«Μια παράσταση που δεν θα ξεχάσω ποτέ»

Είναι αμφίβολο ή μάλλον απολύτως βέβαιο πως αν αλλάζαμε τους όρους του σημερινού αφιερώματος και αντί για πολιτικά πρόσωπα, που τα καλούμε να μιλήσουν για το «ποια θεατρική παράσταση έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη τους», είχαμε απευθυνθεί σε ηθοποιούς ζητώντας να μας μιλήσουν για μια πολιτική πράξη που να τους έχει ενθουσιάσει, θα είχαμε συναντήσει, αν όχι μια καθολική αμφισβήτηση, οπωσδήποτε μια επιφύλαξη ακόμη και για το πιο αποδεδειγμένα πολιτικής χροιάς επίτευγμα. Δυο περιοχές εξίσου, έστω και για διαφορετικούς λόγους, «επικίνδυνες», αυτές του θεάτρου και της πολιτικής. Η ασυγκρίτως ευκολότερα διαπιστωνόμενη ειλικρίνεια της πρώτης σε σχέση με τη δεύτερη καθώς και ο αμεσότερα εκφραζόμενος παρηγορητικός της χαρακτήρας φέρνουν το θέατρο σε θέση πρωτιάς όσον αφορά τα ενδιαφέροντα και τις επιλογές ακόμη και των ίδιων των πολιτικών – απόδειξη οι συγκεντρωμένες σήμερα απαντήσεις. Με μια ερώτηση και ένα θέμα που άπτονται της προσφιλούς για όλους μας αναπολητικής διάθεσης και μιας βιωματικής επιπλέον εγρήγορσης, αναδεικνύεται το ασύγκριτο μιας θεωρούμενης εφήμερης τέχνης να πλουτίζει με έναν ανεπανάληπτο αλλά και ισοδύναμο τρόπο τόσο το παρελθόν όσο και το παρόν. Και με τη χειροπιαστή βεβαιότητα πως οι εκατοντάδες ή μάλλον χιλιάδες προσερχόμενοι καθημερινά στις θεατρικές αίθουσες θεατές «επενδύουν» την παρούσα στιγμή σε ένα εξίσου πλουτοφόρο στην ανακίνησή σου παρελθόν. Πρόκειται για μια «συνέχεια» που ακόμα και η διαρκέστερη όσον αφορά τη φύση της τέχνη δεν μπορεί παρά να ζηλέψει έτσι όπως συνδυάζει ταυτόχρονα, άμεσα και σπαρταριστά τη «θεραπεία» του ανεπούλωτου καημού της επικοινωνίας με την κρυφή, ανομολόγητη συνήθως επιθυμία να μεταμορφωθείς σε κάτι άλλο σε σχέση με τη δυσβάσταχτη συνήθως προσωπική σου συνθήκη.

Γιώργος Αμυράς

«Γυάλινος κόσμος» στο θέατρο Εμπρός, 1997

Πριν από σχεδόν 30 ολόκληρα χρόνια είχα την τύχη να παρακολουθήσω στο θέατρο Εμπρός, στη μικρή σκηνή του παλιού τυπογραφείου, τον «Γυάλινο κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μαυρίκιου. Ακόμη και σήμερα θυμάμαι ότι οι θεατές είχαμε μείνει άναυδοι από τη θεατρική εμπειρία αυτού του αριστουργήματος που μας έκανε να το σκεφτόμαστε μέρες μετά και, όπως φαίνεται, και δεκαετίες μετά.

