Οι αυτοεκδόσεις είναι το νέο πανκ

Τα έντυπα επιστρέφουν. Μικρές, μικρότερες ή μεγάλου σχήματος εκδόσεις, πολυσέλιδες ή λεπτεπίλεπτες, τυπωμένες σε ποικιλία χαρτιών, αυτοσχέδιες, χειροποίητες, συλλεκτικές χάρη σε κάποια λεπτομέρεια που τις συνοδεύει, αρχίζουν να κυκλοφορούν και να προβάλλουν μία άλλη πτυχή δημιουργικότητας. Οι λεγόμενες αυτοεκδόσεις (zines) κυκλοφορούν όχι μόνο στην Αθήνα, σε γκαλερί και χώρους τέχνης. Κυρίως λόγω του αρχικά αυθόρμητου – πανκ αισθητικής χαρακτήρα τους κυκλοφορούν από χέρι σε χέρι, μοιράζονται μεταξύ οικείων αλλά και ψαγμένων ειδικών που εκτιμούν, αλλά και συλλέγουν αυτές τις μορφές εντύπων. Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις πρόκειται για έντυπα μικρού σχήματος, όχι πολύ μεγάλου κόστους. Τα οποία φαίνεται να αυξήθηκαν όταν κατά τη διάρκεια της πανδημίας διευρύνθηκαν ιδιαίτερα οι δημιουργικές φαντασιώσεις μιας νεότερης γενιάς καλλιτεχνών, η οποία βρήκε σε αυτές τις μορφές ένα πρόσφορο πεδίο επικοινωνίας με τον κόσμο. Αν σκεφτούμε τον μεγάλο όγκο δημιουργικότητας που κατακλύζει τον δυτικό κόσμο και που δεν μπορεί να απορροφηθεί από το υπάρχον σύστημα της τέχνης των γκαλερί και συλλεκτών, οι καλλιτεχνικές αυτοεκδόσεις δημιουργούν γέφυρες προβολής του έργου τους.

«Το φαινόμενο αυτό έχει πολλές αφετηρίες που δημιουργούν την έκρηξή του, επαναφέροντας αυτή τη γλώσσα των εντύπων και τα οποία επηρέασαν πάρα πολύ νεότερες μορφές τέχνης. Θα πρέπει να γίνει η διαφοροποίησή τους από τον κατάλογο τέχνης που κάνει μια γκαλερί ή ένα μουσείο. Η καλλιτεχνική αυτοέκδοση έχει διαφορετικές αυτονομίες και ειδικότητες και δεν ταυτίζεται με τα έργα που εκθέτει ο καλλιτέχνης και παρουσιάζονται στον κατάλογο. Στα νέα zines παρατηρούμε τη διασταύρωσή τους με τη λογοτεχνία, την εικόνα και μία εκφραστικότητα στον σχεδιασμό του εντύπου. Τα έντυπα που κάνουν οι καλλιτέχνες λειτουργούν ως παράλληλες αφηγήσεις με τα έργα τους. Επιδιώκουν μάλιστα να είναι μικρά λογοτεχνήματα. Παράλληλα με αυτά κυκλοφορούν σε μικρούς κύκλους ή σε μικρά στέκια περιοδικά με αυτόνομη μορφή έκφρασης λειτουργώντας ως ένα είδος εκθεσιακού χώρου», αναφέρουν οι υπεύθυνοι του Hyper Hypo, Ανδρέας Κόκκινος και Στάθης Μητρόπουλος, οι οποίοι υποδέχονται, φιλοξενούν, στηρίζουν και προβάλλουν με εκδηλώσεις τους αυτές τις ανεξάρτητες εκδόσεις, στο βιβλιοπωλείο της Βορέου 10 στο κέντρο της Αθήνας.

«Θα έλεγα ότι οι νεότερες γενιές καλλιτεχνών που τα δημιουργούν χαρακτηρίζονται από την ανάγκη τους να συσχετίζονται με την κοινωνία. Τα έντυπα αυτά δεν έχουν να κάνουν με το εμπόριο. Οι δημιουργοί τους δεν ενδιαφέρονται να πουλήσουν πίνακες. Αυτό που συμβαίνει είναι άλλες μορφές διαλόγου με την κοινωνία. Μην ξεχνάμε ότι αυτές οι μορφές εντύπων, φυλλάδια, μπροσούρες, αφορούσαν πάντα τον πολιτικοποιημένο χώρο των αναρχικών και των κινημάτων που αναζητούσαν διάλογο με την κοινωνία», επισημαίνει ο Γιώργος Ριμενίδης από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ενώ η επαναφορά του έντυπου λόγου μπορεί και να δείχνει την ανάγκη να διατηρήσουμε τις παρελθούσες μορφές έκφρασης, πριν από την παρούσα ψηφιακή πραγματικότητα. Κατά τον Γιώργο Ριμενίδη, συλλέκτης ο ίδιος αρχιτεκτονικών zines και ντιζάινερ ειδικών εκδόσεων, «η υλικότητά τους έχει σημασία»

