Χαμηλός φωτισμός, νέοι λαμπτήρες, σταθερή θερμοκρασία

Μπορεί στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων να πρωταγωνιστεί ο πανικός που έχει προκαλέσει στα νοικοκυριά ανά την Ευρώπη η ενεργειακή κρίση ενόψει του δύσκολου – ψυχρού και ξηρού – χειμώνα για τον οποίο κάνουν λόγο οι προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων (ECMWF) και οι οποίες ανακοινώθηκαν στις αρχές Οκτωβρίου. Τι συμβαίνει, όμως, στον κόσμο των μουσείων, που έχουν ήδη αρχίσει να παραλαμβάνουν υπερδιπλάσιους και ουκ ολίγες φορές τριπλάσιους λογαριασμούς ρεύματος; Και πώς μετά τη βαθιά κρίση που πέρασαν – και από την οποία δεν έχουν βγει εντελώς – λόγω της πανδημίας θα ανταπεξέλθουν στις αυξημένες δαπάνες;

Αντιμετώπιση δύο ταχυτήτων φαίνεται πως θα έχει το ζήτημα της ενεργειακής κρίσης από τα ελληνικά μουσεία, βάσει της έρευνας που έγινε από το «ΝΣυν». Από τη μία υπάρχουν οργανισμοί που δηλώνουν πως είχαν ήδη μπει στη διαδικασία αλλαγών πριν προκύψει το πρόβλημα, είτε για λόγους οικονομίας, είτε ακολουθώντας μια οικολογική πολιτική, είτε συνδυαστικά.  Στον αντίποδα, υπάρχουν μουσεία που προς το παρόν δεν έχουν καταστρώσει κάποια στρατηγική ή βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της επεξεργασίας, παρά το γεγονός ότι σε λίγες μέρες τελειώνει ο Οκτώβριος και ο χειμώνας είναι προ των πυλών.

Μουσείο Ακρόπολης

«Εχουμε ξεκινήσει να λαμβάνουμε τα μέτρα μας ήδη από τον Σεπτέμβριο», λέει ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης, Νίκος Σταμπολίδης. «Εχουμε επιλέξει η θερμοκρασία στους εκθεσιακούς χώρους να είναι σταθερή κι αποφεύγουμε τις αυξομειώσεις αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος, ώστε να εξοικονομούμε ενέργεια. Φροντίζουμε επίσης να προσαρμόζουμε τον φωτισμό ανάλογα με τη φωτεινότητα του ήλιου και σε χώρους που δεν χρησιμοποιούνται από το κοινό, έχουμε σε λειτουργία μόνο επαρκή φώτα για την ασφαλή διέλευση. Επιπλέον έχουμε υιοθετήσει τους προληπτικούς ελέγχους στο κεντρικό σύστημα ψύξης/θέρμανσης, ώστε να αποφεύγονται διαρροές και προβλήματα. Σχεδιάζουμε δε, να τοποθετήσουμε φωτοκύτταρα στις κυλιόμενες σκάλες ώστε να μη λειτουργούν όταν δεν χρησιμοποιούνται», εξηγεί και τονίζει ότι δεν μπορούν όλα να σχεδιαστούν επί χάρτου. «Ορισμένες λύσεις θα προκύψουν ανάλογα και με την εξέλιξη των καιρικών συνθηκών, όπως και την κίνηση των επισκεπτών», προσθέτει.

Μουσείο Μπενάκη

Στο ίδιο κλίμα κινείται και το Μουσείο Μπενάκη, το οποίο ήδη από το 2017 με πρωτοβουλία του νυν διευθύνοντα συμβούλου του Χάρη Σιαμπάνη είχε ξεκινήσει η αντικατάσταση των λαμπτήρων σε όλα τα κτίριά του με νέας τεχνολογίας λαμπτήρες σημαντικά χαμηλότερης ενεργειακής κατανάλωσης. «Εχει έως τώρα αντικατασταθεί σχεδόν το 90% των λαμπτήρων, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση της δαπάνης όσο και στο πιο υπεύθυνο περιβαλλοντικό αποτύπωμα των κτιρίων του μουσείου. Το κόστος της σταδιακής αυτής διαδικασίας εξοικονομήθηκε σε μεγάλο βαθμό χάρη στη μείωση των λογαριασμών» μας εξηγεί ο επιστημονικός διευθυντής του μουσείου, Γιώργης Μαγγίνης. «Ειδικά για την ερχόμενη περίοδο, κατά την οποία η ενέργεια θα είναι εξαιρετικά πολύτιμη, έχει εδώ και μήνες ξεκινήσει συστηματική προσπάθεια μείωσης της κατανάλωσης στα γραφεία και τους άλλους χώρους εργασίας του μουσείου με κλείσιμο των συσκευών και των φωτιστικών όταν δεν χρησιμοποιούνται».

