεχομένου, της συμπαγούς δομής και των συμπυκνωμένων απόψεων σχετικά με την ύπαρξη και το νόημά της, καθώς και με τη θέση του ατόμου στην κοινωνία. Είναι μια αλληγορία για την ανθρώπινη φύση και, κυρίως, για ένα χαρακτηριστικό της, την καταστροφική ορμή της στην προσπάθειά της να αποκτήσει δύναμη και εξουσία, να γίνει ο απόλυτος άρχων στον περίγυρό της.

Οταν το αεροπλάνο πέφτει σε ένα απομονωμένο και έρημο νησί, μια ομάδα επιζώντων νεαρών οδηγείται σε πρωτόγνωρες καταστάσεις, επιδεικνύοντας καταστροφικές τάσεις, αν και όλοι επιθυμούν και επιδιώκουν να επιβιώσουν. Από την πρώτη στιγμή η παραδείσια εικόνα του νησιού μετατρέπεται σε κόλαση, η αθωότητα δίνει τη θέση της στη βία και την καχυποψία, το ομαδικό πνεύμα εξαφανίζεται, γιατί ο καθένας βρίσκεται απομονωμένος στον εαυτό του και προσπαθεί να επιβληθεί στους άλλους, από τους οποίους μερικοί είναι διαθέσιμοι στο να υποταχθούν και να χειραγωγηθούν.

Για να επιβιώσουν τα παιδιά, θα εκλέξουν αρχηγό, τον Ραλφ, οι αντιπαλότητες και οι ανταγωνισμοί, ωστόσο, τους κάνουν επιθετικούς, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν, πολύ σύντομα, την ψυχολογία του όχλου, αδιαφορώντας για την κοινή λογική και το κοινό συμφέρον. Ο όχλος ασχολείται με άχρηστα και ολέθρια, όπως αποδεικνύεται, ζητήματα, αδιαφορεί για τη συγκρότηση της ομάδας, την οργάνωσή της, τους κανόνες και την ομαλή λειτουργία της, την πειθαρχία. Εξάλλου, ακόμα και όταν οι κανόνες ορίζονται, αυτοί δεν εφαρμόζονται από τους περισσότερους, οι οποίοι συμπεριφέρονται παρορμητικά, σύμφωνα με τα ένστικτα και τις τρέχουσες ανάγκες τους.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτή την αλληγορία για να σχολιάσει τη θέση του ανθρώπου στη φύση και την κοινωνία, γιατί, αν και οι κοινωνίες έχουν προοδεύσει, τα μέλη των μικρών και των μεγάλων ομάδων συνεχίζουν να κρύβουν πρωτόγονη επιθετικότητα και να παραβιάζουν τους κανόνες και τα όρια, να συμπεριφέρονται αυτοκαταστροφικά μολονότι πιστεύουν πως επιδιώκουν να κάνουν ό,τι είναι καλύτερο για τους ίδιους αλλά και για τους άλλους, αναγνωρίζοντας όμως ότι είναι καλό για τους άλλους εκείνο που ικανοποιεί πρώτα το προσωπικό τους συμφέρον.

Οι χειμαρρώδεις και εύστοχες περιγραφές, που αποτυπώνουν τα κάλλη ενός παραμυθένιου νησιού, αποτελούν το κατάλληλο σκηνικό για να παρουσιαστεί το «κακό» καθώς και οι αντιφατικές και βίαιες αντιδράσεις των ατόμων μέσα σε ένα όμορφο φυσικό περιβάλλον αλλά άγνωστο, το οποίο μετατρέπεται σε αφιλόξενο περισσότερο από την αφροσύνη του ανθρώπου παρά από τους κινδύνους που κρύβει το ίδιο.