Τα «Βαμπίρ» της Αμαλίας Βεκρή

Η Αμαλία Βεκρή εμπνέεται από ταινίες τρόμου με γυναίκες βρικόλακες όπως το «Vamp», με πρωταγωνίστρια την Grace Jones που υποδύεται μια σαγηνευτική βρικόλακα stripper. Και παράλληλα με τη σειρά ζωγραφικών έργων που παρουσιάστηκαν στην Breeder με τίτλο «After Dark» έκανε και το βιβλίο «Midnight Daughter Memoirs». Με αρχειακό υλικό από καλτ ταινίες τρόμου, έργων της και κειμένων που έγραψε η ίδια, «ως αποσπάσματα από εμπειρίες και αναμνήσεις. Το βιβλίο προέκυψε οργανικά καθώς είχα συγκεντρώσει υλικό για την έρευνά μου για τις πρωταγωνίστριες σε ταινίες τρόμου κυρίως της δεκαετίας του 1970, από τις ταινίες παραγωγής Hammer Film Productions. Οι σκηνοθέτες εκείνης της περιόδου έδιναν έναν σεξουαλικό τόνο στο σενάριο και οι πρωταγωνίστριες καλούνταν να υπηρετήσουν αυτό το ανδρικό βλέμμα», εξηγεί η καλλιτέχνις, η οποία αντιπαραβάλλει σε αυτή την καλλιτεχνική αυτοέκδοση το κινηματογραφικό χθες των θηλυκών βαμπίρ με σύγχρονα φεμινιστικά πρότυπα. Οπως τα στιγμιότυπα selfies από δωμάτια ξενοδοχείων που δημιουργούν τη διάσπαρτη ατμόσφαιρα γύρω από τις γυναίκες στους πίνακές της.

«Ενστολα Σώματα» – Clotheslines

Ενα λεύκωμα μόδας, τέχνης και λόγου με αφετηρία το ενδυματολογικό στοιχείο της στολής, είναι τα «Ενστολα Σώματα» σε επιμέλεια των Μέτυς Τσουκάτου και Ελευθερίας Αράπογλου και έκδοση της Clotheslines. Πρόκειται για μία πολιτιστική πρωτοβουλία με σκοπό την έρευνα, την παραγωγή και την προώθηση εναλλακτικών και βιώσιμων προσεγγίσεων του ενδύματος και της μόδας. Η Clotheslines ιδρύθηκε από τη σχεδιάστρια μόδας Ελευθερία Αράπογλου και την ερευνήτρια ενδυματολόγο Μέτυ Τσουκάτου με στόχο την προβολή και την προώθηση της ερευνητικής, καλλιτεχνικής και δημιουργικής δυναμικής του ενδυματολογικού πολιτισμού. Ο συλλογικός τόμος «Ενστολα Σώματα» σε σχεδιασμό της έμπειρης ντιζάινερ Em-Kei του Odd Studio είναι το πρώτο δείγμα αποτύπωσης και καταγραφής αυτής της ιδέας μέσα από την απόπειρα διερεύνησης του ενδυματολογικού στοιχείου της στολής. Οι συμμετέχοντες προέρχονται από διαφορετικά πεδία – σχεδιαστές μόδας, εικαστικοί καλλιτέχνες, ιστορικοί του ενδύματος, μουσειολόγοι, φωτογράφοι, επιμελητές τέχνης, θεωρητικοί, περφόρμερς, ερευνητές και νομικοί –, συνδιαλέγονται με όψεις και λειτουργίες της ειδικής αυτής ενδυματολογικής κατηγορίας. Διαφορετικά είδη στολών και τα θέματα που αυτά εγείρουν αναδεικνύονται και επανερμηνεύονται μέσα από κείμενα και έργα ποικίλων μέσων μορφών και διαθέσεων.

