Οψεις γυναικείας υπεροχής

Η συνείδηση ανάγκης όχι μόνο σεβασμού και καταξίωσης της γυναίκας και του ρόλου της στην κοινωνία δεν γεννήθηκε τώρα, αλλά με τα πρώτα σκιρτήματα του γυναικείου κινήματος στον 19ο και τον 20ό αιώνα. Η σημασία του πρόσφατου κινήματος #MeToo  δεν έγκειται στην αποκάλυψη ότι πολλές γυναίκες έχουν υποστεί βία, εξευτελισμό, εκβιαστική σεξουαλική παρενόχληση. Η οδυνηρή αυτή αλήθεια ήταν ανέκαθεν γνωστή. Το #MeToo  εκφράζει κάτι βαθύτερο και σημαντικότερο: την αυτοπεποίθηση, τη δύναμη, τη σημασία της υπόστασης της γυναίκας που προβαίνει σε καταγγελίες για τέτοιες συμπεριφορές στο όνομα της κοινωνίας και του πολιτισμού. Με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύουν οι γυναίκες αυτές την υπεροχή τους και δεν αρκούνται απλώς στη διαμαρτυρία για αυτό που υπέστησαν.

Το κίνημα χειραφέτησης της γυναίκας σε μία πρώτη φάση πήρε τη μορφή πολιτικού κινήματος για την απόκτηση δικαιώματος συμμετοχής σε εκλογές. Ακτιβίστριες στην Αμερική, στη Νέα Ζηλανδία, στην Αγγλία και στη Γαλλία έδωσαν μάχες στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα για να τους αναγνωριστεί αυτό το δικαίωμα. Πέτυχαν τελικά σε αυτή τους την προσπάθεια μετά από πολλούς μακροχρόνιους αγώνες και σήμερα αναγνωρίζεται η πολιτική ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλες τις δημοκρατικές χώρες της υφηλίου.

Ομως, οι γυναίκες δεν αρκέστηκαν σε αυτή τους τη νίκη. Το κίνημα χειραφέτησής τους απαίτησε την ισότητα της γυναίκας με τον άνδρα σε όλα τα πεδία και όχι μόνο στο πολιτικό. Αναπτύχθηκε ένα δεύτερο κίνημα φεμινισμού μετά το 1960 στην Ευρώπη και στην Αμερική, που αποσκοπούσε στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των επαγγελματικών συμφερόντων της γυναίκας, την ισχυροποίηση και βελτίωση της θέσης της στην κοινωνία, καθώς και τη σεξουαλική της απελευθέρωση. Αργότερα ακόμα, στις αρχές του 21ου αιώνα, ο γυναικείος ακτιβισμός έστρεψε την προσοχή του σε προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στις σύγχρονες κοινωνίες γύρω από τον προσδιορισμό της γυναικείας ταυτότητας, την έμφυλη βία και τη σεξουαλική παρενόχληση.

Από ευρύτερη σκοπιά μπορεί να θεωρηθεί ότι οι γυναίκες είναι ένα ανάμεσα σε διάφορα άλλα ανθρώπινα σύνολα που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού στις σύγχρονες κοινωνίες. Υπάρχουν ομάδες ανθρώπων που είναι αδικημένες, καταπιεσμένες και περιθωριοποιημένες. Αυτές οι ομάδες είναι συνήθως «αναγνωρίσιμες» λόγω της φυλής, της κοινωνικής τάξης, της εθνικής προέλευσης, του σεξουαλικού προσανατολισμού τους, του θρησκεύματος, ή του παρουσιαστικού τους. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι αυτές οι ομάδες είναι υπεξούσιες ή δυναστευμένες, όπως χαρακτήριζε ο μεγάλος ιταλός μαρξιστής στοχαστής Αντόνιο Γκράμσι την εργατική τάξη, τους αγρότες του Ιταλικού Νότου και γενικότερα τους αδικημένους στην ιταλική κοινωνία στις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτό που κατά τον Γκράμσι είναι αναγκαίο για τον υπεξούσιο είναι να αποκτήσει ηγετικά προσόντα: όχι μόνο καταγγέλλοντας την αδικία που υφίσταται, αλλά και αναδεικνύοντας τη δική του αξία και την υπεροχή του απέναντι σε αυτούς που τον αδικούν.

