ΗχοΔύναμα

Ερνέστ Ανσερμέ: Τα χρόνια της στερεοφωνίας, Ορχήστρα της Ρωμανικής Ελβετίας, DECCA, 88 CD

Η Γενεύη, φυσικά, δεν έχει μοναρχία. Τυπικά, πρόκειται για ημιαυτόνομη δημοκρατία, ενταγμένη στην Ελβετική Συνομοσπονδία: «Δημοκρατία και Καντόνι της Γενεύης». Ομως, επί περίπου μισό αιώνα, είχε έναν παγκοσμίως αναγνωρισμένο «μονάρχη»: τον Ερνέστ Ανσερμέ. Το «βασίλειό» του το δημιούργησε ο ίδιος. Και το σεβάστηκαν άπαντες. Υπήρξε ο άνθρωπος που μετέτρεψε την ήσυχη πόλη του Ροδανού σε μία από τις πιο σημαντικές μουσικές πρωτεύουσες της εποχής του. Το «βασίλειο» είναι η Ορχήστρα της Ρωμανικής Ελβετίας (έτσι ονομάζεται το γαλλόφωνο τμήμα της χώρας, αν και το όνομα παραπέμπει σε παλαιότερη τοπική γλώσσα). Και αυτή η έκδοση είναι το «χρονικό» του «βασιλιά» και της «αυλής» του από την έναρξη της στερεοφωνίας μέχρι τον θάνατό του.

Μαθηματικός και φιλόσοφος, στενός φίλος πολλών εκ των πιο σπουδαίων συνθετών του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, ο Ανσερμέ ξεκινά την ιστορία του στη μουσική και στη δισκογραφία πολύ πιο πριν από τη στιγμή που ξεκινούν οι ηχογραφήσεις που περιλαμβάνονται εδώ: πολλά από τα έργα σε αυτή την έκδοση τα έχει ηχογραφήσει ξανά, πάλι στην DECCA, με μονοφωνικό ήχο. Και, φυσικά, τα περισσότερα πάλι με την OSR. Ο Ραβέλ, ο Προκόφιεφ και ο Στραβίνσκι, ή ο συμπατριώτης του Χόνεγκερ, τον θαύμαζαν όσο λίγους αρχιμουσικούς, για να αναφέρει κανείς απλώς ενδεικτικά ορισμένους. Ο Στραβίνσκι θεωρούσε τον εαυτό του τυχερό που, όταν εγκαταστάθηκε για πρώτη φορά στην Ελβετία, συμπτωματικά, το σπίτι που έπιασε έτυχε να είναι λίγα μέτρα μακριά από εκείνο του Ανσερμέ. Ετσι ξεκίνησε η γνωριμία τους που κατέληξε με τον δεύτερο να θεωρείται ίσως ο κορυφαίος ερμηνευτής του. Η γαλλική και η ρωσική μουσική (όχι όμως λ.χ. ο Σοστακόβιτς) βρήκαν στον Ανσερμέ έναν από τους θερμότερους υποστηρικτές και τους πιο αξιόπιστους ερμηνευτές τους. Οι παγκόσμιες πρώτες εκτελέσεις έργων που έδωσε δεν έχουν αριθμό. Και το ορχηστρικό θαύμα που πέτυχε στη Γενεύη στο σύνολό του δεν έχει περιγραφή.

Στη δισκογραφία, ο Ανσερμέ κάλυψε συστηματικά επί πολλές δεκαετίες για την DECCA το παραπάνω ρεπερτόριο, «ισορροπώντας» την παραγωγή της που είχε κέντρο βάρους τη γερμανική κυρίως μουσική – και, φυσικά, την αγγλική. Η αγγλική εταιρεία τού απέδωσε τέτοια σημασία, ώστε οι μηχανικοί της έχτισαν ειδική κονσόλα ηχογραφήσεων για το Βικτόρια Χολ. Ο Φρανκ, ο Σεν Σανς, ο Ντεμπισί, ο Ραβέλ, ο Ρουσέλ ή ο Χόνεγκερ, αλλά και, όπως αναφέρθηκε, ο Στραβίνσκι, ιδίως αυτός, έχουν σε αυτόν τον ιδανικό εκφραστή τους. Και τα έργα τους περίπου μονοπωλούν διαχρονικά την παραγωγή του.

Αντίθετα, στον Ανσερμέ δεν συναντά κανείς παρά ελάχιστα την εξέλιξη της αυστρογερμανικής σχολής. Ομως, τι ελάχιστα είναι αυτό… Εδώ, υπάρχουν κορυφαίοι ολοκληρωμένοι συμφωνικοί κύκλοι Μπετόβεν και Μπραμς, που όταν πρωτοπαρουσιάστηκαν άφησαν άφωνη την εποχή τους: ήταν μία κίνηση ισχύος του μαέστρου και της Ορχήστρας του, περίπου σαν να έλεγαν ότι «ασφαλώς μπορούμε, όταν όμως θέλουμε». Το ίδιο και με τον Χάιντν και τις «Συμφωνίες του Παρισιού», αλλά και με τον ελάχιστο Μότσαρτ: η «Γκραν Παρτίτα» του είναι «πρώτη μεταξύ ίσων» (ανήκει στη μονοφωνική περίοδό του). Ο Μπαχ αντιπροσωπεύεται ελάχιστα, και μάλιστα όχι με τα «βασικά» έργα που ίσως θα ανέμενε κανείς. Το ίδιο και ο Βάγκνερ. Ομως ο Ντεμπισί με έξι δίσκους, ο Ραβέλ με τρεις, όπως και ο Προκόφιεφ, ενώ ο Στραβίνσκι ηγεμονικά: με εννέα. Οι αριθμοί αυτοί απλώς δείχνουν τις αναλογίες και το κέντρο βάρους. Δεν δείχνουν την ουσία. Και η ουσία είναι ότι ο Ανσερμέ αποτελεί θεμελιώδες τμήμα στην πολύπλοκη εξίσωση της μουσικής του 20ού αιώνα, της διαδικασίας επικράτησής της και, όσον αφορά εμάς, σήμερα, της δυνατότητάς μας να την προσεγγίσουμε με τον πλέον μεστό και αυθεντικό τρόπο.