Το Μινιόν δεν ήταν πια εκεί

Τη θυμάμαι εκείνη την ημέρα. Ισως επειδή ήμουν πολύ νέα, ίσως επειδή δεν ήμασταν ακόμη εξοικειωμένοι με τρομοκρατικές επιθέσεις τέτοιου μεγέθους, ίσως γιατί το Μινιόν και ο Κατράντζος ήταν από τα πιο γνωστά τοπόσημα της πόλης και σημεία αναφοράς της αστικής μας μυθολογίας. Οπως και να ‘χει, το πρωί της 19ης Δεκεμβρίου 1980 ξυπνήσαμε με την είδηση ότι το Μινιόν και ο Κατράντζος είχαν πυρποληθεί. Και ήταν σαν να είχαν αρπάξει φωτιά τα Χριστούγεννα εκείνης της χρονιάς. Της πρώτης χρονιάς μιας δεκαετίας που τότε, τουλάχιστον οι άνθρωποι της ηλικίας μας, πιστεύαμε ότι θα μας έβγαζε από τη βαλκανική μας εσωστρέφεια. Και όντως, το 1980 το χωρίζουν από το 1990 πολύ περισσότερα από δέκα χρόνια.

Εκείνη την εποχή, η Ελλάδα ήταν ακόμη μια χώρα που έβλεπε το εξωτερικό από το αχνισμένο τζάμι του χριστουγεννιάτικου παραθύρου. Εντάξει, μπορεί να μην ήμασταν ακριβώς κοριτσάκια με τα σπίρτα, αλλά η Αθήνα απείχε ακόμη από το να είναι μια πρωτεύουσα της Δυτικής Ευρώπης. Κυρίως ως προς τη νοοτροπία των κατοίκων της. Εξάλλου, παλιά μας τέχνη κόσκινο, ξανατρωγόμασταν άλλη μια φορά για τα πολιτικά. Το ΠΑΣΟΚ κάλπαζε προς το να γίνει κυβέρνηση, σε δέκα μήνες ο Ανδρέας Παπανδρέου θα γινόταν πρωθυπουργός και «θα μας έπαιρνε τα σπίτια», όπως διακινούσε τότε η λαϊκή Δεξιά. Το προηγούμενο βράδυ, ο πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης είχε ψηφίσει στη Βουλή τον τελευταίο προϋπολογισμό της κυβέρνησής του. Και τώρα που βλέπω από απόσταση την εποχή, διακρίνω τις τεράστιες διαφορές από τη σημερινή. Ο Ράλλης, για παράδειγμα, σε προεκλογική ομιλία του το 1981, όταν ανέφερε το όνομα του Παπανδρέου και ο κόσμος από κάτω γιουχάρισε, είπε, και όχι μόνο μία φορά, το περίφημο «Δεν θέλω ου». Ο Αλέξης Τσίπρας, το 2014, έκλεισε την προεκλογική του ομιλία στη Ρόδο με εκείνο το «Ιδού η Ρόδος, σε λίγο έρχεται και το πήδημα». Πάμε παρακάτω.

Εκείνος ο διπλός εμπρησμός στο κέντρο της Αθήνας, παραμονές Χριστουγέννων και μάλιστα σε καταστήματα που αποτελούσαν το επίκεντρο της χριστουγεννιάτικης αγοράς, ήταν ένα πλήγμα για την ψυχολογία των κατοίκων της πόλης. Κυρίως γιατί άρχισε μία «συνομιλία» ανάμεσα στις τρομοκρατικές οργανώσεις που διασάλευε την αίσθηση ασφάλειας των Αθηναίων. Την ευθύνη ανέλαβε η πρωτοεμφανιζόμενη και παρακλάδι του ΕΛΑ Επαναστατική Οργάνωση Οκτώβρης 80, ο ΕΛΑ αργότερα κατήγγειλε τους αποχωρήσαντες, ενώ η 17 Νοέμβρη… σφύριξε πέναλτι γιατί η επιχείρηση ήταν ασυντόνιστη και πολιτικά επιζήμια.

Τέλος εποχής

Εκείνο όμως που τότε ακόμη δεν μπορούσαμε να συνειδητοποιήσουμε ήταν ότι η καταστροφή εκείνων των δύο καταστημάτων (το Μινιόν κάηκε ολοσχερώς, το κτίριο του Κατράντζου κατέρρευσε) συνέπεσε με το τέλος μιας εποχής. Της εποχής που η ελληνική επιχειρηματικότητα μπορούσε να κάνει θαύματα χάρη και μόνο στο όραμα των πρωτοπόρων της. Τερματοφύλακας στον Αρη ήταν ο Νίκος Κατράντζος όταν το 1939, σε μια εποχή που στην Ελλάδα μόνο να φανταστούν μπορούσαν τι είναι πολυκατάστημα, και πολύ περισσότερο πολυκατάστημα ειδικευμένο στην άθληση, άνοιξε το Κατράντζος Σπορ στη Θεσσαλονίκη. Μετά τον πόλεμο, επεκτάθηκε και στην Αθήνα και διεύρυνε το εμπόρευμά του. Με θυμάμαι, με το που έκλειναν τα σχολεία, να τρέχω στου Κατράντζου για μαγιό και στρώμα θάλασσας (το απόλυτο καλοκαιρινό μου φετίχ από τότε που είχα δει τη Βουγιουκλάκη στο «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια») και να δυσανασχετώ όταν η μαμά μου καθυστερούσε στο τμήμα με τις σκούφιες μπάνιου, εκείνες τις πλαστικές με τα απλικέ λουλούδια.

Ο Γιάννης Γεωργακάς, ένα φτωχόπαιδο από το Αργος, ξεκίνησε, προπολεμικά, το Μινιόν από ένα περίπτερο στην Ομόνοια για να το εξελίξει στο πρώτο «ευρωπαϊκό» κατάστημα της Ελλάδας. Ο «επαρχιώτης στην Ομόνοια» του Σαββόπουλου σίγουρα περνούσε, πριν από το 1980, και από το Μινιόν, ειδικά τα Χριστούγεννα.

Εκείνοι οι δύο εμπρησμοί, τα καταστήματα που δεν ξαναλειτούργησαν, η αλλαγή στον χάρτη του λιανικού εμπορίου που επέφεραν, έβαλαν, επί της ουσίας, το «τέλος εποχής» σε μια «χειροποίητη» Ελλάδα. Δεν νοσταλγώ τις συνθήκες της. Λείπει όμως το πείσμα των ανθρώπων της να τις αλλάξουν.