Ενα κινηματογραφικό έργο του 1967 στην Αμερική με τίτλο «Ιστορία ενός εγκλήματος» αναδείκνυε όχι μόνο το απαράδεκτο της ρατσιστικής συμπεριφοράς των λευκών έναντι των μαύρων κατοίκων μιας μικρής πόλης στην Πολιτεία του Μισισιπή, αλλά κυρίως τα ηγετικά και επαγγελματικά, καθώς και τα ηθικά προσόντα που διέθετε ένας μαύρος ανώτερος αστυνομικός χάρη στον οποίο διαλευκάνθηκε ένα έγκλημα και αποφεύχθηκε η καταδίκη και εκτέλεση ενός μαύρου, λόγω λαθών στην έρευνα που διεξήγαγε ο φυλετικά προκατειλημμένος ντόπιος αστυνομικός. Ο Ροντ Στάιγκερ έπαιζε τον ρόλο του τελευταίου, ενώ ο Σίντνεϊ Πουατιέ έπαιζε τον ρόλο του μαύρου αστυνομικού, του οποίου αναγνωρίζεται τελικά η ορθή κρίση. Στο τέλος του έργου, ο λευκός αστυνομικός αλλάζει εντελώς στάση αναγνωρίζοντας την υπεροχή του μαύρου και δείχνει ότι έχει ειλικρινή φιλικά αισθήματα γι’ αυτόν.

Αυτή η αναγνώριση μιας ηθικής, διανοητικής ή και επαγγελματικής υπεροχής του υπεξούσιου εντάσσεται σε αυτό που κατά τον Γκράμσι είναι μια ηγεμονική οπτική. Ο μέχρι πρόσφατα δυναστευμένος αναδεικνύει τις διευθυντικές του ικανότητες και με αυτόν τον τρόπο επηρεάζεται παιδευτικά ο ευρύτερος κοινωνικός περίγυρος. Δημιουργείται, έτσι, με τρόπο αποτελεσματικό, η συνείδηση της ανάγκης αλλαγής της κουλτούρας.

Οι μεγάλες νίκες των γυναικών όσον αφορά την αναγνώριση των δικαιωμάτων τους αλλά και της σημασίας της υπόστασής τους από το ευρύτερο σύνολο οφείλονται περισσότερο στα επιτεύγματά τους από την καταγγελία των αδικιών που έχουν υποστεί και που συνεχίζουν να υφίστανται. Οχι ότι οι τελευταίες δεν έχουν σημασία ή ότι πρέπει να αποσιωπώνται – κάθε άλλο. Ομως, πέρα από τη μαχητικότητα, η υπευθυνότητα και η ικανότητα είναι τα στοιχεία που μετατρέπουν τον υπεξούσιο σε ιθύνοντα.

Το γεγονός ότι ορισμένες γυναίκες έχουν αποδείξει την ηγεμονική τους ιδιότητα – με την έννοια του Γκράμσι – έχει συμβάλει σε μια πολιτιστική κατάκτηση που ωφελεί το σύνολο της κοινωνίας. Σήμερα μια γυναίκα μπορεί – και έχουμε παραδείγματα – να υψώσει ανάστημα σε απειλές βίας, σε εκφοβισμό, σε λεκτική και φυσική κακοποίηση που υφίσταται, και συγχρόνως να αποδείξει όχι απλώς την επάρκειά της στο επάγγελμα που ασκεί, αλλά και την υπεροχή της έναντι πολλών ανδρών. Οταν αυτό γίνεται, είναι όχι μόνο δίκαιο αλλά και στο συμφέρον όλης της κοινωνίας να αναγνωρίζεται δημόσια και φωναχτά.