«Η φύση έχει τη δική της μουσική»

Στην τελευταία ταινία του Ριουσούκε Χαμαγκούτσι, «Evil does not exist» («Το κακό δεν υπάρχει»), που προβλήθηκε με επιτυχία στο 80ό κινηματογραφικό φεστιβάλ Βενετίας κερδίζοντας τελικά τον Αργυρό Λέοντα – Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής, ο ιάπωνας σκηνοθέτης του «Drive my Car» (Οσκαρ διεθνούς ταινίας 2022) εξετάζει τη σχέση ανθρώπου – φύσης μέσα από το πρίσμα της ποίησης, στο οποίο είναι εμφανής ο οικολογικός – κοινωνικός χαρακτήρας του σχεδίου: όλα ξεκινούν όταν οι κάτοικοι του χωριού Μιζουμπίκι λίγο έξω από το Τόκιο, αντιλαμβάνονται ότι μια εταιρεία που εδρεύει στην ιαπωνική πρωτεύουσα στοχεύει στη δημιουργία ενός glambing κοντά στο σπίτι ενός ντόπιου, το οποίο θα προσφέρει στους κατοίκους της πόλης μια άνετη «απόδραση» στη φύση. Δύο εκπρόσωποι της εταιρείας φτάνουν με καλές προθέσεις στο χωριό προκειμένου να πραγματοποιήσουν μια συνάντηση με τους ντόπιους. Και τότε, γίνεται σαφές ότι το έργο θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην τοπική παροχή νερού, προκαλώντας αναταραχή στο χωριό. Οι αταίριαστες προθέσεις της εταιρείας θέτουν σε κίνδυνο τόσο την οικολογική ισορροπία του οροπεδίου όσο και τον τρόπο ζωής τους. Για τη δημιουργία αυτής της τόσο λυρικής και συγχρόνως απολύτως ρεαλιστικής ταινίας, ο Χαμαγκούτσι είχε μια συζήτηση με τα «Πρόσωπα», απόσπασμα της οποίας δημοσιεύουμε παρακάτω.

Η γέννηση της ταινίας. Αυτό το κινηματογραφικό έργο ξεκίνησε όταν η συνεργάτιδά μου μουσικός Εϊκο Ισιμπάσι μού ζήτησε να δημιουργήσω κάποια πλάνα για την performance της, «Gift» (Δώρο). Κάπως έτσι σκέφτηκα την ταινία: ως «πηγή» με πρωτότυπο υλικό για την performance. Ωστόσο, όσο ο καιρός περνούσε ένιωσα να συνδέομαι όλο και περισσότερο με αυτήν την ταινία που προσπαθούσαμε να δημιουργήσουμε. Επίσης, η Εϊκο και οι φίλοι της με βοήθησαν πολύ και στα γυρίσματα. Τελικά αυτός ο πολύ ελεύθερος τρόπος δημιουργίας ταινιών με ενθουσίασε πολύ. Μετά το γύρισμα, ένιωσα ότι είχα αποτυπώσει τις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων στη φύση και ολοκλήρωσα το έργο ως ενιαία ταινία με την όμορφη θεματική μουσική της Eϊκο. Ελπίζω το κοινό να νιώσει τη ζωτική δύναμη των μορφών που ξεσηκώνουν στη φύση και τη μουσική.

Η μουσική της φύσης. Η φύση έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει τη δική της μουσική, ακριβώς γιατί έχει την πρώτη ύλη, τα ίδια τα όργανα. Οι ήχοι της φύσης έχουν μια σπάνια, μια μοναδική ομορφιά. Ο ήχος του νερού που κυλάει στο ποτάμι, το θρόισμα των φύλων, το σπάσιμο των κλαδιών, τα τιτιβίσματα των πουλιών, ο ψίθυρος ή η οργή του αέρα… Πάνω σε αυτούς ακριβώς τους ήχους δούλεψε τόσο όμορφα η Εϊκο Ισιμπάσι και αυτούς τους ήχους ελπίζω ότι μπόρεσα να οπτικοποιήσω μέσα από μια στρωτή ιστορία. Γιατί μόνον έτσι ένιωθα ότι ο στόχος μου θα είχε επιτευχθεί. Ολα αυτά βεβαίως μέσα από την ανθρώπινη γωνία, γιατί όπως είπα μια ταινία απλώς για τη φύση δεν θα είχε ενδιαφέρον.

Η φύση και ο άνθρωπος. Οταν αποφάσισα να γυρίσω αυτή την ταινία και έκανα τις έρευνες για τους χώρους όπου θα πραγματοποιούνταν τα γυρίσματα, θεώρησα ότι δεν θα είχε ενδιαφέρον να κινηματογραφήσω απλώς τη φύση. Αυτό που βρήκα ότι θα είχε ενδιαφέρον ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος παρεμβάλλεται στη φύση. Εντελώς τυχαία, κάνοντας την έρευνα, βρέθηκα σε μια κατάσταση που έμοιαζε πολύ με αυτήν που βλέπουμε τελικά στην ταινία. Υπήρχε ένα σχέδιο παρέμβασης σε ένα χωριό μιας εταιρείας προερχόμενης από την πόλη. Ομως το σχέδιο ήταν μάλλον άτσαλο, χωρίς σωστή στρατηγική, χωρίς γνώση των ανθρώπων που θα έρχονταν στο χωριό για να κάνουν ό,τι θα έκαναν. Οπότε η κριτική από τους κατοίκους του χωριού απέναντι στο σχέδιο ήταν πολύ σκληρή. Είχα τη δυνατότητα να ακούσω ηχητικό υλικό από αυτές τις συνεδριάσεις και αυτό με βοήθησε πολύ. Με βοήθησαν πολύ και οι απόψεις των ντόπιων, κυρίως στο να καταλάβω ποιες ακριβώς ήταν οι ενστάσεις τους – και όλες ήταν απολύτως τεκμηριωμένες.

