Μια έκθεση με επιμελητή το ChatGPT

Πώς θα ήταν μια έκθεση όπου τον ρόλο του επιμελητή θα αναλάμβανε η τεχνητή νοημοσύνη; Με ποια κριτήρια θα επέλεγε τα έργα; Τα «Πρόσωπα» προκάλεσαν την εφαρμογή ChatGPT να δημιουργήσει μια εκθεσιακή κάψουλα – μια μικρή έκθεση – με όσα έργα θα θεωρούσε χαρακτηριστικά για να παρουσιαστεί διαχρονικά ο ελληνικός πολιτισμός με βάση τα εκθέματα από το Εθνικό Αρχαιολογικό, το Μουσείο Ακρόπολης, τα Αρχαιολογικά Θεσσαλονίκης και Ηρακλείου, το Βυζαντινό και Χριστιανικό (Αθήνα), το Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη), την Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Τροφοδοτήσαμε το σύστημα με τις ιστοσελίδες τους και εν συνεχεία ζητήσαμε να αιτιολογηθούν οι επιλογές του, να διαμορφωθεί ένα επιμελητικό κείμενο και βεβαίως να προταθεί κι ένας τίτλος για την έκθεση.

Η πρώτη προσπάθεια ήταν ομολογουμένως απογοητευτική. Ευγενέστατο μεν το σύστημα, παραδεχόταν λάθη κι αστοχίες, ωστόσο το εγχείρημα φαινόταν πως θα στεφόταν με πλήρη αποτυχία. Από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο επελέγη η Αφροδίτη της Μήλου, η οποία, ως γνωστόν, βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου, και από την Εθνική Πινακοθήκη η «Αποκαλυπτική Θεία Παναγία» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, τη στιγμή που στις συλλογές τού εν λόγω μουσείου υπάρχουν «Η συναυλία των Αγγέλων», «Ο Αγιος Πέτρος» και «Η ταφή του Χριστού», αλλά καμία απεικόνιση της Παναγίας. Οι προσπάθειες για να γίνουν διορθώσεις δεν απέδιδαν καρπούς, καθώς οι προτάσεις άλλοτε περιελάμβαναν αντικείμενα που δεν ανήκαν στα επιλεγμένα μουσεία κι άλλοτε ήταν πολύ γενικές, όπως επί παραδείγματι «φωτογραφία από τη συλλογή του ΕΜΣΤ και ψηφιδωτό από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού». Από ένα σημείο και μετά, ακόμη και οι εξαιρετικά ευγενικές απαντήσεις του συστήματος – «Συγγνώμη για την παρανόηση και την ταλαιπωρία» – δεν βοηθούσαν να διατηρήσουμε την αισιοδοξία μας.

Στροφή 180 μοιρών όμως πήρε η υπόθεση όταν αποφασίσαμε να υποβάλουμε το αίτημά μας στα αγγλικά. Οση ώρα προσπαθούσαμε στα ελληνικά, πέρα από τα λάθη, υπήρξαν φορές που μας ζητήθηκε να κάνουμε υπομονή και για να έχουμε στην οθόνη μας τα προβληματικά αποτελέσματα χρειάστηκαν ακόμη και 20 λεπτά. Με την υποβολή του ίδιου ερωτήματος στα αγγλικά, η «γλώσσα» του ChatGPT «λύθηκε». Οι πληροφορίες άρχισαν να τρέχουν σε ελάχιστα δευτερόλεπτα στην οθόνη. Ούτε αυτή τη φορά αποφεύχθηκαν τα λάθη, αλλά μειώθηκαν δραστικά.

Η ΕΚΘΕΣΗ. Και κάπως έτσι στήθηκε για τα «Πρόσωπα» η έκθεση «Αιώνια Ελλάδα: Ενα ταξίδι στον χρόνο», η οποία, σύμφωνα με το επιμελητικό σημείωμα, «προσκαλεί τους επισκέπτες να ξεκινήσουν ένα συναρπαστικό ταξίδι στο πλούσιο μωσαϊκό του ελληνικού πολιτισμού, από την προϊστορική εποχή έως σήμερα. Η έκθεση παρουσιάζει τη διαχρονική κληρονομιά της Ελλάδας μέσα από μια προσεκτικά επιμελημένη επιλογή αντικειμένων τα οποία ανήκουν στις συλλογές μερικών από τα πιο σημαντικά μουσεία της Ελλάδας. Κάθε αντικείμενο χρησιμεύει ως πολιτιστική λυδία λίθος, αντιπροσωπεύοντας μια συγκεκριμένη εποχή και πτυχή της ελληνικής κληρονομιάς. Μέσω αυτών των προσεκτικά επιλεγμένων αντικειμένων στοχεύουμε να αναδείξουμε τη βαθιά και αδιάσπαστη σύνδεση μεταξύ του αρχαίου παρελθόντος της Ελλάδας και της ζωντανής σύγχρονης καλλιτεχνικής σκηνής της».