Θυμάμαι πολύ έντονα τη σκηνοθετική πρωτοπορία του Μαυρίκιου, το πόσο βαθιά στον πυρήνα του κόσμου του Τ. Ουίλιαμς είχε εισχωρήσει, το πώς ξεχώριζε τον παρελθοντικό χρόνο της αφήγησης με τη βοήθεια ενός συρμάτινου πλέγματος, κάτι σαν παραβάν επί σκηνής, αλλά και την υπέροχη μουσική του Νίκου Κυπουργού που έδενε με την κινηματογραφική ματιά του σκηνοθέτη και φυσικά τις ερμηνείες της Ράνιας Οικονομίδου αλλά και τριών πρωτοεμφανιζόμενων τότε ηθοποιών, της Αγγελικής Παπαθεμελή, του Νίκου Κουρή και του Αγη Εμμανουήλ. Ιδιαιτέρως είχα κολλήσει με την Παπαθεμελή στον ρόλο της Λόρα. Ηταν μια απίθανη παράσταση, σφιχτοδεμένη και συναρπαστική. Οι βασανισμένοι χαρακτήρες, το ψυχικό φορτίο που κουβαλούσαν, οι εξάρσεις, η ψυχική ανισορροπία, ο ρεαλισμός και η ατμόσφαιρα της παράστασης έβγαιναν αβίαστα, τίποτε δεν φαινόταν υπολογισμένο κι ας το είχε καλά μετρήσει ο Μαυρίκιος, ο θεατής αφηνόταν να αντιμετωπίσει μόνος του τα τεκταινόμενα. Η έλλειψη υπερβολής και ο ρυθμός που έτρεχε, τη μια με γλύκα, την άλλη με ένταση, δεν σου άφηναν δευτερόλεπτο εφησυχασμού και ανάπαυσης.

Οταν τέλειωσε η παράσταση, θυμάμαι, δεν θέλαμε να φύγουμε από την αίθουσα, βγήκαμε σαν υπνωτισμένοι, πήγαμε σ’ ένα περίπτερο, πήραμε μπίρες και καθίσαμε στην πλατεία στου Ψυρή ως τις τρεις το ξημέρωμα συζητώντας για αυτό που μόλις είδαμε και μας είχε τόσο ταρακουνήσει. Λίγες φορές έκτοτε «πάθαμε» το ίδιο πράγμα, να μας ακολουθεί δηλαδή μια παράσταση σαν σκιά στις σκέψεις και τα μάτια. Ηταν μια παράσταση εύθραυστη, σ’ έναν κόσμο εφιαλτικό και δυστοπικό, που σε ανάγκαζε να μπεις και συ ο θεατής στα βάσανα της ιστορίας και της μνήμης και να κάνεις τους δικούς σου απολογισμούς.

Εκτοτε, όταν πήγαινα να δω τον «Γυάλινο κόσμο» σε μεταγενέστερες παραστάσεις, τόσο στην Αθήνα όσο και το εξωτερικό, μάλλον απογοητευόμουν, ο Μαυρίκιος είχε φροντίσει να με κάνει να έχω απαιτήσεις που συνήθως δεν εκπληρώνονταν.

g

Παύλος Γερουλάνος

«Ο αρχιμάστορας Σόλνες» στο θέατρο Διονύσια, 1983

Στάθηκα τυχερός να δω παραστάσεις που έμειναν στην Ιστορία, αλλά και παραστάσεις που έχουν τη δική τους, όμορφη ιστορία. Διάλεξα μια που μου έμεινε αξέχαστη και για τους δύο λόγους. Ο Ιψεν έγραψε τον «Αρχιμάστορα Σόλνες» στα τέλη του 1800. Μια νέα γυναίκα, η Χέλγκα, επισκέπτεται τον Σόλνες και τον σαγηνεύει. Μέχρι που η εμμονή του μαζί της τον οδηγεί στον θάνατο.

Με αυτό το έργο, ο Δημήτρης Χορν αποφάσισε να αποχαιρετήσει, για πάντα, το θεατρικό του κοινό. Και μόνο για αυτό η παράσταση θα έμενε στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου. Για εμένα, όμως, η παράσταση είχε μια πρόσθετη αξία. Για το ρόλο της Χέλγκα, ο Τάκης, όπως τον έλεγαν οι φίλοι του, διάλεξε την αδελφή μου Δέσποινα.

«Δέσποινα, θέλεις να παίξουμε μαζί στο θέατρο;» τη ρώτησε μια μέρα στο τηλέφωνο και εκείνη έμεινε τόσο έκπληκτη όσο και το θεατρικό κοινό όταν την πρωτοείδε στη σκηνή. Δεν είχε ξαναπαίξει ποτέ. Θυμάμαι το καλοκαίρι που έκαναν πρόβες. Ο Χορν ή ο Αλέξης Σολομός, που σκηνοθέτησε την παράσταση, σε κάθε σκηνή μάθαιναν στη Δέσποινα τι σημαίνει θέατρο. Δούλεψαν σκληρά, σε σημείο που όταν άνοιξε η παράσταση στο θέατρο Διονύσια, η Δέσποινα μάγεψε το κοινό. Και εμένα μαζί.