Τα δέντρα στο Τόκιο. Για να είμαι ειλικρινής ποτέ στη ζωή μου δεν είχα κάποια ιδιαίτερη σχέση με τη φύση μέχρι που γύρισα αυτή την ταινία. Μεγάλωσα σε πόλη, ανάμεσα σε κτίρια χωρίς εικόνες της φύσης γύρω μου. Το περιβάλλον της φύσης δεν ήταν καν κάτι που σκεφτόμουν. Ομως αργότερα, στα φοιτητικά μου χρόνια στο Τόκιο, άρχισα να παρατηρώ πιο προσεκτικά τα δέντρα στους δρόμους που ούτως ή άλλως ήταν η μόνη φύση που έβλεπα γύρω μου. Και νομίζω ότι τότε άρχισα για πρώτη φορά να αισθάνομαι κάπως διαφορετικά απέναντι στη φύση. Ορισμένες φορές, όταν ένιωθα πραγματικά κουρασμένος, αντιλαμβανόμουν ότι τα δέντρα είχαν ένα είδος θεραπευτικής ιδιότητας. Μπορούσαν π.χ. να μου προκαλέσουν ηρεμία αν ήμουν στρεσαρισμένος. Καθόμουν και απλώς τα κοιτούσα. Ορισμένες φορές τα αγκάλιαζα. Νομίζω ότι αυτή ήταν η πρώτη πραγματική επαφή που είχα ποτέ στη ζωή μου με τη φύση. Αισθάνθηκα επίσης ότι ένα δέντρο μπορεί να γίνει πηγή έμπνευσης. Φυσικά, την εποχή εκείνη, δεν μου είχε περάσει από το μυαλό ότι αυτή η προοπτική μπορεί να καταλήξει σε μια ταινία. Επομένως σήμερα, που είμαι αρκετά μεγαλύτερος, χαίρομαι που αυτό ακριβώς μπόρεσα να κάνω.

Οχι στο «κήρυγμα». Δεν νομίζω ότι είμαι σε θέση να μιλήσω για περιβαλλοντικά ζητήματα, αν και καταλαβαίνω τους λόγους για τους οποίους με ρωτούν συχνά για αυτά τα θέματα, ακριβώς λόγω της ταινίας. Με την ταινία αυτή σίγουρα δεν προσπάθησα να κάνω κάποιου είδους κήρυγμα. Αυτό που ήθελα ήταν να αξιοποιήσω τις ομορφιές της φύσης με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αφήνοντας τον καθένα να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Λέγοντας όλα αυτά, είμαι ασφαλώς γνώστης του γεγονότος ότι το στοιχείο της καταστροφής της φύσης, ιδιαίτερα στις μέρες μας, είναι πολύ έντονο γύρω μας. Αυτά τα θέματα ενδεχομένως να προκύπτουν από την εξέλιξη της ιστορίας της ταινίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έγιναν συνειδητά.

Το παν είναι ο διάλογος. Δεν θυμάμαι ποτέ να προσπάθησα συνειδητά να κάνω μια ψυχολογική προσέγγιση στο θέμα που διαχειρίζεται μια ταινία μου. Ομως μου αρέσει πολύ να βλέπω ανθρώπους να συνομιλούν και καθώς σε κάθε διάλογο υπάρχει μια κατάσταση συναισθηματικής ακολουθίας, ως αποτέλεσμα αυτού αρχίζεις να αισθάνεσαι ότι υπάρχει μια ψυχολογική προσέγγιση στο θέμα. Ομως αυτό που με ενδιαφέρει κυρίως είναι ένα είδος έκφρασης που να σχετίζεται ευρύτερα με την έννοια των αισθήσεων· και αυτό ακριβώς προσπάθησα να κάνω με το «Evil does not exist». Και θα ήθελα να επαναλάβω ότι η ίδια η μουσική της Εϊκο Ισιμπάσι με βοήθησε να δημιουργήσω τις εικόνες που ήθελα.

Η εμπειρία του Οσκαρ. Η εμπειρία μου από την τελετή των Οσκαρ ήταν σίγουρα συναρπαστική· ήταν όνειρο να κάθομαι δίπλα σε ανθρώπους όπως ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, η Τζέιν Κάμπιον και ο Πολ Τόμας Αντερσον. Ομως το βραβείο δόθηκε στην ταινία, όχι σε μένα προσωπικά, άρα το αγαλματίδιο πιθανότατα να βρίσκεται σε κάποιο ράφι της εταιρείας παραγωγής. Σε ό,τι αφορά την επιρροή που άσκησε στη ζωή μου η βράβευση, θα έλεγα ότι δεν ήταν και τόσο μεγάλη. Για παράδειγμα αυτή η νέα ταινία μου έγινε με έναν πολύ χαμηλό προϋπολογισμό, κάτι στο οποίο είμαι συνηθισμένος. Με άλλα λόγια δεν «μετατέθηκα» κάπου ψηλότερα ή κάτι τέτοιο λόγω της βράβευσης.