Σε αυτή τη διαμάχη ανάμεσα στις αντίπαλες ομάδες που δημιουργούνται, τελικά επιβιώνει όχι ο πιο έξυπνος και προνοητικός, αυτός που αποδεικνύει ότι «οι πιο απλές ιδέες είναι και οι πιο μεγάλες», αλλά ο πιο ισχυρός συναισθηματικά, αυτός που κάνει τις ορθές και μετριοπαθείς επιλογές στις κατάλληλες στιγμές, αυτός που εμπιστεύεται τον συνετό σύντροφο, επιλέγει τον χρήσιμο συνεργάτη και όχι τον θρασύ και τον δημαγωγό. Τα παιδιά, όπως και οι μεγάλοι, δείχνουν, ακόμα και σε ακραίες περιπτώσεις, ότι είναι ανίκανα να επικοινωνήσουν, παγιδευμένα στον προσωπικό κόσμο εμπειριών και συναισθημάτων, στον εγωισμό και τον ναρκισσισμό τους, τον μικρόκοσμό τους. Οι συνεχείς συγκρούσεις, στις οποίες κύριο λόγο έχουν η χυδαιότητα και ο πρωτογονισμός, προέρχονται όχι από τη διαφορετική στάση του καθενός για τα σχέδιά τους τα σχετικά με το πώς θα κινηθούν για το κοινό όφελος, το κοινό συμφέρον και τη σωτηρία τους, αλλά για το πώς θα ικανοποιήσουν τον εγωισμό τους και το στιγμιαίο ατομικό συμφέρον.

Και πολύ συχνά ο εξυπνάκιας, που δεν διαθέτει ταλέντα, ειρωνεύεται τους έξυπνους και τους ικανούς, εκείνους οι οποίοι έχουν ιδέες, λύσεις για τα αδιέξοδα και οι οποίοι επιδεικνύουν κοινωνικές δεξιότητες. Ωστόσο η απρονοησία και η ανευθυνότητα κοστίζουν, ενώ συνεχώς συγκρούονται οι δύο διαφορετικοί κόσμοι: «ο εκθαμβωτικός κόσμος του κυνηγιού, της τακτικής, του άγριου ενθουσιασμού, της επιδεξιότητας· και ο κόσμος της νοσταλγίας και της κοινής λογικής…». Ενας από τους πρωταγωνιστές έχει τα χαρακτηριστικά του αρχηγού, αλλά αυτά ταυτίζονται με την ψυχολογία του όχλου, τον οποίο χειραγωγεί, ή, και όπως ομολογεί ο ίδιος, «παίρνουμε διάφορες αποφάσεις, αλλά δεν τις τηρούμε…». Και μολονότι ακόμα και οι ασύνετοι καταλαβαίνουν ότι το «θηρίο είναι οι ίδιοι…», δεν κάνουν τίποτε για να αλλάξουν την κατάσταση, συμπεριφέρονται χωρίς οργάνωση, γοητευμένοι από την ευκολία της απρονοησίας και του παραλογισμού.

Η Εμέι ντι Γιονγκ, η οποία στα πρώτα δείγματα της δουλειάς της φαινόταν ότι είχε επηρεαστεί από τα manga, κρατάει κομβικά σημεία από τη γοητευτική αφήγηση του πρωτοτύπου και τα συνδέει με τις ευφάνταστες εικόνες της, δημιουργώντας με σεβασμό εκ νέου τον αλληγορικό κόσμο του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, τον οποίο φέρνει κοντά στους μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Και όπως τονίζει η ίδια στο σημείωμά της: «…Δημιουργώντας αυτή τη διασκευή, δεν ήθελα απλώς να φτιάξω μια εικονογραφημένη εκδοχή του μυθιστορήματος, αλλά να επιστρέψω στο φορμάτ του graphic novel να κάνει αυτό που κάνει καλύτερα: να προσθέσει νόημα μέσω της εικαστικής σύνθεσης, του χρώματος και της ατμόσφαιρας…».

Ευτυχώς οι διάλογοι αλλά και τα αφηγηματικά μέρη είναι σύντομα, καθόλου παραφορτωμένα με τον λόγο, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις. Εξάλλου σε αυτού του είδους τις δημιουργίες επιβάλλεται να πρωταγωνιστεί η εικόνα με την πρωτοτυπία της αλλά ακόμα και με την υπερβολή της. Οι εκφράσεις στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών αποδίδουν τα συναισθήματά τους, με το πρόσωπο του Πίγκι, που συνδυάζει την αθωότητα με τη σπιρτάδα, να μένει αποτυπωμένο στη μνήμη του αναγνώστη.

William Golding
Ο άρχοντας των μυγών
Τhe Graphic Novel
Διασκευή και εικονογράφηση Aimee De Jongh
Μτφ. Εφη Τσιρώνη
Εκδ. Διόπτρα, 2024, σελ. 360
Τιμή 25 ευρώ