Κουβεντιάζοντας{CR} για τις ζωές μας

Ισως, σκέφτομαι, το πιο δύσκολο που θα μπορέσει ποτέ να αντιγράψει και να μετα-πράξει η τεχνική νοημοσύνη, είναι τις ηθικές αγωνίες μας. Πώς τροφοδοτείς έναν λογάριθμο με το καρδιογράφημα των διλημμάτων σου – και, κυρίως, μιας ολόκληρης κοινωνίας; Πώς μπορεί να συλλάβει, ακόμα και το τελειότερο λογισμικό του κόσμου, τις σπαρακτικές ατέλειες των δικών μας λογισμών, τους γκρεμούς που προσπαθούμε να δρασκελίζουμε ανάμεσα στο «καλό» και «κακό», το «σωστό» και «λάθος» – γκρεμούς που ανοίγονται συνεχώς μπροστά μας χωρίς καμία από τις γέφυρες σκληρών δεδομένων με τα οποίες ξέρει να συνεννοείται ένας υπολογιστής;

 Υπάρχουν φυσικά οι συνάνθρωποί μας με τις απόλυτες βεβαιότητες. Γι’ αυτούς κανένας γκρεμός, καμία αγωνία: ξέρουν ό,τι ξέρουν και πορεύονται σταθερά μ’ αυτό, κι εμείς οι υπόλοιποι μπορούμε να τους ζηλεύουμε ή να τους ειρωνευόμαστε ή να τους φοβόμαστε – ή και τα τρία. Αλλά τις τελευταίες εβδομάδες που οι κουβέντες γύρω από τον γάμο, τα παιδιά, την προστασία τους και τα σχετικά με αυτά δικαιώματα ισότητας κι ελευθερίας πυκνώνουν, εντυπωσιάζομαι (ευχάριστα) από το ότι υπάρχουν ακόμα αρκετοί που τολμούν να μπουν στην κουβέντα.

 Δεν μιλάω για τον δημόσιο λόγο με τον οποίο στήνονται βιτρίνες και πραμάτειες, αλλά για τις απλές παρέες γύρω από ένα φαγητό και ποτό, παρέες κάθε ηλικίας και φύλου, γνωστών κι αγνώστων, όπου η συζήτηση αυτή αναδύεται – συχνά ως νάρκη βυθού. Οπως κάποιος που φοράει τις γαλότσες του και παίρνει φακό για να προχωρήσει σε έδαφος γλιστερό κι αφώτιστο, ορισμένοι μπαίνουν στην κουβέντα χωρίς σιγουριές και βεβαιότητες και με επίγνωση του κινδύνου, γιατί το τοπίο είναι δύσβατο κι αποκαλύπτει αναπάντεχα κρυμμένες αγωνίες: οι γνωστοί συχνά αποδεικνύονται άγνωστοι και τα «γνωστά» (όσα δηλαδή θεωρούσαμε γνωστά) αλλάζουν μπροστά στα μάτια μας, σαν τοπία που κάποιος ξαναζωγράφισε αλλιώς. Αλλά δεν υπάρχει νομίζω πιο αναγκαία συζήτηση: γιατί αν τα γνωστά αλλάζουν, πρέπει κάπως ν’ αλλάξουμε κι εμείς.

 Μα πρέπει να αλλάζουμε; Ναι, αυτή είναι η ερώτηση, και δεν ξέρω πώς θα την απαντούσε το Α.Ι. chat. Αποτελεί ο γάμος προνόμιο ή δικαίωμα, ιερό ή όχι; Υπόκειται το μεγάλωμα των παιδιών, των παιδιών της ανθρώπινης κοινωνίας μας, σε κάποιους δεδομένους τύπους και κανόνες ασφαλείας, πέρα από τους οποίους ελλοχεύουν κίνδυνοι απροσδιόριστοι; Είναι τα ζητήματα δικαιωμάτων και ισονομίας αυτονόητα, τόσο στη σύλληψη όσο και στην ερμηνεία τους; Δικαιούμαι εγώ να κρίνω και να αποφασίζω για τη ζωή του γείτονά μου με τον οποίο ανταλλάσσουμε μόνο μια καλημέρα, για τη ζωή των νέων που συνομιλούν μόνο με τις οθόνες τους, για τις ζωές όλων των άγνωστων που θέλω-δεν θέλω (και θέλουν-δεν θέλουν) με καθορίζουν, με στηρίζουν και με απειλούν στον ίδιο βαθμό που τους καθορίζω, τους στηρίζω και τους απειλώ;

 Οι νομοθέτες να νομοθετούν ακολουθώντας κανόνες δικαίου που αρδεύονται από προαιώνιες πηγές ανθρωπισμού· οι κυβερνήσεις να κυβερνούν αφουγκραζόμενες την κακόφωνη βοή που έρχεται απ’ όλες τις πλευρές του ανθρώπινου πρίσματος διεκδικώντας το επιθυμητό για μια μερίδα πολιτών ή/και το σωστό για μια ολόκληρη κοινωνία – συνδυάζοντας και μπερδεύοντάς τα τόσο, ώστε δύσκολα διαχωρίζονται: αυτός θα ήταν ο ιδανικός κόσμος μας.

Είναι κάποια θέματα «λυμένα»; Ναι, βιάζομαι να απαντήσω (γιατί για μένα είναι), αλλά μετά σκέφτομαι ότι δεν είναι για όλους και αφού δεν είναι, πρέπει και πάλι να συζητηθούν. Ξανά και ξανά, γιατί το πιο επικίνδυνο είναι, τελικά, όταν δεν συζητιούνται. Αυτή τη συζήτηση, κουραστική ή περιττή για κάποιους, αγωνιώδη ή εξοργιστική για άλλους, αενάως διακεκομμένη κι ατέρμονη, είναι που ζητούν από μας η δημοκρατίες μας, ο ευρωπαϊσμός μας, ο 21ος αιώνας μας, και κυρίως οι ζωές μας. Ζωές όλων μας. Και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να περιμένει.