Είδα την παράσταση 3 φορές. Αλλά κάθε φορά την έβλεπα με άλλη ματιά.

Από την πρώτη παράσταση δεν θυμάμαι τίποτα εκτός από τη Δέσποινα να μπαίνει στη σκηνή. Φωτεινή, όμορφη, γεμάτη ζωντάνια, μάγευε με την υπέροχη δυναμικότητα της Χέλγκα. Τη θαύμαζα και ανησυχούσα με τα μάτια του μικρού αδελφού. Αλλά ήταν ρόλος που ταίριαζε στον χαρακτήρα της απόλυτα. Χρειάστηκε να διαβάσω πρόσφατα την αφήγηση του Ιάσονα Τριανταφυλλίδη για να αντιληφθώ ότι δεν ήμουν μόνο εγώ μαγεμένος από την παρουσία της στη σκηνή.

Τη δεύτερη φορά που είδα την παράσταση άρχισα να παρατηρώ τι γινόταν γύρω από τη Δέσποινα. Η μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη, η σκηνοθεσία του Αλέξη Σολομού, τα κουστούμια της Λίλας Ζαΐμη, οι ερμηνείες εκτός του Χορν, της Ελένης Χατζηαργύρη, που επίσης αποχαιρέτησε τότε το πάλκο, και όλων των εξαίρετων ηθοποιών, όλα συνέβαλαν σε ένα θεατρικό έργο που αγκαλιάστηκε από όλους εκείνη την εποχή.

Την τρίτη φορά που την είδα ήταν και η τελευταία τους παράσταση. Τα φώτα της σκηνής πλέον έσβησαν για τη Δέσποινα και τον Τάκη. Αλλά το φως που μοιράστηκαν μαζί μας δεν θα σβήσει ποτέ. Τουλάχιστον όχι σε εμάς που τους αγαπήσαμε.

g

Γιώργος Κατρούγκαλος

«Οι ευτυχισμένες μέρες» στο Εθνικό Θέατρο (Μικρό Ρεξ), 2015

Πολλές παραστάσεις έρχονται στο μυαλό μου. Αλλες λόγω ενός ξεχωριστού ηθοποιού, άλλες λόγω της πρωτοποριακής σκηνοθεσίας, άλλες γιατί απλώς εντυπωσιάστηκα από ένα έργο που δεν ήξερα. Πάντα ενδιαφέρουσες είναι και οι νέες ματιές σε κάτι κλασικό, όπως ήταν η παράσταση του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με τις «Εκκλησιάζουσες», ως λαϊκή οπερέτα, σε διασκευή Σταμάτη Κραουνάκη. Ανάλογο ενδιαφέρον είχε για εμένα και το ανέβασμα της «Ειρήνης» του Αριστοφάνη από τον Τζίμη Πανούση, και μάλιστα στην Επίδαυρο. Ο ανατρεπτικός Πανούσης είχε αποσβολώσει τον δημοσιογράφο που του έπαιρνε συνέντευξη, δηλώνοντας σοβαρά: «Οσα λέγονται για τη μαγεία της Επιδαύρου είναι μ…ς. Ετσι κι αλλιώς ο βασικός μας στόχος είναι η αποδόμηση του έργου».

Πάντα όμως η αισθητική ευχαρίστηση συνδυάζεται, σε ό,τι με αφορά, και με την εκτίμηση του μηνύματος του έργου. Η αδιάρρηκτη σύνδεση, άλλωστε, του θεάτρου με την περιρρέουσα πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα δεν είναι κάτι νέο, ούτε αφορά μόνο δηλωμένα στρατευμένους δημιουργούς, όπως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Δεν είχε επιβάλει ο αθηναϊκός Δήμος πρόστιμο χιλίων δραχμών στον Φρύνιχο γιατί η «Μιλήτου άλωσις» τους θύμισε «οικεία κακά»; Εντυπωσιακή είναι και η παρουσία και επιρροή του θεάτρου σε ακραίες καταστάσεις. Στο πολιορκημένο Λένινγκραντ, για παράδειγμα, αρχικά όλες οι παραστάσεις και οι συναυλίες ακυρώθηκαν. Οπως φυγαδεύτηκαν, για να διασωθούν, οι θησαυροί του Ερμιτάζ, έτσι και οι φιλαρμονικές, τα μπαλέτα, οι μεγάλοι θίασοι διασκορπίστηκαν από το Περμ, κοντά στα Ουράλια, μέχρι τη Σιβηρία, στο Νοβοσιμπίρσκ. Γρήγορα όμως και εκ των ενόντων ξανάρχισαν οι παραστάσεις από τα απομεινάρια των θεάτρων Μαρίνσκι, Πούσκιν, Μάλι Οπερα και άλλων, για να δώσουν μια ανάσα ζωής στην ασφυκτιούσα πόλη.

