Συλλογικές διαψεύσεις

Οι έρευνες προχωρούν, οι αποκαλύψεις σοκάρουν, το ενδιαφέρον συνεχίζεται αμείωτο για την υπόθεση που το βασικό χαρακτηριστικό της είναι ότι κουβαλά πολλά από τα αρχέτυπα που συγκροτούν τη συλλογική μνήμη και τη συλλογική εμπειρία μίας κοινωνίας. Αναφέρομαι βεβαίως στην Κιβωτό, τον πατέρα Αντώνιο και την πρεσβυτέρα.

Πρώτα απ’ όλα οι λέξεις. Το «Κιβωτός» που παραπέμπει στη διάσωση, στην προστασία, στη φροντίδα με μια επιπλέον αίσθηση ιερότητας. Το «πατήρ» και «πρεσβυτέρα», λέξεις που υπαγορεύουν σεβασμό και που, σε ό,τι αφορά τα συγκεκριμένα πρόσωπα, ξεπέρασε τον αντικληρικαλισμό και τη δυσπιστία απέναντι στο ιερατικό σχήμα που χαρακτηρίζει την εποχή μας. (Δεν ακούγεται ίδιο το «Σταματία Γεωργαντή» με το «πρεσβυτέρα» που ήδη έχει καθιερωθεί ως μία από τις λέξεις-μασκότ αυτής της υπόθεσης). Ανθρωποι που μάχονται δημόσια το «παπαδαριό», όπως το λένε, εξαιρούσαν και εξήραν τον πατέρα Αντώνιο που αφοσιώθηκε στον ιερό σκοπό της περίθαλψης και της μέριμνας των παιδιών που έχουν ανάγκη. Ηταν η εξαίρεση που χρειάζονταν για να επιβεβαιώσουν τον κανόνα. Εκπροσωπούσε τον «καλό σκοπό», την ανιδιοτέλεια, την ενσυναίσθηση, που είναι και η λέξη της μόδας. «Αν υπήρχαν τέσσερις-πέντε σαν τον πατέρα Αντώνιο, η χώρα θα ήταν διαφορετική» έγραφαν άνθρωποι που δυσπιστούν απέναντι σε όλα. Ο ίδιος είχε πείσει ότι «εδώ γίνεται σωστή δουλειά» έτσι ώστε πλούσιοι και φτωχοί έσπευδαν να προσφέρουν στην «Κιβωτό» ό,τι είχαν. Από μεγάλες χρηματικές δωρεές έως διαμερισματάκια δεκαπέντε τετραγωνικών μέτρων. Ενώ άλλοι είχαν ως τελευταία επιθυμία στην κηδεία τους, αντί στεφάνων, να δοθούν χρήματα στη συγκεκριμένη δομή από την οποία έστελναν τα παιδιά με κουτιά εράνων να τα ζητιανεύουν επί τόπου (και χρησιμοποιώ απολύτως συνειδητά το «ζητιανεύουν»). Και δεν ήταν μόνο αυτοί. Ηταν και το κράτος που εδώ και χρόνια είχε αφήσει αυτή τη δομή ανεξέλεγκτη. Ποιος θα τολμούσε να αμφισβητήσει τις αγνές προθέσεις του πατέρα Αντώνιου; Θα έριχνε φωτιά ο Θεός να τον κάψει…

Οταν γίνεται ένα έγκλημα, όταν ξεσπά ένα σκάνδαλο, μια συνηθισμένη αντίδραση είναι να το σχολιάζουμε διά του αυτομαστιγώματος. Να θυμηθούμε την πρόσφατη υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό (που τόσο γρήγορα ξεχάσαμε από τη στιγμή που η ειδησεογραφία άλλαξε σελίδα); Πόσα και πόσα «Είμαστε όλοι ένοχοι», «Αποτύχαμε σαν κοινωνία», «Η 12χρονη είναι παιδί όλων μας» δεν γράφτηκαν και δεν λέχθηκαν; Με περίσσεια άνεση δε διότι κατά βάθος νιώθαμε ότι αυτά είναι βολικές υπερβολές. Από πού κι ως πού φταίμε εμείς που ξενυχτάμε πάνω από τα παιδιά, τα εγγόνια και τα ανίψια μας επειδή ένας «μην τον πω» κακοποιούσε και εξέδιδε ένα κορίτσι του Δημοτικού;

Κι ύστερα ήρθε η αλήθεια

Για την «Κιβωτό» ωστόσο δεν βλέπω ανάλογα σχόλια. Εντελώς έξω από το κλίμα τού «Είμαστε όλοι ένοχοι». Κι όμως, σε αυτή την υπόθεση είναι που φταίμε εμείς. Που εμπιστευτήκαμε στα τυφλά τον πατέρα Αντώνιο. Που θεωρήσαμε δεδομένο ότι το προφίλ με το οποίο πλασαριζόταν ήταν το αληθινό. Οι δημοσιογράφοι που δεν ψάξαμε τα στοιχειώδη, για παράδειγμα τα μέλη του ΔΣ της Κιβωτού. Εμείς οι υποψιασμένοι που δεν μας μπήκαν ψύλλοι στ’ αφτιά όταν βλέπαμε τα στιγμιότυπα αυτοαγιοποίησης, πότε τον πατέρα Αντώνιο σε βιντεοκλίπ, με γκλίτσα στο χέρι να παριστάνει τον ποιμένα, σε τοιχογραφία ως Νώε που μαζεύει όλα τα πλάσματα του Θεού στην Κιβωτό του, σε φωτογραφία τάλε κουάλε «Χριστός» με τον αμνό στους ώμους.

Χαμπάρι δεν πήραμε. Ολα καλά μάς φαίνονταν. Καμία διάθεση να κοιτάξουμε λίγο κάτω από το χαλί. Λες και δεν έχουμε επίγνωση ότι η φροντίδα των εγκαταλελειμμένων παιδιών έχει πολύ ψωμί – με την κακή έννοια. Τι μας κάνει εντύπωση τώρα; Τα δεκάδες εκατομμύρια που βρέθηκαν στις τράπεζες; Οι εκατοντάδες χιλιάδες που βρέθηκαν στο σπίτι του ιερέα; Οι θυρίδες; Τα δεκάδες ακίνητα; Δεν τα έχουμε διαβάσει και ξαναδιαβάσει σε μυθιστορήματα; Δεν τα έχουμε δει και ξαναδεί σε ταινίες; Ξεχάσαμε ότι η τέχνη αντιγράφει τη ζωή; Ή έχουμε, απλώς, ανάγκη να πιστέψουμε στο καλό; Μάλλον το δεύτερο νομίζω.