ΕΜΣΤ

Σε ανάλογες κινήσεις για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας έχει ήδη προχωρήσει και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ενώ σύμφωνα με τη διοικητική-οικονομική διευθύντριά του, Αθηνά Ιωάννου, βρίσκεται σε επεξεργασία ακόμη περισσοτέρων ενεργειών που σκοπό έχουν την ενεργειακή αναβάθμιση του μουσείου και μεταξύ άλλων προβλέπουν την αντικατάσταση των παλαιών λεβητών με νέους ενεργειακούς, το κλείσιμο των κλιματιστικών μονάδων σε ορισμένα τμήματα του μουσείου κατά τις βραδινές ώρες, όπως και το αυτόματο κλείσιμο των οπτικοακουστικών έργων.

Εθνικό Αρχαιολογικό

Κανένα από τα μουσεία, με τα οποία επικοινωνήσαμε, ωστόσο δεν σχεδιάζει, προς το παρόν τουλάχιστον να κλείσει αίθουσες, ώστε να μειώσει την κατανάλωση ρεύματος. Αυτό βεβαίως θα συμβεί αναπόφευκτα, ωστόσο, σε ορισμένα κρατικά κυρίως μουσεία, όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό, καθώς παραδοσιακά με τη λήξη των συμβάσεων του εποχικού φυλακτικού προσωπικού (στις 15 Νοεμβρίου), αρκετές αίθουσες θα κλείσουν για λόγους ασφαλείας. Το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας, ήδη βρίσκεται σε φάση επεξεργασίας ενός πλάνου, βάσει και των οδηγιών που εστάλησαν από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σύμφωνα με τη διευθύντριά του, Αννα Καραπαναγιώτη. Εκ των πραγμάτων, ωστόσο, το κόστος κατανάλωσης ενέργειας θα μειωθεί εφόσον θα ξεκινήσει η εφαρμογή του χειμερινού ωραρίου από 1η Νοεμβρίου, που συνεπάγεται  λιγότερες ώρες λειτουργίας του μουσείου.

ΜΟΜus

Ο σχεδιασμός για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, όσο κι αν είναι επιτακτικός, δεν είναι διόλου εύκολος, καθώς θα πρέπει να ληφθούν υπόψη πολλές παράμετροι που σχετίζονται με τις συνθήκες συντήρησης των ευαίσθητων εκθεμάτων, αλλά και με την ασφάλεια του μουσείου, όπως εξηγεί η η αναπληρώτρια γενική διευθύντρια του ΜΟΜus και διευθύντρια του ΜΟΜus – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη, Μαρία Τσαντσάνογλου. «Οι εκθεσιακοί χώροι και οι χώροι αποθήκευσης έργων τέχνης έχουν τη δυσκολία ότι οφείλουν να τηρούν προδιαγραφές σταθερής μέτρησης θερμοκρασίας και υγρασίας. Αυτή είναι μια υποχρέωση που σχετίζεται με τη διατήρηση της καλής κατάστασης των έργων και δεν μπορεί να αλλάξει. H ιδανική θερμοκρασία είναι από 20 έως 22 °C και αυτήν διατηρούμε. Το χαμηλότερο αποδεκτό όριο για τους χώρους που εκθέτουν ευαίσθητα έργα τέχνης, όπως π.χ. τα έργα της συλλογής Κωστάκη, θα ήταν οι 18 °C. Δεν νομίζω πως θα μπορέσουμε να μειώσουμε και άλλο αυτή τη θερμοκρασία, η οποία οφείλει να είναι σταθερή και τον χειμώνα και το καλοκαίρι. Το ίδιο ισχύει και για τους αποθηκευτικούς χώρους των έργων τέχνης», επισημαίνει. Και όσον αφορά το θέμα της ασφάλειας προσθέτει ότι «οι χώροι στις ώρες μη λειτουργίας πρέπει σε κάποιον βαθμό να φωτίζονται για να γίνεται σωστά η ανίχνευση από τις κάμερες και τα φωτοκύτταρα. Το ίδιο ισχύει και περιμετρικά στους εξωτερικούς χώρους». Το ΜΟΜus ήδη, σύμφωνα με την κ. Τσαντσάνογλου, σχεδιάζει μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, ανάλογα με όσα ανέφεραν και τα άλλα μουσεία με επιπλέον «τις σταθερές μετρήσεις στους χώρους εργασίας και τους κοινόχρηστους χώρους, κάτι που έως τώρα δεν γινόταν διότι οι σταθερές μετρήσεις περιορίζονταν στους χώρους όπου εκτίθενται ή αποθηκεύονται έργα τέχνης».

Ιδρυμα Β&Ε Γουλανδρή

Σε «ουσιαστική μείωση των εξωτερικών και εσωτερικών φωτισμών, στο μέτρο που δεν τίθενται ζητήματα ασφαλείας», σκοπεύει να προχωρήσει το Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, όπως και σε «προσαρμογές στις θερμοκρασίες που επικρατούν αυτή τη στιγμή στους χώρους του μουσείου, χωρίς όμως να δημιουργηθούν προβλήματα στα έργα τέχνης». Παράλληλα, εξετάζεται το ενδεχόμενο της τηλεργασίας για το προσωπικό τις ημέρες που αυτό παραμένει κλειστό για το κοινό, όπως και η διοργάνωση δράσεων ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης του προσωπικού με στόχο την ενίσχυση μιας ενεργειακά και περιβαλλοντικά υπεύθυνης συμπεριφοράς.