Σε πολύ ηπιότερες, αλλά όχι χωρίς άγχος συνθήκες, λίγο μετά την κυβερνητική αλλαγή του 2015, βρέθηκα με τη σύζυγό μου στο Εθνικό, στην παράσταση των «Ευτυχισμένων ημερών» του Μπέκετ, με τη Σοφία Φιλιππίδου στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Οπως η Γουίνι, θαμμένη μέχρι τη μέση στη λάσπη, ακολουθεί την καθημερινή της ρουτίνα και αναφωνεί συνέχεια «Α, μα τι ευτυχισμένη μέρα!», σε ανάλογα παράλογο περιβάλλον βρισκόταν και η ελληνική κοινωνία, περικυκλωμένη από τους εκβιασμούς των δανειστών.

Πιο επίκαιρο στις μέρες μας είναι, πάντως, ένα άλλο απόσπασμα από το μεταγενέστερο έργο του Μπέκετ «Worstward Ho»:

«Ever tried. Ever failed. No matter. Try again. Fail again. Fail better».

«Συνέχεια προσπαθώ. Συνέχεια αποτυγχάνω. Δεν πειράζει. Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα».

g

Λούκα Κατσέλη

«Η χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις» στο Θέατρο Σταθμός, 2021

Τελικά είναι στο DNA μας… Από 4 ετών ξέραμε ότι η Αμαλία θα ακολουθήσει τα βήματα της γιαγιάς της Αλέκας, του παππού της Πέλου, της θείας της Νόρας, της άλλης θείας της Κίττυ, υπηρετώντας το θέατρο… Στα παιδικά πάρτι έστηνε παραστάσεις, χόρευε, τραγουδούσε, σκάρωνε και παρουσίαζε ιστορίες, έπλαθε ρόλους… Κανέναν δεν εξέπληξε επομένως το γεγονός ότι στο Γυμνάσιο και το Λύκειο εντάχθηκε στη θεατρική ομάδα του σχολείου της και ότι στις πανελλαδικές η πρώτη της επιλογή ήταν το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τελικά επέλεξε να ακολουθήσει θεατρικές σπουδές πρώτα στην Αμερική και μετά στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην περίφημη σχολή Rada. Από την πρώτη της επαγγελματική παράσταση στο Θέατρο Νέου Κόσμου το 2011, όπου πρωτοεμφανίστηκε στον απαιτητικό ρόλο της Beppie στο «Stallerhof», έχει καταξιωθεί στον χώρο σε μια μεγάλη γκάμα ρόλων, με τελευταία μεγάλη επιτυχία τα «170 τετραγωνικά» που παίζεται συνέχεια τα τελευταία 5 χρόνια…

Η παράσταση που για μένα όμως ήταν η πιο συγκλονιστική και ανέδειξε το πηγαίο ταλέντο της ήταν η διασκευή από τον Enke Fezollari του βραβευμένου μυθιστορήματος της Ornella Vorpsi «Η Χώρα που Ποτέ Δεν Πεθαίνεις» το 2021 στο Θέατρο Σταθμός. Πότε μιλώντας και τραγουδώντας στα αλβανικά και πότε στα ελληνικά, η Αμαλία κατάφερε να εισαγάγει τον ακροατή στη φρίκη της καταπίεσης μιας στυγερής δικτατορίας και στην ανάγκη της νέας γυναίκας να ξεφύγει από τον εγκλεισμό, την πατριαρχία, τον αγοραίο έρωτα… Διθυραμβικές οι κριτικές του κοινού και αναμενόμενη η ανάδειξή της σε υποψήφια για το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη»…

Μια παράσταση που δεν ξεχνιέται, ιδιαίτερα όταν τον πρωταγωνιστικό ρόλο τον ερμηνεύει ο δικός σου άνθρωπος…

g

Παναγιώτης Λαφαζάνης

«Ο θάνατος του εμποράκου» στο Θέατρο Ζίνα (2008)

Το αίτημα να γράψω κάτι για ένα θεατρικό έργο που ξεχώρισα στη ζωή μου με ξάφνιασε αρχικά αλλά σχεδόν αυθόρμητα και αστραπιαία, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη, το μυαλό μου έφερε στο προσκήνιο ένα θεατρικό έργο και μια θεατρική παρουσία που με εντυπωσίασαν και έμειναν ανεξίτηλα χαραγμένα στη δύσκολη μνήμη μου.

