NON PAPER

Ανθρωποι στη θάλασσα

Ο φίλος στη μικρή παρέα μας ήταν έξω φρενών. «Μα είναι δυνατόν; Να τρέχουν αποστολές από όλον τον κόσμο για να βρουν πέντε ματαιόδοξους πάμπλουτους που κλείστηκαν σε ένα υποβρύχιο για να δούνε από κοντά τους πολυελαίους του “Τιτανικού”; Και να γίνεται αυτό πρώτη είδηση στα δελτία; Γιατί, όταν, την ίδια στιγμή, επτακόσιες ψυχές χάθηκαν στον πάτο της θάλασσας; Αυτό είναι ύβρη». Να διευκρινίσω ότι ο φίλος δεν είναι από αυτούς που δαιμονοποιούν τον πλούτο και τους πλούσιους. Κάθε άλλο μάλιστα. Θεωρούσε όμως υπερβολική και προκλητική την προβολή του γεγονότος και την κινητοποίηση που προκάλεσε, αξιολογώντας το μάλιστα σε συνάρτηση με τη συνθήκη της τρέχουσας επικαιρότητας.

Θεωρητικά και ηθικά έχει απόλυτο δίκιο. Μαζί του. Ηταν όμως τροφή για σκέψη το γιατί, αυτή η «εκδρομή στον βυθό» έγινε πρώτη διεθνής είδηση. Γιατί τέτοιες ειδήσεις σκαρφαλώνουν σε χρόνο dt στην κορυφή της επικαιρότητας; Γιατί οι «ζωές εν κινδύνω» πέντε πάμπλουτων έχουν μεγαλύτερο ειδησεογραφικό βάρος από τον θάνατο επτακοσίων μεταναστών; Αν είχα απάντηση σε αυτά, ίσως θα καταλάβαινα και κάτι άλλο που με απασχολεί από τα παιδικά μου χρόνια. Γιατί οι φτωχοί (για να το εκφράσω σχηματικά) ενδιαφέρονται τόσο πολύ για τις ζωές, τα έργα και τις ημέρες των πλουσίων;

Θυμάμαι μια οικογένεια κοντά στο σπίτι της γιαγιάς μου στη Σύρο. Πάμφτωχοι, λούμπεν και σκορποχώρι, τύπου «τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδιά;». Μαράζι όμως δεν έβαζαν. Ολη μέρα ασχολούνταν με το τι έκαναν οι πάμπλουτοι της εποχής – μιλάμε για τη δεκαετία του 1960. Δεν ξέρω πώς τα μάθαιναν (άκουγαν ραδιόφωνο, μάζευαν περιοδικά;) πάντως, όταν περνούσες έξω από την αυλή τους, έσπευδαν να σου πουν τα νέα. Αν αγόρασε καινούργια θαλαμηγό ο Νιάρχος ή ο Ωνάσης, πόσα «μπριλάντια» έχει το καινούργιο κολιέ που χάρισε ο Ρίτσαρντ Μπάρτον στην Ελίζαμπεθ Τέιλορ και πόσα έδωσε ο τάδε για να πάρει διαζύγιο.

Το «έτσι είναι η ζωή» είναι μια εκδοχή τόσο αόριστη ώστε, ανά περίπτωση, να γίνεται και απολύτως συγκεκριμένη. Δεν ικανοποίησε όμως τον φίλο μου που συνέχισε τη ρητορική του. «Οι φτωχοί ενδιαφέρονται για τους πλούσιους διότι έτσι έχουν εκπαιδευτεί. Ετσι τους έχουν μάθει». «Εκπαιδεύεται» όμως ο άνθρωπος για κάτι προς το οποίο δεν έχει μια φυσική τάση; Τι περιμένει ο «μη έχων» παραμονεύοντας τη ζωή του «έχοντα»; Νομίζω την ανατροπή. Τη στιγμή που θα έρθει η τούμπα, που το «όλα» θα γίνει «τίποτα». Νομίζω ότι συμβαίνει ασυνείδητα. Δεν υπάρχει κακία ή ζήλεια σε αυτό. Και επειδή, συνήθως, το «όλα» για κάποιον εξέχοντα, παραμένει έτσι σε ολόκληρη τη ζωή του, εμείς οι υπόλοιποι, διυλίζουμε αυτό το «όλα» του.

Και τώρα έχουμε αυτούς τους πέντε επιβάτες του βαθυσκάφους «Τιτάνας», που πλήρωσαν 250.000 δολάρια ο καθένας για μια εμπειρία που, όπως φαίνεται, έγινε, τελικά, το εισιτήριο για μια διαδρομή από το «όλα» στο «τίποτα». Ε, αυτή η ανατροπή είναι που συναρπάζει. Και η συνειδητοποίηση ότι οι άνθρωποι διαφέρουν πάνω από τη θάλασσα. Στον βυθό της είναι όλοι ίδιοι.

Οι Αντετοκούνμπο στο Ψυχικό

Θεωρώ ότι το ενδιαφέρον μας για τους πέντε επιβάτες του «Τιτάνα» είναι της ίδιας φύσης με εκείνο το μικρό χαμόγελο που σκάει στα χείλη μας όταν χαζεύουμε σε φωτογραφίες το υπερπολυτελές σπίτι που αγόρασε στο Ψυχικό η οικογένεια Αντετοκούνμπο. Είναι επίσης μια ανατροπή που ακολουθεί όμως αντίθετη διαδρομή. Από το «τίποτα» στο «όλα». Από το υπόγειο στα Σεπόλια και το μοναδικό ζευγάρι αθλητικά παπούτσια που μοιράζονταν τα παιδιά, στο υπερπολυτελές οικιακό συγκρότημα και τις αστρονομικές αμοιβές.

Αναρωτιέμαι πώς θα ήταν ο κόσμος αν δεν υπήρχαν αυτές οι ανατροπές. Αν προχωρούσαμε σε μία ευθεία με προδιαγεγραμμένη συνέχεια και τέλος. Δεν ξέρω. Εχω την εντύπωση όμως ότι κάπου ανάμεσα στις ρωγμές αυτών των ανατροπών, κρύβεται η αναγκαιότητα της τέχνης όπου δεν υπάρχει τίποτα δεδομένο. Που μας συγκινεί χωρίς να χρειάζεται να την περάσουμε από τη ζυγοστάθμιση της επεξήγησης, της λογικής και των ολόσωστων αναλογιών. Αμφιβάλλω όμως αν αυτό θα ικανοποιήσει τον φίλο μου.