Η Ουτοπία του Hydra Book Club

Ο Τζος Χίκι, ένας από τους διεθνείς περιστασιακά διαμένοντες στην Υδρα, βρίσκεται πίσω από την πρωτοβουλία ίδρυσης λέσχης βιβλίου που προβάλλει τις παλιές κυρίως εκδόσεις που αφορούν το νησί της Ύδρας. Το Hydra Book Club που φιλοξενείται ως έκθεση στο Μουσείο Ιστορίας του νησιού παρουσίασε φέτος την πρώτη έκδοση του περιοδικού του. Το αγγλόφωνο «Journal of the Hydra Book Club» συγκεντρώνει σε 175 σελίδες κείμενα λογοτεχνίας, ποίησης, δοκιμίων, κριτικής, εικαστικά έργα και φωτογραφίες που στο σύνολό τους προσεγγίζουν τη θεματική της Ουτοπίας. Ο εμπνευστής της ετήσιας περιοδικής έκδοσης παραμένει βέβαιος ότι η φαντασία ενός ιδανικού είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την οικοδόμηση της κοινότητας, την υποστήριξη της διαφορετικότητας και της συλλογικής εξέλιξης. Στους συντελεστές της έκδοσης περιλαμβάνεται γραφή και εικόνα από τους Etel Adnan, Dimitrios Antonitsis, Malgosia Bela, Stanilaw Boniecki, Simon Buret, DESTE Foundation, Alphan Eseli, Alekos Fassianos, Jonah Freeman, Iliana Fokianaki, Margarita Karapanou, Irini Karayannoupoulou, Andreas Kokkino, Chris Kontos, Georgia Liapi, Lotterman και Fuentes, Amanda Michaelopoulou, Michael McGregor, Czeslaw Milosz, Ignasi Monreal, Ruiz Stephinson, Peter Thickett, Antigoni Bunny, Nadia Wheatley, Wunsche και Samsel.

«Janus femzine», Ειρήνη Καραγιαννοπούλου

Στην καλλιτεχνική πρακτική της η Ειρήνη Καραγιαννοπούλου χρησιμοποιεί μέσα όπως η ζωγραφική, η κινούμενη εικόνα, το κολάζ, το σχέδιο και οι εκδόσεις. Συχνά εντοπίζει την πρώτη ύλη της σε περιοδικά κι εφημερίδες περασμένων δεκαετιών. Ζωγραφίζει απευθείας πάνω στις τυπωμένες σελίδες, δημιουργεί κολάζ, φωτογραφίζει και ξανατυπώνει τις εικόνες που επιλέγει, σε μία διαρκή διαπραγμάτευση με το ίδιο το υλικό, με την εικόνα, με τα όρια και με τις τεχνικές. Πολλές φορές οι εικόνες της επιστρέφουν με τη μορφή περιοδικού, όπως συμβαίνει στην ιδιότυπη περίπτωση του «Janus femzine». Για τη δημιουργία του οποίου η καλλιτέχνις άντλησε την ιδέα της έκδοσής του ως εντύπου πειραματικού χαρακτήρα από δύο fanzines της δεκαετίας του 1970 που μοιράζονταν τον ίδιο τίτλο: «Janus». Το ένα επικεντρωνόταν στην ποίηση και την επιστημονική φαντασία και εκδιδόταν στο Μάντισον του Γουισκόνσιν από μια ομάδα φεμινιστριών. Ενώ το άλλο, συνονόματο «Janus», απευθυνόταν στο ανδρικό φύλο, εκδιδόταν στο Λονδίνο και είχε ερωτικό περιεχόμενο. Στο τελευταίο τεύχος του «Janus Aphrodisiac Intelligence», η εικαστικός δημιουργεί την πρώτη ύλη της χρησιμοποιώντας αλγόριθμο και δεδομένα. Αφού πρώτα εκμαιεύσει από ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης τις ψηφιακές εικόνες που την ενδιαφέρουν, στη συνέχεια παρεμβαίνει με ζωγραφική και κολάζ.

«Desired  Landscapes» της Νατάσσας Παππά

Η ντιζάινερ σχεδίασε και δημιούργησε το περιοδικό «Desired Landscapes» σε μέγεθος τσέπης. Στα περιεχόμενά του παρουσιάζεται μια σειρά περιπάτων σε ένα ποικιλόμορφο μείγμα πόλεων, που εξερευνούν συλλογικά την αίσθηση του τόπου μέσα από την οπτική κουλτούρα.

Pink house press

Η Ερση Βαρβέρη συνδιοργάνωσε αρχικά στην Αμβέρσα μαζί τον Χέις Βάτερσοτ τον καλλιτεχνικό χώρο Pink House. Εκεί η Ερση Βαρβέρη ξεκίνησε την ερευνητική της εργασία στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Αμβέρσας γύρω από την ιδέα της τα έντυπα να μετατρέπονται σε κινούμενες χωρικότητες. Ετσι δημιούργησε τη σειρά εντύπων, σε σχήμα εφημερίδας «How to become…» συνιδρύοντας το εκδοτικό εργαστήριο Pink house press. Το ζεύγος των καλλιτεχνών συνέχισε τις δράσεις του στη Σύρο, γενέτειρα της Βαρβέρη, και τα έντυπα «How to become…» αποτελούν μία χειροποίητη διαδικασία δημιουργίας εντύπου σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων με διαφορετική θεματική. Οι ιδρυτές του Pink house press εμπλουτίζουν τη διαδικασία δημιουργίας εντύπων (zine), δοκιμάζοντας την αυτοδημοσίευση ως ένα διαφορετικό εργαλείο για μια προσαρμοστική πρακτική αναστοχασμού και δημιουργικής αρχειοθέτησης.