Το θεατρικό έργο είναι ο «Θάνατος του εμποράκου», και το έχει γράψει ο μεγάλος αμερικανός συγγραφέας Αρθουρ Μίλερ, πολέμιος του μακαρθισμού, και θεωρείται το καλύτερο έργο του, βραβευμένο με το βραβείο Πούλιτζερ, ενώ τον κεντρικό ρόλο του εμποράκου, τη ζωή του Γουίλι Λόμαν, ερμήνευσε με έναν μοναδικό, ανεπανάληπτο τρόπο, επιτρέψτε μου να τον χαρακτηρίσω αριστουργηματικό, ο αξέχαστος Θύμιος Καρακατσάνης.

Μη με ρωτήσετε το πότε και πού είδα το θεατρικό αυτό αριστούργημα τόσο στη γραφή όσο και στο περιεχόμενο και την εκτέλεσή του. Τα χρόνια από τότε είναι πολλά, γύρω στα δεκαπέντε και πλέον. Δεν κρατάω, δυστυχώς, ημερολόγιο. Ωστόσο στη μνήμη μου έχουν χαραχτεί η σύλληψη, η γραφή και οι πολύ μεγάλες αλήθειες του έργου, μαζί με την επική και μεγαλειώδη ερμηνεία του Θύμιου Καρακατσάνη.

Ο Θύμιος Καρακατσάνης στο έργο ήταν ο Γουίλι Λόμαν, ένας οικογενειάρχης με αρχές και αξίες. Ενας έντιμος και εργατικός εμπορικός πλασιέ που δούλευε σε μια εταιρεία, ο οποίος σε κάποια στιγμή, ύστερα από δεκαετίες επιτυχούς εργασίας και προσφοράς, βρίσκεται αντιμέτωπος με το δράμα της απόλυσης, επειδή η εταιρεία έκρινε ότι ο Γουίλι Λόμαν «ξεπεράστηκε» από τα πράγματα και η αποδοτικότητά του ήταν κατώτερη από τις απαιτήσεις της!

Το έργο, στην πραγματικότητα, βαθιά πολιτικό, χωρίς να το διαλαλεί, είναι σήμερα κάτι παραπάνω από επίκαιρο, ίσως πιο επίκαιρο από τότε που γράφτηκε, γιατί ακριβώς δείχνει την τραγωδία της απάνθρωπης εποχής που διανύουμε, στην οποία ο άγριος και αδίστακτος νεοφιλελεύθερος καπιταλιστικός μινώταυρος «τρώει» με άπληστη μανία ολόκληρες γενιές έντιμων και εργατικών ανθρώπων, οι οποίοι δεν «μπόρεσαν» να συμβαδίσουν με τους τεχνοδίαιτους και μεταμοντέρνους προσανατολισμούς οικονομιών και κοινωνιών, στις οποίες το μόνο προσόν που πρέπει να χαρακτηρίζει τους εργαζόμενους είναι η άντληση, με κάθε σχεδόν μέσο, υπερκερδών για την εταιρεία και η εφαρμογή «καινοτομιών», ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια, την υγεία και τις ηθικές αξίες των σύγχρονων «εμποράκων»-εργαζόμενων και των κοινωνιών.

Ο «Θάνατος του εμποράκου», χάρη στην υπέροχη ερμηνεία του Θύμιου Καρακατσάνη, σχεδόν «ξαναγράφτηκε», φθάνοντας σε νέα ύψη και λαμβάνοντας νέες όψεις, πράγμα που σπανίως συμβαίνει. Ο Θύμιος Καρακατσάνης ερμήνευσε επιπροσθέτως ένα βαθιά δραματικό έργο με τρόπο που προκαλούσε μαζί με το δάκρυ και το γέλιο, εξαιτίας μιας σατιρικής και αισιόδοξης διάστασης, που μόνο εκείνος γνώριζε να συνδυάζει.