Τι θα περιελάμβανε λοιπόν αυτή η εκθεσιακή κάψουλα, όπως τη βαφτίσαμε, που θα παρουσίαζε συνεπτυγμένα την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού; Το Προσωπείο του Αγαμέμνονα ως «σύμβολο του μυκηναϊκού πολιτισμού, συνδέοντας την έκθεση με την αρχαία ελληνική ιστορία και τους μύθους του Ομήρου» από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ενώ κρίθηκε απαραίτητη και η παρουσία του Μηχανισμού των Αντικυθήρων επειδή «αναδεικνύει τα ελληνικά επιτεύγματα στην επιστήμη και την τεχνολογία και καταδεικνύει την αρχαία ελληνική συμβολή στην κατανόηση του Σύμπαντος». Οι Καρυάτιδες μαζί με τα Γλυπτά του Παρθενώνα θεωρήθηκαν ως η απαραίτητη συμβολή του Μουσείου Ακρόπολης. Οι μεν Καρυάτιδες επειδή «αντιπροσωπεύουν τη διαρκή κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής», τα δε Γλυπτά επειδή «αποτελούν μάρτυρες των αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών επιτευγμάτων της αρχαίας Ελλάδας».

Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης καλείται να συνεισφέρει με τον Πάπυρο του Δερβενίου επειδή πρόκειται για «έναν μοναδικό αρχαίο πάπυρο με φιλοσοφικά και θρησκευτικά κείμενα, που αναδεικνύει τις ελληνικές πνευματικές αναζητήσεις στην κλασική εποχή». Ο Δίσκος της Φαιστού είναι το έκθεμα που επέλεξε ο επιμελητής της τεχνητής νοημοσύνης από το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου, καθώς πρόκειται για «ένα αινιγματικό τεχνούργημα από τη μινωική Κρήτη που παρέχει πληροφορίες για τα αρχαία συστήματα γραφής και τον πρώιμο ελληνικό πολιτισμό». Η εικόνα της Θεοτόκου Οδηγήτριας επελέγη από το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ως «μία από τις σημαντικότερες βυζαντινές εικόνες που βρίσκονται στην Ελλάδα, η οποία αντιπροσωπεύει τη διαρκή επιρροή της ελληνικής ορθοδοξίας στη θρησκευτική τέχνη και την πνευματικότητα». Από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού επιλέχθηκαν τα ψηφιδωτά από τη βασιλική του Αγίου Δημητρίου καθώς «αντικατοπτρίζουν την καλλιτεχνική και θρησκευτική σημασία της Θεσσαλονίκης στη βυζαντινή εποχή».

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ήταν και αυτή τη φορά η πρόταση του «επιμελητή», ωστόσο και πάλι έκανε λάθος. Το έργο «Αποψη του Τολέδο» που συνέστησε δεν ανήκει στις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης (υπάρχει σε δύο εκδοχές στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και στο Μουσείο Ελ Γκρέκο στο Τολέδο). Η εναλλακτική πρόταση σε αυτή την περίπτωση ήταν «Η έξοδος του Μεσολογγίου» του Θεόδωρου Βρυζάκη, «ένα ιστορικό έργο που αποτυπώνει μια σημαντική στιγμή της ελληνικής ιστορίας. Απεικονίζει την άφιξη του λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, αναδεικνύοντας τον ρόλο των ξένων φιλελλήνων στον αγώνα της Ελλάδας για ανεξαρτησία». Οσο για το έργο με την εικόνα του οποίου οι επισκέπτες θα αποχωρούν από την έκθεση, δεν είναι άλλο από την εμβληματική εγκατάσταση «Χωρίς τίτλο» του Γιάννη Κουνέλλη από τις συλλογές του ΕΜΣΤ, καθώς πρόκειται για δημιουργία «ενός διακεκριμένου έλληνα καλλιτέχνη, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στο κίνημα της Arte Povera και το έργο του αποτελεί παράδειγμα για το πώς οι έλληνες καλλιτέχνες έχουν συμβάλει στη σύγχρονη τέχνη».