«Εκάβη» στην Αλβανία, «μια χώρα μεταναστών που μετράει τις πληγές της»

«Γιατί μου σκοτώσατε τον γιο; Γιατί μου σκοτώσατε τη χώρα; Γιατί μας σκοτώσατε; Στις 2 Ιουλίου του 1991 ο Μάρκος πήρε ένα φορτηγό και έσπασε την πόρτα της ιταλικής πρεσβείας. Τότε ο πατέρας μου είπε “πού πάτε και αφήνετε την πατρίδα σας μόνη της; Μην την εγκαταλείψετε”. Μια χώρα που σκοτώνει τους ποιητές της είναι μια χώρα που νοσεί». Ετσι γράφτηκε το τέλος της παράστασης «Εκάβη» του Ευριπίδη – σε μετάφραση της Ελεάνας Ζιάκου – που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Αλβανία στο ιστορικό Θέατρο Migjeni της πόλης Σκόδρα, ένα από τα πρώτα θέατρα που χτίστηκαν στη χώρα, σε σκηνοθεσία Ενκε Φεζολλάρι.

Δεν είναι καθόλου τυχαίος ο επίλογος που επέλεξε να ακουστεί από την κεντρική ηρωίδα την οποία ερμήνευσε η Rita Gjeka Kacarosi (έπαιξαν επίσης οι: Jozef Shiroka, Krist Lleshi, Fritz Selmani, Rajmonda Marku, Merita Smaja, Nikolin Ferketa, Aleksander Prenga). Οπως λέει ο γνωστός σκηνοθέτης, ο οποίος μετράει πολλές συνεργασίες με θέατρα της πατρίδας του, «η Αλβανία, είναι μια χώρα μεταναστών που μετράει τις πληγές της. Εξ ου και η εικόνα της γυναίκας από τον χορό – Vefi Redhi – που βγαίνει μπροστά στη σκηνή και λέει σηκώνοντας το αλβανικό διαβατήριο “κι εγώ θα καταντήσω μετανάστης στην Ευρώπη”».

«Τελετουργική βαλκανική ωμοφαγία»

Στις ρωγμές της παράστασης που παρακολουθήσαμε στο ιστορικό θέατρο Migjeni την περασμένη Παρασκευή θα μπορούσε να συμπεριληφθεί και η ενδυματολογική επιλογή, η οποία στηρίχθηκε σε παραδοσιακές φορεσιές (σκηνικά – κοστούμια Divni Gushta): «Χρησιμοποιήσαμε ρούχα του Βορρά γιατί ήθελα να γειώσω την “Εκάβη” στους κατοίκους εδώ. Είναι μια περιοχή που έχει δεινοπαθήσει, πριν και μετά το καθεστώς. Ακόμη και σήμερα σε πολλά σημεία υπάρχει η βεντέτα. Οπως έχει πει και ο Ισμαήλ Κανταρέ “τις τραγωδίες μπορεί να τις κατανοήσει καλύτερα ο Βορράς”. Και αυτό διότι είναι πιο κοντά σε μια τελετουργική διαδικασία σε σχέση με τον Νότο της Αλβανίας». Μια τελετουργική βαλκανική ωμοφαγία όπως λέει.

Δεν είναι τυχαία η επιλογή του συγκεκριμένου έργου από τον Ενκε Φεζολλάρι: «Είχα ανεβάσει την “Εκάβη” το 2012, τότε που στην Ελλάδα ανθούσε η κρίση και η Ακροδεξιά αποκτούσε όλο και μεγαλύτερο χώρο. Είχα επιδιώξει να μιλήσω για το τι σημαίνει να είσαι ξένος σε μια χώρα. Τώρα, σε αυτή τη νέα εκδοχή του έργου, στάθηκα σε μια άλλη εκδοχή: στο τι σημαίνει θύμα και θύτης και πώς μπορούν οι ρόλοι αυτοί να αντιστραφούν. Ουσιαστικά είναι ένα έργο όπου όλοι είναι ένοχοι».

Η προσέγγιση αυτή αναδύθηκε με την τεράστια αφίσα στο πίσω μέρος της σκηνής, που δημιούργησαν φωτογραφίες προσώπων τα οποία είχαν εκτελεστεί κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Χότζα – περίπου 4.000 άντρες και περίπου 350 γυναίκες. Η αριθμητική ακρίβεια δεν έχει κανένα νόημα μπροστά στη βιαιότητα η οποία είχε γίνει μέρος της καθημερινότητας των πολιτών της Αλβανίας. Σε μία από τις 100 περίπου φωτογραφίες που έγιναν μέρος του σκηνικού υπήρχε και το πρόσωπο ενός κοριτσιού, όχι άγνωστο για την πρωταγωνίστρια Rita Gjeka Kacarosi: «Οδηγήθηκε στη φυλακή από τους ανθρώπους του καθεστώτος επειδή συνελήφθη να κάνει τον σταυρό της. Αποφυλακίστηκε μετά από δεκαεπτά χρόνια, όταν έπεσε ο Χότζα. Δεν ήταν πια η ίδια, όπως και χιλιάδες άλλοι που είχαν την ίδια μοίρα…». Αυτή τη σκληρή μοίρα θύμισαν τα παραδοσιακά τραγούδια που ακούστηκαν ζωντανά στην παράσταση από τη Rezarta Smaja με τη συνοδεία του Bledi Doci: ένα τραγούδι γάμου και ένα της ξενιτιάς.

Αρχαίο δράμα και μαθητές

Το νήμα της πολύμηνης συνεργασίας του Ενκε Φεζολλάρι στην πατρίδα του συνεχίστηκε και μέσα από το πρώτο Διεθνές Νεανικό Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος Κορίνθου το οποίο διεξήχθη από τις 5 έως τις 7 Μαΐου, υπό τον τίτλο «Το Αρχαίο Δράμα στο σχολείο του 21ου αιώνα», σε συνεργασία με το Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Το θέμα που επιλέχθηκε στο πρώτο φεστιβάλ στο οποίο συμμετείχαν σχολεία από το Χιλιομόδι, τη Λευκάδα, την Κέρκυρα, το Αντίρριο, την Κόρινθο, την Αλβανία (Φιέρι και Σκόρδα) και τις Συρακούσες, ήταν «Κόρινθος: Μητρόπολη και Αποικίες». Οπως λέει ο Ενκε Φεζολλάρι: «Το Θέατρο Migjeni της Σκόδρας διοργανώνει κάθε χρόνο διαγωνισμό μαθητικού θεάτρου. Ετσι όλα τα βραβευμένα παιδιά από τα επτά σχολεία της πόλης συμμετείχαν με το “Democracy”». Ενα πρότζεκτ το οποίο ο Ενκε Φεζολλάρι στήριξε στον «Επιτάφιο του Περικλή» του Θουκυδίδη, αλλά και σε ένα κομμάτι από τα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη. «Στο τέλος της παράστασης τα παιδιά διατύπωσαν την άποψή τους με τόλμη και υπερηφάνεια για το τι σημαίνει για εκείνα δημοκρατία, τι τους αρέσει και τι όχι στην Αλβανία».