Ο «Θάνατος του εμποράκου» του Αρθουρ Μίλερ και του Θ. Καρακατσάνη είναι, ιδιαίτερα σήμερα, ο δικός μας «Θάνατος», ο «Θάνατος» των ανθρωπίνων αξιών, ο «Θάνατος» της αλληλεγγύης, ο «Θάνατος» τελικά των κοινωνιών μας, αν δεν κατορθώσουμε να διεξαγάγουμε εκείνον τον τιτάνιο πολιτικό αγώνα που είναι απαραίτητος για να αλλάξουμε τους εαυτούς μας και τη χώρα μας, συνεισφέροντας επίσης και στην αλλαγή των διεθνών σχέσεων, θέτοντας παντού ως προτεραιότητες την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη και τη δικαιοσύνη, μακριά από την ανθρωποφαγία, την απληστία για πλούτη και τον σαδισμό των αυθαίρετων εξουσιών, όπως και των άγριων και αλαζονικών δρόμων για την επικυριαρχία και τον ηγεμονισμό.

g

Μαριλίζα

Ξενογιαννακοπούλου

«Ερωτόκριτος» στο Θέατρο Καλουτά, 1975

Είχα την τύχη από τα παιδικά μου χρόνια να έχω παρακολουθήσει αρκετές παραστάσεις με το σχολείο ή με τη μητέρα μου, που αγαπούσε πολύ το θέατρο και τη Λυρική Σκηνή. Μία παράσταση που ξεχωρίζω είναι ο «Ερωτόκριτος» με το Αμφι-θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου στο θέατρο Καλουτά, που δυστυχώς δεν υπάρχει πια. Είχαμε πάει με την τάξη μου μαζί με τη φιλόλογό μας, μια φωτισμένη καθηγήτρια, στο απελευθερωτικό κλίμα της εποχής εκείνης της Μεταπολίτευσης. Ηταν μια συγκλονιστική παράσταση, πολύ διαφορετική από άλλες που είχα παρακολουθήσει μέχρι τότε. Η ζωντανή γοητεία των στίχων του Κορνάρου, οι εξαιρετικοί νέοι ηθοποιοί, η μουσική, η καθηλωτική ατμόσφαιρα που επικρατούσε στο θέατρο, ήταν πραγματικά μία αξέχαστη εμπειρία! Την επόμενη μέρα θυμάμαι ότι πήγα στο βιβλιοπωλείο και αγόρασα τον Ερωτόκριτο, που είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία μέχρι σήμερα.

g

Τασία Χριστοδουλοπούλου

«Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες» στη Στέγη, 2023

Ηταν πέρυσι τον Δεκέμβρη, όταν ο προκλητικός αυτός τίτλος με οδήγησε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, να δω μια παράσταση, ένα σύγχρονο θεατρικό έργο, γραμμένο από τον ίδιο τον σκηνοθέτη, τον Τιάγκο Ροντρίγκες, που είναι και ο καλλιτεχνικός  διευθυντής του γνωστού Φεστιβάλ της Αβινιόν. Εκείνη  την εποχή σκεπτόμουν ότι είχα καιρό να έλθω σε επαφή με τη σύγχρονη θεατρική συγγραφή, που οι θεατρόφιλοι που κάνω παρέα, με ενημέρωναν ότι βρίσκεται σε κρίση.

Τα φώτα σβήνουν και βρισκόμαστε στην Πορτογαλία του Νότου, στο εξοχικό σπίτι μιας οικογένειας. Τα μέλη της, άνδρες και γυναίκες, ακούν όλα στο όνομα ΚΑΤΑΡΙΝΑ. Είναι ντυμένοι με  γυναικεία παραδοσιακά, κλαρωτά ρούχα. Η παράδοξη για τη ματιά μου οικογένεια, τη συγκεκριμένη μέρα κάθε χρόνο επί 70 χρόνια, έχει ως παράδοση και όρκο να σκοτώνει έναν φασίστα!

Η αρχή έγινε το 1954 ως αντίποινα στον φόνο μιας νεαρής αγρότισσας, με το όνομα Καταρίνα Εουφέμια, υπαρκτού προσώπου και συμβόλου του αγώνα των Πορτογάλων κατά της δικτατορίας, που κράτησε πάνω από 40 χρόνια.

