«Γυναίκες που επιλέγουν τις νίκες και ήττες τους»

Η νέα συλλογή διηγημάτων της Ευγενίας Μπογιάνου («Αυτές», Πόλις) ανατέμνει όψεις της σύγχρονης γυναίκας. Η γυναίκα που βάλλεται, γίνεται ρόλος, εξεγείρεται. Αφηγήτριες που προσπαθούν να ανακαλύψουν τη φωνή τους μέσα σε διαφορετικές εποχές και συνθήκες.

Ποιες είναι για εσάς «Αυτές»;

«Αυτές» είναι η χαμένη παιδική ηλικία, μια ασφυκτικά πολύπλοκη εφηβεία, μια ασθμαίνουσα νεότητα, το επικείμενο τέλος, στάδια και ηλικίες στη ζωή μιας γυναίκας. Μιας γυναίκας άχρονης που θα μπορούσε να είναι η οποιαδήποτε: μάνα, αδελφή, κόρη, φίλη, άγνωστη περαστική. Θα μπορούσε να είναι οπουδήποτε, οποτεδήποτε. Η γυναίκα που βιώνει μικρές και μεγάλες ακυρώσεις, περιορισμούς και στερεοτυπικές θεωρήσεις, οι οποίες προσπαθούν να την περιορίσουν μέσα στα όρια του φύλου της, όπως αυτά ορίζονται με όρους πατριαρχίας. Μιας πατριαρχίας όχι άκαμπτης, αλλά κραταιάς και παρούσας. Η γυναίκα που, όπως η ηρωίδα στο τελευαταίο διήγημα της συλλογής με τον τίτλο «Της εξορίας», βιώνει μια μικρή ή μεγάλη εξορία, έστω κι αν βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, «μέσα σε έναν αυλόγυρο κανονικότητας». «Αυτές» είμαστε όλες εμείς και η καθεμία χωριστά εν τέλει.

Ποιες οι αφορμές για να γραφτούν
τα διηγήματα;

Αρχισαν να γράφονται λίγο μετά το τέλος της πρώτης καραντίνας. Βιώναμε εκείνο το διάστημα συνθήκες τρομακτικές και πρωτόγνωρες. Διάβαζα διάφορα άρθρα και μελέτες που αναφέρονταν στην αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας. Αρχισα να σκέφτομαι όλες εκείνες τις γυναίκες που, ενώ βρίσκονταν απομονωμένες, είχαν να αντιμετωπίσουν, εκτός των άλλων, και την οικόσιτη βία φίλων, συντρόφων, συζύγων, γονιών. Σκεφτόμουνα την καθημερινή βία που υφίστανται, τις δεκάδες μορφές της χειραγώγησης και της ταπείνωσης. Η καθημερινή βία που είναι τόσο ευρηματική σε τρόπους και μορφές έκφρασης μπορεί να εκφράζεται είτε με απαξίωση, είτε με χειριστική διάθεση, είτε με ξυλοδαρμό, είτε, στην έσχατη μορφή της κι όταν το αίσθημα ιδιοκτησίας φτάνει στην αποκορύφωση, ακόμη και με γυναικοκτονία. Για αυτή τη βία θέλησα να μιλήσω. Για την καθημερινή βία, από την πλευρά αυτών που την υφίστανται. Θέλησα να δώσω φωνή σε «Αυτές» τις γυναίκες, όχι γράφοντας μια επαναστατική μπροσούρα, αλλά αγγίζοντας με τρυφερότητα τις ρωγμές τους.

Με τι παλεύουν, εξεγείρονται, σιωπούν;

Παλεύουν να αποκτήσουν φωνή και υπόσταση. Να ζήσουν με τον τρόπο που εκείνες επιλέγουν, διώχνοντας τους στερεοτυπικούς περιορισμούς από πάνω τους. Θα έλεγα πως αυτό που, εν τέλει, τις χαρακτηρίζει είναι μια αντικομφορμιστική εξεγερμένη διάθεση, η οποία, ακόμη και την τελευταία στιγμή, αντιγυρίζει τη βία και δηλώνει παρούσα. Γιατί οι γυναίκες αυτές, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αντιστέκονται. Εστω κι αν περνούν μεγάλο διάστημα του βίου τους σιωπηλές, φαινομενικά συμβιβασμένες και ηττημένες, την έσχατη ώρα, ξέροντας πως το τίμημα που θα πληρώσουν θα είναι μεγάλο, με μια χειρονομία αντίστασης επιλέγουν να «μιλήσουν». Και τότε η σιωπή αντικαθίσταται από μια σπαρακτική κραυγή. Πολλές μικρές κραυγές που ενώνονται σε μία μεγάλη: «Εγώ θα επιλέξω τη ζωή και τον θάνατό μου. Εγώ τις νίκες, εγώ και τις ήττες μου». «Αυτές» λοιπόν παλεύουν να κατακτήσουν τον βαθμό ελευθερίας – αυτοδιάθεσης και επιλογών – που τους αναλογεί. Δεν είναι εύκολο, αλλά είναι η μόνη προοπτική.

Η λέξη «διανοούμενος» τι σημαίνει σήμερα;

Διανοούμενος σημαίνει εγρήγορση, ενσυναίσθηση, διαρκής ευαισθησία. Σημαίνει τοποθετούμαι για τα φλέγοντα φαινόμενα του καιρού μου. Δίχως υπεκφυγές και δίχως στρογγυλέματα. Αναλύω, εξηγώ, συγκρίνω, προτείνω, έχοντας στο κέντρο του ενδιαφέροντός μου την έννοια «άνθρωπος». Αν πάλι με ρωτάτε αν υπάρχει σήμερα αυτή η μορφή του διανοουμένου, θα απαντούσα πως ναι. Υπάρχουν άνθρωποι – λίγοι, ίσως περιθωριοποιημένοι, λοιδορημένοι ακόμα – που λειτουργούν έτσι. Ως φάροι δηλαδή που δίνουν το στίγμα και μιλούν σε ώτα πρόθυμα να ακούσουν. Αν είναι αυτοί που δίνουν τον τόνο της εποχής; Προφανώς όχι. Γιατί είναι ευκολότερο να επιβιώσεις ως περιφερόμενο Εγώ. Ομως πάντοτε οι λίγοι είναι αυτοί που δίνουν την ώθηση για να πάμε ένα βήμα μακρύτερα.