Η «αόρατη απεργία» στην εποχή της τηλεργασίας

Μια άδεια αίθουσα γραφείων, δεκάδες υπολογιστές κλειστοί και κανένας εργαζόμενος στους διαδρόμους. Πριν από μερικά χρόνια, η εικόνα αυτή θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη μιας επιτυχημένης απεργιακής κινητοποίησης. Σήμερα, όμως, μπορεί απλώς να σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι βρίσκονται στα σπίτια τους και συνεχίζουν κανονικά τη δουλειά τους.

Η εξάπλωση της τηλεργασίας μεταβάλλει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται, πραγματοποιούνται και αξιολογούνται οι απεργίες. Η φυσική παρουσία στον χώρο εργασίας δεν αποτελεί πλέον απαραίτητη προϋπόθεση για την παραγωγική δραστηριότητα, ενώ η διακοπή της εργασίας μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς συγκεντρώσεις έξω από εργοστάσια και γραφεία.

Σύμφωνα με την ισπανική στατιστική υπηρεσία INE, το 14,8% των εργαζομένων ηλικίας 16 έως 74 ετών στην Ισπανία είχε εργαστεί εξ αποστάσεως κατά την εβδομάδα αναφοράς της έρευνας του 2025. Η μεταβολή αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα συνδικάτα.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προέρχεται από τη Βρετανία. Κατά τις μεγάλες σιδηροδρομικές απεργίες του 2022, χιλιάδες εργαζόμενοι που υπό κανονικές συνθήκες θα χρησιμοποιούσαν το τρένο για να μεταβούν στην εργασία τους παρέμειναν στα σπίτια τους και εργάστηκαν μέσω υπολογιστήΈρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του βρετανικού υπουργείου Μεταφορών έδειξε ότι το 43% των επιβατών που δεν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν την προγραμματισμένη μετακίνησή τους προς την εργασία επέλεξε την τηλεργασία.

Η απεργία των σιδηροδρομικών δεν έχασε τη σημασία της, καθώς τα τρένα εξακολουθούσαν να μη λειτουργούν κανονικά. Ωστόσο, οι επιπτώσεις στην υπόλοιπη οικονομία περιορίστηκαν, καθώς επιχειρήσεις που άλλοτε θα αντιμετώπιζαν απουσίες προσωπικού μπορούσαν πλέον να συνεχίσουν τη λειτουργία τους.

Η αλλαγή αυτή δεν επηρεάζει όλους τους εργαζομένους με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα Συνθηκών Εργασίας του Eurofound, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026, περίπου το 60% των εργαζομένων στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορεί να εργάζεται εξ αποστάσεως, έστω και περιστασιακά. Αντίθετα, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 18% στις μεταφορές και στο 13% στο εμπόριο και στην εστίαση.

Ένας υπάλληλος τράπεζας μπορεί να εξυπηρετήσει πελάτες από το σπίτι του όταν τα μέσα μεταφοράς απεργούν. Ένας νοσηλευτής, ένας οδηγός λεωφορείου ή ένας εργαζόμενος σε εστιατόριο δεν διαθέτει την ίδια δυνατότητα.

Η τεχνολογία, επομένως, δημιουργεί μια νέα διαφοροποίηση ανάμεσα στους εργαζομένους, ανάλογα με τη φύση του επαγγέλματός τους.

Την ίδια στιγμή, μεταβάλλεται και η ισχύς των συνδικάτων. Η παραδοσιακή απεργία στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στη φυσική συγκέντρωση των εργαζομένων και στη δυνατότητά τους να διακόπτουν την παραγωγή ή τη λειτουργία μιας εγκατάστασης. Στην ψηφιακή οικονομία, η πίεση μπορεί να ασκηθεί με διαφορετικούς τρόπους.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των εργαζομένων στον τεχνολογικό τομέα των New York Times, οι οποίοι πραγματοποίησαν οκταήμερη απεργία τον Νοέμβριο του 2024, κατά την περίοδο των αμερικανικών προεδρικών εκλογών. Εκτός από τις παραδοσιακές κινητοποιήσεις, οργάνωσαν διαδικτυακές δράσεις και κάλεσαν τους αναγνώστες να απέχουν προσωρινά από δημοφιλείς ψηφιακές υπηρεσίες της εφημερίδας, όπως το Wordle και το Connections.

Η κινητοποίηση ανέδειξε μια νέα μορφή πίεσης: η απεργία δεν χρειάζεται πλέον να περιορίζεται στην είσοδο ενός κτιρίου, αλλά μπορεί να επηρεάζει άμεσα τα ψηφιακά προϊόντα μιας επιχείρησης.
Παράλληλα, ανακύπτουν σοβαρά νομικά ζητήματα σχετικά με την αντικατάσταση απεργών μέσω της τεχνολογίας. Μπορεί μια εταιρεία να αναθέτει εξ αποστάσεως τις εργασίες όσων απεργούν σε άλλους υπαλλήλους ή συνεργάτες; Πού τελειώνει το δικαίωμα της επιχείρησης να συνεχίζει τη λειτουργία της και πού αρχίζει η παραβίαση του δικαιώματος στην απεργία;

Στην Ισπανία, απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου τον Μάρτιο του 2026 έκρινε ότι η έκτακτη αξιοποίηση τεχνικών μέσων από το Μετρό της Σεβίλλης, προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις απεργίας του 2018, παραβίασε το δικαίωμα των εργαζομένων στην κινητοποίηση.
Αντίστοιχο ζήτημα εξετάστηκε στον Καναδά, όπου δικαστήριο του Κεμπέκ ασχολήθηκε με την περίπτωση εργαζομένης που εκτελούσε από το σπίτι της καθήκοντα προσωπικού το οποίο συμμετείχε σε εργασιακή σύγκρουση.

Οι υποθέσεις αυτές δείχνουν ότι η τηλεργασία δεν καταργεί τα εργασιακά δικαιώματα, αλλά υποχρεώνει τη νομοθεσία και τη δικαιοσύνη να αντιμετωπίσουν νέες μορφές οργάνωσης της παραγωγής.
Υπάρχει, τέλος, και ένα πρόβλημα για τα ίδια τα συνδικάτα. Η απουσία καθημερινής φυσικής επαφής περιορίζει τις αυθόρμητες συζητήσεις, τις συναντήσεις και τις προσωπικές σχέσεις που παραδοσιακά διευκόλυναν τη συλλογική οργάνωση. Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να καλύψουν μέρος αυτού του κενού, δημιουργούν όμως ταυτόχρονα ζητήματα προστασίας της ιδιωτικότητας και πιθανής παρακολούθησης των εργαζομένων.

Για την Ελλάδα, όπου η τηλεργασία έχει εδραιωθεί σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως η πληροφορική, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και η συμβουλευτική, το ζήτημα αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία. Η συμμετοχή σε μια απεργία δεν μπορεί πλέον να αξιολογείται αποκλειστικά από την εικόνα των γραφείων ή την προσέλευση στους χώρους εργασίας. Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσοι εργαζόμενοι διακόπτουν την εργασία τους, ποιες υπηρεσίες σταματούν να παρέχονται και πόσο επηρεάζεται η οικονομική δραστηριότητα.

Η τηλεργασία δεν καταργεί την απεργία. Αλλάζει όμως το πεδίο στο οποίο διεξάγεται η σύγκρουση ανάμεσα στην εργασία και την εργοδοσία. Και σε έναν κόσμο όπου η παραγωγή μπορεί να συνεχίζεται από οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη, ακόμη και η απουσία από τη δουλειά αποκτά διαφορετικό νόημα