«Είναι μια μέρα γιορτής, μια μέρα ομορφιάς και θανάτου» φωνάζουν τα μέλη της οικογένειας, που ο συγγραφέας τοποθετεί προβλεπτικά στο έτος 2028, σε ένα δυστοπικό και ολοκληρωτικό περιβάλλον και πάλι.

Στο μικρότερο μέλος της οικογένειας, τη νεαρή Καταρίνα που απήγαγε έναν φασίστα βουλευτή, πέφτει το καθήκον να τον σκοτώσει.

Η οικογένειά της σύσσωμη την προτρέπει να πατήσει τη σκανδάλη, όμως η Καταρίνα που μέχρι εκείνη τη στιγμή τιμά συμβολικά και ουσιαστικά τις γυναίκες-θύματα που έχασαν τις ζωές τους, μπροστά στον ακινητοποιημένο άνδρα διστάζει και έχει αμφιβολίες για την αποστολή της. Τα μέλη της οικογένειάς της την αμφισβητούν, που δεν συνεχίζει πια τον αγώνα ενάντια στους εχθρούς της δημοκρατίας και της ίδιας της ελευθερίας.

Η μητέρα της την προτρέπει «προχώρα, άσε τις αμφιβολίες στους ακτιβιστές του καναπέ, άσ’ τους να μαζεύουν υπογραφές».

Η Καταρίνα δηλώνει με αποφασιστικότητα «την κληρονομιά μου θα την κάνω ό,τι θέλω εγώ. Δεν θα σκοτώσω κανέναν! Δεν θα σωπάσω, αλλά δεν θα σκοτώσω κανέναν» και προστατεύει τον φασίστα βουλευτή από τις σφαίρες των οικείων της, πέφτοντας η ίδια νεκρή, σ’ ένα αδιανόητο μακελειό. Stop!

Στην παράσταση πλέον συμμετέχει μια αναστατωμένη αίθουσα. Στο κοινό διαμορφώνεται πλήθος ερωτημάτων. Σχετικά με την ατομική και συλλογική συνείδηση, την ατομική και συλλογική βία, την αντίσταση και την κάθαρση. Ο φασίστας, ο μόνος που επιβιώνει του μακελειού, απευθύνεται στο κοινό  με τον γνωστό τετριμμένο φασιστικό λόγο, που περιλάμβανε αποσπάσματα από ομιλίες του Τραμπ και του Μπολσονάρο.

Οσο μιλά με αλαζονεία εξοργίζει το κοινό, που εξεγείρεται. Κάποιοι εγκαταλείπουν την αίθουσα. Οι περισσότεροι διαμαρτύρονται ενάντια στον ηθοποιό που υποδύεται τον φασίστα. Του φωνάζουν «κάτσε κάτω», «φασίστες κουφάλες, έρχονται κρεμάλες», αυτός όμως συνεχίζει με έναν λόγο ακραία ρατσιστικό και χυδαία ομοφοβικό.

Ηταν από τα συγκλονιστικότερα πράγματα που ευτύχησα να ζήσω στο θέατρο. Ναι, ήταν μια σύγχρονη και επίκαιρη τραγωδία και η νεαρή Καταρίνα, μια σύγχρονη Αντιγόνη, με τα ερωτήματα που ανέδειξε,  να δοκιμάζουν το μυαλό και την καρδιά των θεατών. Το «μήνυμα» της παράστασης ήταν ότι όλα αυτά, που κινδυνεύουμε να τα δούμε να γενικεύονται στην Ευρώπη, είναι αληθινός φασισμός. Διαφορετικός σε κάθε εποχή, αλλά φασισμός. Η χρήση του όρου Ακροδεξιά που χρησιμοποιούμε όλοι μας είναι μια ιστορική πονηριά, για να κανονικοποιηθεί ο φασισμός στις σύγχρονες κοινωνίες, παρέχοντας άλλοθι στους παραπλανημένους.

Με αυτές τις σκέψεις πήρα τον δρόμο για το σπίτι, γοητευμένη από τη μαεστρία του πορτογάλου συγγραφέα και σκηνοθέτη που κατάφερε να συνομιλήσουν αρμονικά η  αρχαία τραγωδία, το στρατευμένο θέατρο του Μπέρτολτ Μπρεχτ και η διάδραση με το κοινό, σε ένα τόσο αναπάντεχα εξαιρετικό καλλιτεχνικό δημιούργημα.